Η Λάρα Καλέγια (Lara Calleja), Μαλτέζα συγγραφέας και μεταφράστρια, μιλά για τη συλλογή διηγημάτων της «Τα καταστρέψατε όλα» (μτφρ. Βίκυ Πορφυρίδου, εκδ. Βακχικόν). «Υποφέρω από μια σπάνια πάθηση που ονομάζεται Συγγενές Μυασθενικό Σύνδρομο. Δεν ήθελα ποτέ αυτό να είναι το κέντρο ή το κεντρικό σημείο της ταυτότητάς μου, αλλά είχε τον αντίκτυπό του, όπως ήταν αναμενόμενο», σημειώνει, μεταξύ άλλων.
Συνέντευξη στην Αγγελική Δημοπούλου
Η Λάρα Καλέγια είναι Μαλτέζα συγγραφέας και μεταφράστρια. Η συλλογή διηγημάτων της Τα καταστρέψατε όλα (μτφρ. Βίκυ Πορφυρίδου, εκδ. Βακχικόν) τιμήθηκε με το Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας της Μάλτας στην κατηγορία πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα, καθώς και με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2021. Με αφορμή την κυκλοφορία του στα ελληνικά, η συγγραφέας μίλησε μαζί μας για την πορεία που διένυσε το έργο της, τον «πυρήνα» του βιβλίου της, τα συστατικά μιας καλής ιστορίας.
Η συλλογή διηγημάτων σας Τα καταστρέψατε όλα κυκλοφόρησε πρόσφατα στα ελληνικά από τις εκδόσεις Βακχικόν. Πώς νιώθετε που το βιβλίο σας θα είναι πλέον διαθέσιμο στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό;
Ενώ τα βασικά συναισθήματα που δημιουργεί μία ιστορία παραμένουν παγκόσμια, οι διαφορετικοί ήχοι και ρυθμοί κάθε γλώσσας προσθέτουν μοναδικά επίπεδα και υφές στον τρόπο με τον οποίο γίνονται αισθητά και κατανοητά αυτά τα συναισθήματα. Ο τόνος, η μελωδία και η ροή μιας γλώσσας μπορούν να αναδείξουν ανεπαίσθητες αποχρώσεις που δίνουν στην ίδια ιστορία μια νέα ζωή. Είναι σαν να κοιτάς έναν οικείο πίνακα κάτω από διαφορετικά φώτα ή μέσα από διάφορους φακούς, όπου κάθε οπτική γωνία αποκαλύπτει νέα χρώματα, σκιές και λεπτομέρειες.
Πάντα πίστευα ότι τα ακατέργαστα συναισθήματα όπως η θλίψη, η αγάπη, ο θυμός και η μοναξιά δεν χρειάζονται μετάφραση. Μιλούν σε όλους. Το να γνωρίζω ότι οι Έλληνες αναγνώστες θα συνδεθούν πλέον με αυτές τις ιστορίες στη δική τους γλώσσα είναι βαθιά συγκινητικό. Νιώθω ότι οι χαρακτήρες και οι αγωνίες τους έχουν βρει ένα νέο σπίτι και είμαι πραγματικά περίεργη να δω πώς θα περάσουν σε έναν διαφορετικό πολιτισμό.
Οι ομοιότητες κάνουν τη μετάφραση ακόμα πιο ουσιαστική, καθώς οι ιστορίες αντηχούν όχι μόνο μέσω της γλώσσας, αλλά και μέσω κοινών εμπειριών και παραδόσεων.
Τελικά, η δύναμη της λογοτεχνίας έγκειται στο να φέρνει τους ανθρώπους κοντά και να δημιουργεί απροσδόκητες συνδέσεις πέρα από τα σύνορα. Είναι επίσης σημαντικό να σημειωθεί ότι ο ελληνικός και ο μαλτέζικος πολιτισμός μοιράζονται μια βαθιά σύνδεση μέσω των μεσογειακών τους ριζών – οι παρόμοιες αξίες, οι ιστορίες και οι τρόποι ζωής δημιουργούν έναν φυσικό δεσμό. Οι ομοιότητες κάνουν τη μετάφραση ακόμα πιο ουσιαστική, καθώς οι ιστορίες αντηχούν όχι μόνο μέσω της γλώσσας, αλλά και μέσω κοινών εμπειριών και παραδόσεων.
Θα θέλατε να μοιραστείτε με τους αναγνώστες μερικά πράγματα για τον πυρήνα του βιβλίου; Υπάρχει κάτι κοινό που συνδέει τις ιστορίες μεταξύ τους; Από πού αντλήσατε την έμπνευση για να δημιουργήσετε τις ιστορίες σας;
Για περισσότερο από μια δεκαετία, η Μάλτα γνώρισε μια άνθηση στον κατασκευαστικό κλάδο. Αυτό έχει επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό το τοπίο και οι άνθρωποι είχαν ελάχιστο χρόνο να προσαρμοστούν, τόσο ψυχικά, όσο και σωματικά στις τεράστιες αλλαγές που επήλθαν. Η Μάλτα ξαφνικά έγινε μια κακοφωνία από κομπρεσέρ, τρυπάνια και κονιορτοποιητές. Το τοπίο γέμισε ξαφνικά με γερανούς και αμέτρητα κτίρια που δεν ακολουθούσαν καμία συνεπή αισθητική ή ομορφιά.
Κάθε διήγημα στο βιβλίο μου αφηγείται μια ιστορία για έναν έρωτα που άνθισε ή έναν έρωτα που χάθηκε.
Κάθε δρόμος ήταν ένα Tetris διαφορετικών κτιρίων, διαφορετικών ορόφων. Άνθρωποι θάφτηκαν ξαφνικά και οι ώρες ηλιοφάνειας που απολάμβαναν καθημερινά μειώθηκαν κατά το ήμισυ ή και περισσότερο λόγω της ξαφνικής επέκτασης των κτιρίων, με τους ανοιχτούς χώρους να γίνονται λιγότερο προσβάσιμοι και με κάθε κτίριο που κατεδαφιζόταν να αντικαθίσταται από κρύο τσιμέντο που δεν είχε καμία ιστορία να πει. Για να μην αναφέρουμε τη σκόνη, τον θόρυβο, τους δρόμους που έκλεισαν λόγω των κατασκευών και την ψυχική και σωματική υγεία των ανθρώπων που υπέφεραν καθημερινά εξαιτίας όλων αυτών, και εξακολουθούν να υποφέρουν.
Σε ένα τέτοιο κλίμα γεννήθηκε το βιβλίο Τα καταστρέψατε όλα. Κάθε διήγημα στο βιβλίο μου αφηγείται μια ιστορία για έναν έρωτα που άνθισε ή έναν έρωτα που χάθηκε. Για την ελπίδα ή την απελπισία. Κάθε ιστορία εξερευνά και λαχταρά μια αίσθηση ανθρωπιάς, αλλά με σταθερό φόντο πάντα τις κατασκευές στο παρασκήνιο, είτε να καμπανίζουν, είτε μόλις να ακούγονται, αλλά να είναι πάντα εκεί, επίμονες και άκαμπτες.
Το βιβλίο σας κέρδισε το EUPL 2021. Τι σημαίνει αυτό το βραβείο για εσάς;
Δεν υπάρχει πρωτότυπη απάντηση σε αυτό. Χάρηκα πολύ, φυσικά, και για να είμαι απόλυτα ειλικρινής, δεν το περίμενα. Θυμάμαι πότε συνέβη. Βοηθούσα έναν φίλο με κάποιες καλλιέργειες στα χωράφια του στη Μπαχρίγια - ένα μικρό αγροτικό χωριό στη Βόρεια Μάλτα. Άφησα το κινητό για αρκετές ώρες και όταν το άνοιξα, είδα πολλές αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που με έκαναν tag – είχα μπει στη λίστα των υποψηφίων για το βραβείο. «Τι συμβαίνει;», θυμάμαι να λέω στον εαυτό μου. Δεν μπορούσα να το πιστέψω.
Τελικά, επέτρεψα στον εαυτό μου να είμαι χαρούμενη γι’ αυτό.
Μερικές εβδομάδες αργότερα, μου είπαν ότι ήμουν η νικήτρια. Ήμουν πολύ χαρούμενη, ταπεινή και βίωσα πολλαπλώς το σύνδρομο του απατεώνα. Τελικά, επέτρεψα στον εαυτό μου να είμαι χαρούμενη γι’ αυτό. Αποφάσισα επίσης ότι ίσως ο λόγος μου είχε νόημα και δύναμη και όποτε μπορούσα, συνέχισα να τον χρησιμοποιώ σε οποιαδήποτε πλατφόρμα ήταν δυνατόν για να βοηθήσω στην πρόκληση κάποιας θετικής αλλαγής για ζητήματα που είχαν σημασία.
Το προσωπικό σας συγγραφικό ταξίδι; Πότε ξεκινήσατε να γράφετε και πότε και πώς συνειδητοποιήσατε ότι η συγγραφή θα γινόταν σημαντικό κομμάτι της ζωής σας;
Ήμουν αρκετά κοινωνικό παιδί. Είναι αλήθεια ότι ήμουν ντροπαλή, αλλά μου άρεσε η παρέα των ανθρώπων και η προσοχή που τη συνόδευε. Παρόλα αυτά, έβρισκα συναισθηματικό καταφύγιο μόνο στα βιβλία.
Χάρη στα βιβλία ανακάλυψα ότι τα φτερά μου ήταν δυνατά
Υποφέρω από μια σπάνια πάθηση που ονομάζεται Συγγενές Μυασθενικό Σύνδρομο. Δεν ήθελα ποτέ αυτό να είναι το κέντρο ή το κεντρικό σημείο της ταυτότητάς μου, αλλά είχε τον αντίκτυπό του, όπως ήταν αναμενόμενο. Μερικές φορές ένιωθα μοναξιά, και επειδή ήμουν αρκετά ευαίσθητο -συναισθηματικά- παιδί, είχα υπερβολική επίγνωση του ότι διέφερα αλλά και των τρόπων με τους οποίους οι άνθρωποι αντιδρούσαν διαφορετικά απέναντί μου, έστω και κατ’ ελάχιστο.
Δεν θα δεχόμουν να με λυπούνται ή να μου φέρονται διαφορετικά. Χάρη στα βιβλία ανακάλυψα ότι τα φτερά μου ήταν δυνατά και ότι είχα τον έλεγχο πάνω στα πράγματα – διαφορετικά, μπορεί να ένιωθα αβοήθητη. Αυτός ο θυμός ήταν μια ώθηση στη φαντασία και τη δημιουργικότητά μου, η οποία τελικά με οδήγησε στη συγγραφή.
Τι πιστεύεις ότι κάνει μια ιστορία καλή; Και πώς είσαι ως δημιουργός; Είσαι κυρίαρχη δημιουργός ή όχι; Αφήνεις τις ιστορίες και τους χαρακτήρες να σε παρασύρουν;
Δεν υπάρχει ένας κανόνας για το τι κάνει μια ιστορία καλή, γιατί στην πραγματικότητα εξαρτάται από το ποια είναι η κλίση ενός ατόμου: μπορεί να σχετίζεται με τις ζωντανές περιγραφές, την έντονη αγωνία, το στοιχείο του απρόβλεπτου... Από την πλευρά μου, πιστεύω ακράδαντα στη δημιουργία καλών χαρακτήρων. Μπορεί να έχεις μια ιστορία χωρίς πολλά περιστατικά, στο σύνολο, αλλά αν οι χαρακτήρες είναι καλοφτιαγμένοι, δίνουν την ένταση. Σε κάθε ιστορία. Όταν γράφω ιστορίες, δεν είμαι καθόλου άκαμπτη. Γενικά, έχω απλώς μια αίσθηση της ιστορίας, αλλά στη συνέχεια αυτή απλώς ρέει και εξελίσσεται καθώς τη γράφω.
Δεν μου αρέσει να έχω κοινό. Μου αρέσει να μιλάω σε όλους και μου αρέσει να χρησιμοποιώ μια γλώσσα που δεν υπεκφεύγει.
Ποια είναι η σχέση σου με τον αναγνώστη; Τι σου δίνει πίσω;
Μερικοί με ρωτούν: Ποιο είναι το κοινό σου; Δεν μου αρέσει να έχω κοινό. Μου αρέσει να μιλάω σε όλους και μου αρέσει να χρησιμοποιώ μια γλώσσα που δεν υπεκφεύγει. Μια γλώσσα που βασίζεται στην πραγματικότητα και για την οποία, μου έχουν πει, ότι είναι πολύ προσιτή και σε κάνει να γυρίζεις σελίδα. Νιώθω ευγνώμων που τα βιβλία μου έφτασαν σε διαφορετικά κοινά, σε εφήβους, ανθρώπους της ηλικίας μου, αλλά και μεγαλύτερων γενεών, και από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα.
Δυο λόγια για τη συγγραφέα
Η Λάρα Καλέγια (Lara Calleja) είναι Μαλτέζα συγγραφέας και μεταφράστρια. Έχοντας ολοκληρώσει μεσανατολικές σπουδές, εργάστηκε για κάποια χρόνια στον τομέα του τουρισμού και στη συνέχεια ως βιβλιοθηκάριος. To μυθιστόρημά της LucyMin? συμπεριλήφθηκε στη βραχεία λίστα για το Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας της Μάλτας.
Η συλλογή διηγημάτων της Τα καταστρέψατε όλα κέρδισε το Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας της Μάλτας στην κατηγορία πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα, καθώς και το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2021, και είναι το πρώτο βιβλίο της που κυκλοφορεί στα ελληνικά.
