«Συχνά σκέφτομαι ένα απόφθεγμα του Ρέιμοντ Τσάντλερ, όταν κολλάω: αν η ιστορία σταματήσει, ας μπει στο δωμάτιο ένας άντρας με ένα όπλο στο χέρι». O Γιόγκβαν Ίσακσεν (Jógvan Isaksen) μιλά με αφορμή το μυθιστόρημά του «Ο χορός των νεκρών» (μτφρ. Κωνσταντίνα Στασινού, εκδ. Βακχικόν).
Συνέντευξη στην Αγγελική Δημοπούλου
Ο Γιόγκβαν Ίσακσεν είναι συγγραφέας από τα Νησιά Φερόε. Διδάσκει φεροϊκή γλώσσα και λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης και θεωρείται ο πιο γνωστός συγγραφέας αστυνομικής λογοτεχνίας στη χώρα του, με 22 αστυνομικά μυθιστορήματα, αλλά και τέσσερα παιδικά και εφηβικά βιβλία, και περισσότερα από τριάντα δοκίμια και μελέτες σχετικά με τη φεροϊκή λογοτεχνία.
Το μυθιστόρημά του Ο χορός των νεκρών έλαβε το 2024 το Βραβείο Petrona για το καλύτερο σκανδιναβικό αστυνομικό βιβλίο της χρονιάς, είναι το πρώτο έργο του που κυκλοφορεί στα ελληνικά, σε μετάφραση Κωνσταντίνας Στασινού, και αποτέλεσε την αφορμή για τη συνέντευξη που ακολουθεί.
Το μυθιστόρημά σας Ο χορός των νεκρών κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Βακχικόν. Πώς νιώθετε γι' αυτό και τι σημαίνει μια νέα μετάφραση για εσάς;
Κάθε μετάφραση σημαίνει πολλά για εμένα, όχι μόνο αυτή στα ελληνικά, με τον πλούσιο πολιτισμό που τα συνοδεύει. Είναι εξίσου σημαντική για το έθνος των Νήσων Φερόε, καθώς έχουμε μόνο 55 χιλιάδες κατοίκους -περίπου- και ίσως 75 χιλιάδες άνθρωποι στον κόσμο μιλούν συνολικά τη γλώσσα μας. Ταυτόχρονα, έχουμε τη δική μας κουλτούρα και θέλουμε ο κόσμος να γνωρίζει ότι υπάρχουμε.
Από αυτή την άποψη, είναι σημαντικό τα βιβλία, η μουσική, η τέχνη μας να ταξιδεύουν σε όλο τον κόσμο. Από την πλευρά μου, είμαι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης για σχεδόν 40 χρόνια, διδάσκοντας τη λογοτεχνία και τη γλώσσα των Νήσων Φερόε και προσπαθώντας να συμβάλω στη διάδοση του πολιτισμού μας. Αν και τα Νησιά Φερόε είναι αυτοδιοικούμενο τμήμα του Δανικού Βασιλείου, δεν θεωρούμε τους εαυτούς μας Δανούς, αλλά Φεροέζους.
Ένα έγκλημα που τα νήματά του οδηγούν σε μια ιστορία που δίχασε την κοινωνία ενός νησιού. Πώς εμπνευστήκατε αυτή την ιστορία και τι είχατε κατά νου όταν ξεκινήσατε να τη γράφετε;
Σχετικά με τον Χορό των νεκρών: όταν μεγάλωνα στις δεκαετίες του '50 και του '60, φυσικά ήξερα τι είχε συμβεί στο Κλάκσβικ, τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη στις Νήσους Φερόε. Αλλά κανείς δεν μίλαγε ποτέ γι' αυτό. Ως έφηβος ρώτησα τον πατέρα μου για το περιστατικό και μου απάντησε: οι άνθρωποι τρελάθηκαν. Φυσικά, κανείς δεν σκοτώθηκε, οπότε δεν μπορείς να το συγκρίνεις με αυτό που συνέβη στην Ελλάδα μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Αλλά οι Νήσοι Φερόε είναι ίσως η χώρα με το χαμηλότερο ποσοστό εγκληματικότητας στον κόσμο. Συνήθως μεσολαβούν αρκετές δεκαετίες -μερικές φορές, αιώνες- μεταξύ δυο δολοφονιών στις Νήσους Φερόε. Στα αστυνομικά μου βιβλία έχουν σκοτωθεί πολύ, πολύ περισσότεροι άνθρωποι από ό,τι σε όλη την ιστορία αυτών των νησιών του Βόρειου Ατλαντικού. Συμπέρασμα: σε μια πολύ ειρηνική κοινωνία ξαφνικά ξεσπά ένα είδος εξέγερσης και μετά από μερικά χρόνια φθίνει εξίσου ξαφνικά. Με δεδομένο το υπόβαθρο, η βία στο Κλάκσβικ έγινε ένα τραύμα που οι περισσότεροι άνθρωποι απλώς προσπαθούσαν να ξεχάσουν.
Πώς προσεγγίσατε τα θέματα που πραγματεύεστε στο βιβλίο σας και πώς εργαστήκατε για να αναπτύξετε τους κύριους χαρακτήρες σας;
Σκέφτηκα ότι η εξέγερση στο Κλάκσβικ, όπως συνήθως ονομάζεται, θα ήταν το τέλειο φόντο για μια αστυνομική ιστορία που διαδραματίζεται σήμερα, αλλά με αναφορές στη δεκαετία του '50. Ο Χορός των νεκρών είναι το όγδοο αστυνομικό μυθιστόρημά μου, με αρκετούς κοινούς χαρακτήρες με το πρώτο μου. Ο πρωταγωνιστής, ο Χάνις Μάρτινσον, είχε ως πρότυπα εν μέρει τον Φίλιπ Μάρλοου του Ρέιμοντ Τσάντλερ και εν μέρει τον Βαργκ Βέουμ του Νορβηγού αστυνομικού συγγραφέα Γκούναρ Στόλεσεν. Σε όλα τα αστυνομικά μου μυθιστορήματα ξεκινάω με κάτι που έχει συμβεί στα Νησιά Φερόε και από εκεί και πέρα αφήνω τη φαντασία μου να κυριαρχήσει.
Θεωρείστε ο πιο γνωστός συγγραφέας αστυνομικής λογοτεχνίας στη χώρα σας. Τι σας προσέλκυσε σε αυτό το είδος;
Αγαπούσα το διάβασμα σε όλη μου τη ζωή και σε ηλικία περίπου 12 ετών άρχισα να διαβάζω ιστορίες του Σέρλοκ Χολμς του Κόναν Ντόιλ. Ακολούθησαν βιβλία της Άγκαθα Κρίστι, της Ντόροθι Λ. Σάγιερς και πολλών άλλων. Στην ηλικία των 13 ετών, έγινα μέλος της Λέσχης Collins Crime Book Club και λάμβανα ένα βιβλίο από την Αγγλία κάθε δύο μήνες. Αλλά ποτέ δεν περιόρισα την ανάγνωσή μου σε αστυνομικά βιβλία και πολύ νέος διάβασα πολλούς Ρώσους συγγραφείς όπως τον Ντοστογιέφσκι, τον Τολστόι, τον Τουργκένιεφ και άλλους. Συνέχισα με πολλούς Σκανδιναβούς και διεθνείς συγγραφείς, συμπεριλαμβανομένου του Καζαντζάκη.
Αν και στο λύκειο σκόπευα να γίνω μηχανικός, άλλαξα γνώμη και αντ' αυτού σπούδασα λογοτεχνία στα πανεπιστήμια του Άαρχους και της Κοπεγχάγης. Αν και η διδασκαλία μου είχε ελάχιστη σχέση με την αστυνομική λογοτεχνία, πάντα αγαπούσα το είδος. Ο πρόσφατα αποβιώσας Δανός συγγραφέας, καθηγητής και λάτρης του ποδηλάτου Γιούργκεν Λεθ είχε πει κάποτε: «Το αστυνομικό μυθιστόρημα είναι το καλύτερο λογοτεχνικό είδος. Όπως και στους αγώνες ποδηλασίας, είναι ένας σφιχτός συνδυασμός σκηνών, μυθοπλασίας και τελετουργικής τάξης, που μόνο ένας πραγματικός δάσκαλος μπορεί να ενορχηστρώσει». Δεν είμαι σίγουρος πως συμφωνώ ότι είναι το καλύτερο λογοτεχνικό είδος, αλλά νομίζω ότι θα έπρεπε να θεωρείται ισάξιο με τα άλλα. Η σωστή ερώτηση είναι: «Είναι ένα καλό βιβλίο ή όχι;», όποιο κι αν είναι το είδος του.
Ποια στοιχεία πιστεύετε ότι κάνουν ένα καλό αστυνομικό μυθιστόρημα; Τι είναι αυτό που σας συναρπάζει ως αναγνώστη και προσπαθείτε να κάνετε στα βιβλία σας;
Πάντα μου άρεσε να ακούω ιστορίες, όπως στους περισσότερους ανθρώπους στα Νησιά Φερόε. Έχουμε μια πολύ παλιά προφορική παράδοση και εξακολουθεί να είναι αισθητή ως σήμερα. Έχω ζήσει τη ζωή μου τόσο στα Νησιά Φερόε, όσο και στη Δανία, και υπάρχει μεγάλη διαφορά στη θέληση των Φεροέζων να ακούσουν μια ιστορία σε σύγκριση με τους Δανούς.
Θέλω επίσης να σχολιάζω πραγματικά ιστορικά γεγονότα με σύνδεση, ή και όχι, με το παρελθόν.
Η γραπτή μας λογοτεχνία ξεκίνησε μόλις στα τέλη του 19ου αιώνα, ενώ η δανική γραπτή λογοτεχνία είναι πολύ παλαιότερη. Υποθέτω ότι αυτή είναι μια μεγάλη διαφορά. Όσον αφορά σε εμένα, μου αρέσει το μυστήριο και η διαδρομή στις σελίδες για να μάθω τι συμβαίνει. Όταν γράφω, θέλω να δώσω στον αναγνώστη μια διασκεδαστική ιστορία και ταυτόχρονα θέλω να δημιουργήσω μια εικόνα της χώρας μου με διαφορετικούς τρόπους. Σπάνια, αν όχι ποτέ, προσπαθώ απλώς να διηγηθώ μια συναρπαστική ιστορία. Θέλω επίσης να σχολιάζω πραγματικά ιστορικά γεγονότα με σύνδεση, ή και όχι, με το παρελθόν.
Θα λέγατε ότι είστε ένας κυρίαρχος δημιουργός ή σας αρέσει να παρασύρεστε από την ιστορία και τους ήρωές σας;
Είμαι οτιδήποτε άλλο εκτός από κυρίαρχος συγγραφέας. Γνωρίζω συγγραφείς αστυνομικών μυθιστορημάτων που κάνουν συνόψεις για κάθε κεφάλαιο πριν ξεκινήσουν να γράφουν και από την αρχή γνωρίζουν το τέλος. Στο πρώτο μου μυθιστόρημα (στα αγγλικά: Sweet is a summer night) προσπάθησα να κάνω ένα είδος προσχεδίου για τα κεφάλαια. Αλλά σε χρόνο μηδέν παρέκκλινα. Προσπάθησα ξανά με σύντομες συνόψεις, αλλά μετά από μερικές μόνο γραμμές, η ιστορία πήρε τον δρόμο της προς μια άλλη κατεύθυνση. Είναι σαν η ίδια η γραφή να αναλαμβάνει τον έλεγχο του συγγραφέα και να τον οδηγεί σε μυστηριώδης κατευθύνσεις μερικές φορές.
Έχω μια ιδέα για το τι θα γράψω, αλλά δεν γνωρίζω το τέλος της ιστορίας, ούτε τα περισσότερα τοιχεία. Στην καλύτερη περίπτωση, ξέρω αόριστα τι θα συμβεί στο επόμενο κεφάλαιο. Συχνά σκέφτομαι ένα απόφθεγμα του Ρέιμοντ Τσάντλερ, όταν κολλάω: αν η ιστορία σταματήσει, ας μπει στο δωμάτιο ένας άντρας με ένα όπλο στο χέρι. Αυτό θα κάνει τη δουλειά...
