Σέλβα Αλμάδα: «Ο τρόπος που μιλούν οι άνθρωποι είναι μια κοινή κληρονομιά, η μνήμη ενός τόπου»

Συναντήσαμε τη Σέλβα Αλμάδα την πρώτη μέρα διεξαγωγής του 1ου Διεθνούς Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας (27-29/03/2026). Η πολυμεταφρασμένη, βραβευμένη και αναγνωρισμένη ως μία από τις σημαντικότερες φωνές της λογοτεχνίας σήμερα συγγραφέας από την Αργεντινή μας μίλησε για τη συγγραφική της πορεία, τα θέματα που την απασχολούν στα βιβλία της, τον φεμινισμό ως απάντηση και τη διερεύνηση της ανδρικής βίας που καθοδηγείται από υπόγεια πατριαρχικά ρεύματα.

Η Σέλβα Αλμάδα στη σκηνή του 1ου Διεθνούς Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας συνομίλησε με τη δημοσιογράφο Τίνα Μανδηλαρά. ©AILF

Αντλείτε τα θέματά σας από το αγροτικό τοπίο και όχι από το αστικό. Γιατί;

Νομίζω ότι αυτό συμβαίνει επειδή εξακολουθώ να βρίσκω πολλή δύναμη σε αυτό το τοπίο, το οποίο πάντα έχει κεντρική σημασία στα μυθιστορήματα που έχω γράψει. Μια δύναμη που ακόμα δεν βρίσκω στο αστικό τοπίο, τόσο όσον αφορά τα σκηνικά όσο και τους χαρακτήρες, όπως η γλώσσα, τα ισπανικά που ομιλούνται σε αυτές τις περιοχές δεν είναι τα ίδια με αυτά που ομιλούνται στις πόλεις. Εκεί, όλα εξακολουθούν να μου φαίνονται εξαιρετικά ελκυστικά και ισχυρά.

Βέβαια, γράφω μερικά χρονικά για μια εφημερίδα και εκεί απεικονίζω μικρά πράγματα από την πόλη, μικρές σκηνές. Αλλά ακόμα δεν βρίσκω κάτι που να αγαπώ αρκετά για να επικεντρώσω ένα μυθιστόρημα στην πόλη. Εννοώ, αν και μου αρέσει πολύ η πόλη, ζω στο Μπουένος Άιρες εδώ και 25 χρόνια και το αγαπώ, μου αρέσει να ζω εκεί, αλλά ακόμα δεν έχω βρει κάτι για να με εμπνεύσει να γράψω λογοτεχνία.

Νιώθετε πάντα σαν επαρχιώτισσα, όπως αυτοαποκαλούσασταν όταν συστηθήκατε στο αναγνωστικό κοινό μέσω ενός ιστολογίου (“Provincial Girl” - «Κορίτσι από την επαρχία») που διατηρούσατε πριν πολλά χρόνια; 

Λοιπόν, είμαι κορίτσι, σωστά; Ακόμα είμαι ένα κορίτσι, μία γυναίκα τώρα πια. Μία επαρχιώτισσα. Ναι, νιώθω πολύ ταυτισμένη με το ότι είμαι επαρχιώτισσα, με το ότι είμαι από την επαρχία. Για μένα, δεν είναι το ίδιο να έχεις μεγαλώσει στην πόλη με το να έχεις μεγαλώσει σε μια πολύ μικρή πόλη, με όλες τις δυσκολίες που είχε για εμάς που ζήσαμε εκεί. Και νομίζω ότι το να είσαι από κάπου μακριά από το Μπουένος Άιρες, δηλαδή, το να έχεις μεγαλώσει αλλού εκτός από το Μπουένος Άιρες, κάνει επίσης τους ανθρώπους, ας πούμε εμάς, που έχουμε ζήσει στην επαρχία, να έχουμε έναν ιδιαίτερο τρόπο, όχι μόνο να μιλάμε, αλλά και να δείχνουμε. Και το υπερασπίζομαι αυτό πολύ, έναντι όλων των άλλων στοιχείων που διαμορφώνουν τους ανθρώπους που μεγαλώνουν και ζουν στις μεγάλες πόλεις.

Άρα, όταν ξεκινήσατε να γράφετε το “Provincial Girl”, ζούσατε στον τόπο σας, στον τόπο καταγωγής σας; Αυτό ήταν που σας έδινε φωνή;

Η αλήθεια είναι ότι εκείνη την εποχή το blog μου δεν είχε πολύ μεγάλη επιτυχία. Είχα γράψει ένα βιβλίο, μια συλλογή διηγημάτων με τίτλο «Ένα κορίτσι από την επαρχία» (σ.σ. κυκλοφόρησε το 2007) και σκέφτηκα να φτιάξω ένα blog για να προωθήσω το βιβλίο και για αυτό το ονόμασα έτσι.

Υπάρχουν όμως τρεις ιστορίες κοριτσιών από την επαρχία, τρεις ιστορίες ανθρωποκτονίας με τις οποίες ασχοληθήκατε στη συνέχεια στο βιβλίο σας «Νεκρά κορίτσια». Πώς ισορροπήσατε την προσέγγιση μεταξύ δημοσιογραφικής έρευνας και λογοτεχνικής αφήγησης;

Στην αρχή ήταν σαν να δοκίμαζα διαφορετικούς τρόπους προσέγγισης αυτών των τριών ιστοριών που ήθελα να πω μέσα από το υλικό που είχα συγκεντρώσει, σαν να δοκίμαζα πολλές γόμες για να σβήσω όσα δεν χρειαζόμουν, μέχρι που βρήκα, λίγο πολύ, μια φωνή που μου φαινόταν ότι ήταν αυτή που θα μπορούσε να λειτουργήσει.

Και τότε συνειδητοποίησα ότι μπορούσα να γράψω αυτό το βιβλίο με τα εργαλεία της λογοτεχνίας. Δηλαδή, θέλω να πω ότι στην αρχή έψαχνα τρόπους να γράψω αυτό το βιβλίο με τα εργαλεία της δημοσιογραφίας, αλλά δεν είμαι δημοσιογράφος.

Προοδευτικά συνειδητοποίησα ότι αυτό που έπρεπε να πω ήταν αυτό που ήδη γνώριζα, δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο ήθελα να το πω ήταν αυτός που είχα χρησιμοποιήσει για να γράψω μυθιστορήματα. Όλες οι πηγές που με απασχολούν πολύ στη συγγραφή και έχουν να κάνουν με την εξερεύνηση της γλώσσας, τα είχα ήδη όλα αυτά. Και τότε αποφάσισα, λοιπόν, ότι θα αφηγηθώ τις ιστορίες τους ως συγγραφέας, επειδή είμαι συγγραφέας, δεν είμαι δημοσιογράφος.

Στη συνέχεια συνεργάστηκα πολύ στενά με την εκδότριά μου. Και θυμάμαι ότι μερικές φορές της έστελνα κάποια πράγματα κι εκείνη με έπαιρνε τηλέφωνο και μου έλεγε, «να εδώ, είσαι δημοσιογράφος». Λοιπόν, αυτό που με βοήθησε επίσης, ήταν η επιλογή να αφηγηθώ ένα πραγματικό γεγονός με μια έρευνα με γερό υπόβαθρο με τον τρόπο της λογοτεχνίας και να μη χαθεί το στοιχείο της λογοτεχνικής αφήγησης.

Πολλές φορές, στη δημοσιογραφία, γίνεται η επιλογή να αναφερόμαστε πολύ αναλυτικά και λεπτομερώς στις υποθέσεις γυναικοκτονιών. Πιστεύετε ότι έτσι υπάρχει ο κίνδυνος να κανονικοποιήσουμε αυτές τις δολοφονίες στα μάτια του κοινού; Πιστεύετε ότι η λογοτεχνία έχει τον τρόπο ώστε να μην συμβεί αυτή η κανονικοποίηση. Εσείς πώς το χειρίζεστε στο έργο σας;

Στην Αργεντινή συνέβαινε ακριβώς το ίδιο πράγμα. Αλλά δεν συμβαίνει πια. Αυτά τα εγκλήματα, οι γυναικοκτονίες, δεν εμφανίζονται πια στον Τύπο επειδή η κυβέρνηση δεν ενδιαφέρεται για αυτά. Αλλά υπήρχε μια εποχή που όλη την ώρα, στην Αργεντινή, καταγραφόταν περίπου μία γυναικοκτονία την ημέρα, οπότε ήταν στις ειδήσεις κάθε μέρα. Και, φυσικά, από την υπερβολική έκθεση, η αλήθεια είναι ότι η φρίκη άρχισε να μοιάζει κάτι το φυσιολογικό που το βλέπαμε κάθε μέρα και αυτό άρχισε να ναρκώνει κατά κάποιο τρόπο τους ανθρώπους. Και νομίζω ότι αυτή είναι η δύναμη της λογοτεχνίας. Η λογοτεχνία σου επιτρέπει να πας πολύ βαθύτερα, σου επιτρέπει, ακόμη και στην περίπτωση πραγματικών ιστοριών όπως αυτές, σου επιτρέπει να πεις πώς ήταν αυτοί οι άνθρωποι πριν δολοφονηθούν, ποια ενδιαφέροντα είχαν, ποια ήταν τα όνειρά τους, τι τους άρεσε, να μιλήσεις για έναν τόπο, να περιγράψεις το περιβάλλον στο οποίο ζούσαν. Όλα αυτά είναι τα στοιχεία που δεν εμφανίζονται ποτέ στον Τύπο. Στις εφημερίδες εμφανίζεται ό,τι είναι πιο νοσηρό και όλα τα άλλα δεν έχουν θέση.

Και αυτό είναι που επιτρέπει να αναπτυχθεί μια πιο λογοτεχνική γραφή. Αν το βιβλίο μου ήταν μια απλή δημοσιογραφική έρευνα θα είχε επικεντρωθεί στις υποθέσεις, αλλά με τον τρόπο της λογοτεχνίας βάζεις τον εαυτό σου στη θέση αυτών των νεκρών κοριτσιών, έτσι οι αναγνώστες «μπαίνουν στα παπούτσια» αυτών των κοριτσιών.

Όταν λοιπόν έρχεται η στιγμή να δώσετε φωνή στις γυναίκες θύματα, τι επιλέγετε να αποσιωπήσετε και να πείτε;

Είναι δύσκολο. Διότι ναι, υπάρχουν πολλά πράγματα που δεν λέγονται, επειδή επίσης πολλές φορές όταν αφηγείται κανείς μια υπόθεση γυναικοκτονίας, φαίνεται ότι ψάχνουμε στοιχεία και επιχειρήματα γιατί συνέβη στην πλευρά του θύματος, στη συμπεριφορά του θύματος ή στη ζωή του θύματος, για να εξηγήσουμε ότι σκοτώθηκε για κάτι που έκανε.

Αυτό είναι κάτι που πρόσεχα πολύ να μην συμβεί στο βιβλίο. Δηλαδή, δεν ήθελα η αφετηρία για τους αναγνώστες να είναι η σκέψη «Α, λοιπόν τη σκότωσαν επειδή πήγε κάπου μόνη ή επειδή ήταν πόρνη...». Σε μία από τις υποθέσεις άλλωστε, ένα από τα κορίτσια ήταν πόρνη.

Πιστεύω όμως, ότι έτσι όπως αφηγείται η ίδια, αυτή η γυναίκα την πλευρά της, δεν κάνει κανέναν να πει «Α κρίμα, αλλά ήταν πόρνη...». Και νομίζω ότι αυτό είναι που επιτυγχάνει η λογοτεχνία, το πώς να κατανοήσουμε τον άνθρωπο, τους χαρακτήρες. Σκέφτηκα ότι υπήρχαν πράγματα που ίσως, αν τα έλεγα, κάποια πράγματα που μου είχαν εκμυστηρευτεί άνθρωποι που τις γνώριζαν, ότι θα μπορούσαν να καταλήξουν σε τέτοια συμπεράσματα. Έτσι, αποφάσισα να μην πω ορισμένα πράγματα.

Ένας άλλος τρόπος για να περιγραφούν οι γυναικοκτονίες, τόσο στον κίτρινο Τύπο όσο και σε ένα είδος λογοτεχνίας, είναι η αναφορά σε αυτές ως εγκλήματα πάθους. Πώς μπορούμε να σπάσουμε αυτό το στερεότυπο που η κοινωνία απορροφά και διαιωνίζει;

Θα σας πω. Στην Αργεντινή αυτό έχει επιτευχθεί με πολλή δουλειά από το φεμινιστικό κίνημα που πέτυχε η έννοια του εγκλήματος πάθους να εξαφανιστεί. Πήρε πολύ χρόνο, αλλά επιτεύχθηκε.

Και ότι οι άνθρωποι κατάλαβαν, όταν άρχισαν να ακούνε τους δημοσιογράφους να λένε τον όρο γυναικοκτονία ο κόσμος έμαθε ότι υπάρχει μία λέξη για αυτό το είδος εγκλήματος. Το πρόβλημα είναι ότι τώρα, η ίδια η κυβέρνηση αρνείται τη λέξη, αρνείται ότι υπάρχει η έννοια της γυναικοκτονίας και έτσι, η λέξη αρχίζει να απουσιάζει από τον δημόσιο λόγο. Δεν είναι ότι πια έχουν πάψει οι αναφορές στον Τύπο για τις γυναικοκτονίες αλλά δεν θα με εξέπληττε αν οποιαδήποτε στιγμή εμφανιστεί ξανά η αναφορά στο έγκλημα πάθους, αντί για τη γυναικοκτονία. Αλλά ό,τι είχε επιτευχθεί είχε γίνει με πολλή δουλειά από το φεμινιστικό κίνημα και τους δημοσιογράφους που το υιοθέτησαν και έδιναν βήμα στις φεμινίστριες που το επαναλάμβαναν ακούραστα στα μέσα ενημέρωσης και τους χώρους εργασίας.

Η Σέλβα Αλμάδα στο 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας, ©AILF

Η πρόταση άρα, είναι ο φεμινισμός.

Ναι, ο φεμινισμός. Ο φεμινισμός είναι ένα κίνημα και μια προσπάθεια, είναι ένα ιδεαλιστικό κίνημα, ακόμη και στον Τύπο, και μέσα στην κοινωνία, που μπορεί να ονομάζει αυτό που συμβαίνει με το όνομά του: γυναικοκτονία, και όχι έγκλημα πάθους ή απλώς φόνος. Σίγουρα δεν είναι τόσο εύκολο.

Πόσο σημαντικό στοιχείο είναι για εσάς το θέμα της μνήμης και της προφορικής παράδοσης;

Με ενδιαφέρει πολύ το θέμα της προφορικότητας, η ιστορία, ο τρόπος που μιλούν οι άνθρωποι ή ο τρόπος που μιλούν σε ορισμένες περιοχές της χώρας. Πάντα με ενδιέφερε αυτό. Όταν άρχισα να γράφω, άρχισα να εξερευνώ λίγο περισσότερο πώς όλη αυτή η δύναμη που έχει η προφορικότητα μπορεί να λειτουργήσει με τη γραφή για να δώσει μια ποιητικότητα και μουσικότητα στη γραφή.

Είναι λοιπόν πολύ σημαντικό στη δουλειά μου, στο έργο μου ως συγγραφέας, να λειτουργώ ως φορέας αυτής της κοινής κληρονομιάς, επειδή είναι εκεί, κυκλοφορεί στον αέρα, το πώς μιλούν οι άνθρωποι, και αυτό επίσης, νομίζω, έχει να κάνει με τη μνήμη, επειδή οι προφορικές ιστορίες εμπεριέχουν ένα μέρος της αφήγησης των παραδόσεων, για παράδειγμα, των μύθων που λειτουργούν ως η μνήμη ενός τόπου. Νομίζω λοιπόν ότι αυτά είναι δύο στοιχεία που είναι πολύ σημαντικά για μένα, τόσο η μνήμη όσο και η προφορική ιστορία.

Με αφορμή το βιβλίο σας «Ο άνεμος που σαρώνει», πώς η θρησκεία επηρεάζει και ίσως ορίζει τη ζωή των φτωχών ανθρώπων;

Νομίζω ότι το κάνει ανεξάρτητα από το αν συμφωνούμε ή όχι. Δεν συμφωνώ, αλλά ναι, η θρησκεία έχει αλλάξει τη ζωή πολλών ανθρώπων. Ειδικά εκείνων που δεν έχουν χρήματα, όπως είπατε. Στην Αργεντινή, όπως και στη Βραζιλία, υπήρξε μια διαδικασία διείσδυσης του ευαγγελισμού με πολλές ομοιότητες. Δηλαδή, η Αργεντινή είναι καθολική χώρα, αλλά από τη δεκαετία του '90 υπήρξε μια πολύ, πολύ μεγάλη ανάπτυξη των ευαγγελικών εκκλησιών, μέχρι το σημείο που τώρα συμμετέχουν και στην πολιτική, στην κυβέρνηση. Ο Χαβιέρ Μιλέι υποστηρίχθηκε πολύ έντονα από τους ευαγγελιστές αν και θεωρητικά είναι Εβραίος. Η θρησκεία έχει τεράστια απήχηση σε μέρη όπου το κράτος απουσιάζει. Σε πολύ φτωχές περιοχές της χώρας με ανθρώπους με πολλές δυσκολίες επιβίωσης, για οικονομικούς λόγους ή εξαιτίας των εθισμών, για παράδειγμα.

Λοιπόν, ήρθε η ευαγγελική εκκλησία και βοήθησε αυτούς που δεν είχαν ρούχα να φορέσουν, που έπαιρναν ναρκωτικά, τους νέους που είχαν καταλήξει εκεί. Έτσι, η ευαγγελική εκκλησία βρήκε χώρο να εξαπλωθεί επειδή η καθολική εκκλησία δεν το έκανε, ούτε και το κράτος. Έτσι, λοιπόν, οι ζωές αυτών των ανθρώπων άλλαξαν αλλά άλλαξαν μέσω ενός μηχανισμού καταπίεσης και στερήσεων που είναι ταυτόχρονα ένας μηχανισμός κατάθλιψης. Δεν είμαι θρησκευόμενη και νομίζω ότι η θρησκεία συνιστά ένα είδος καταπίεσης.

Στους «Πλινθοποιούς» το πιο πρόσφατο βιβλίο σας που μόλις εκδόθηκε στα ελληνικά, ένα βιβλίο που έχει γραφτεί, αν δεν κάνω λάθος, πριν από περίπου μια δεκαετία. Πώς εξερευνήσατε το θέμα της βίας αυτό που ονομάζουμε ονομάζουμε τοξική αρρενωπότητα, πώς χειριστήκατε μια διαγενεακή ιστορία ανδρικής βίας;

Το μυθιστόρημα προέρχεται από ένα ανέκδοτο που μου διηγήθηκαν, μια ιστορία που μου διηγήθηκαν, την οποία βρήκα πολύ δυνατή, για δύο οικογένειες, γείτονες μεταξύ τους που μάλωναν και που έδιναν ραντεβού για να παλέψουν μεταξύ τους σε ένα πάρκο, κατά κάποιο τρόπο για διασκέδαση. Λοιπόν, για μένα, αυτή ήταν όλη η ιστορία που ήθελα να πω και να δω τι άλλα συστατικά μυθοπλασίας θα μπορούσα να προσθέσω.

Και νομίζω ότι αυτό που βρήκα δυνατό ήταν η βία, η βία αυτών των δύο οικογενειών που δεν σταματά ποτέ και που καταλήγουν να σκοτώνονται σε έναν χώρο που κανονικά προορίζεται για διασκέδαση, για χαρά, όπως είναι ένα πάρκο για μια μικρή πόλη. Πώς είναι λοιπόν δυνατόν να σκοτώνονται σε ένα τέτοιο μέρος; Από εκεί και πέρα, οι χαρακτήρες εξερευνούν και άλλες μορφές βίας, άλλες πιο εμφανείς, άλλες περισσότερο αποσιωπημένες.

Είναι επίσης αιχμάλωτοι υπόγειων εντολών, μάτσο ή πατριαρχικών, που είναι επίσης μια άλλη μορφή βίας. Βρήκα ότι υπήρχαν πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία σε αυτή τη μικρή ιστορία για να αρχίσουμε να εξερευνούμε την ανδρική βία και γι' αυτό έγραψα το μυθιστόρημα.

*Η ΕΛΕΝΗ ΚΟΡΟΒΗΛΑ είναι δημοσιογράφος.