Τζέιμς Νόρμπερι: «Όλοι δίνουμε μια κρυφή μάχη μέσα μας, όλοι είμαστε πληγωμένοι»

Τρία χρόνια μετά την πρώτη διαδικτυακή γνωριμία μας, ο 47χρονος Ουαλός αυτοδίδακτος καλλιτέχνης, συγγραφέας και εικονογράφος Τζέιμς Νόρμπερι βρέθηκε στην Αθήνα στις αρχές του μήνα με αφορμή την κυκλοφορία του τελευταίου του βιβλίου με τίτλο Ακολουθώντας το φεγγάρι (μτφρ. Βαγγέλης Γιαννίσης, εκδ. Διόπτρα). Το πρόγραμμα του ήταν γεμάτο συναντήσεις. Επισκέφθηκε σχολεία όπου είχε απίθανες συζητήσεις με τα παιδιά, είχε μια πολύ ενδιαφέρουσα ανταλλαγή απόψεων με φοιτητές γραφιστικής στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, μελλοντικοί συναδέλφοί του ίσως κάποιοι από αυτούς, παρουσίασε το βιβλίο του και συνομίλησε με τους αναγνώστες του, ενώ πρόλαβε να κάνει και μια καλή βόλτα στην πόλη με την απαραίτητη στάση στο βιβλιοπωλείο Πολιτεία.

Ανάμεσα σε όλα αυτά, είχαμε τη χαρά να τα πούμε από κοντά στον ήσυχο και φιλόξενο χώρο ενός από τα πιο όμορφα καφέ της Πλάκας. Μας είπε πολλά για την πορεία του μετά την τεράστια επιτυχία του βιβλίου με το οποίο τον γνωρίσαμε, Το μεγάλο πάντα και ο μικρός δράκος (μτφρ. Σοφία Τάπα, εκδ. Διόπτρα) ενώ στο τέλος μας αποκάλυψε την ιστορία πίσω από το επιβλητικό τατουάζ που απεικονίζει ένα δράκο πάνω στο δεξί του χέρι. 

Αυτό που σας φέρνει στην Αθήνα είναι το τελευταίο σας βιβλίο, το Ακολουθώντας το φεγγάρι. Από το Ταξίδι του δράκου και του πάντα, πώς εξελιχθήκατε ως δημιουργός, ως καλλιτέχνης; Και πώς αποφασίσατε να γράψετε ένα βιβλίο ακολουθώντας το φεγγάρι;

Νομίζω ότι ένα από τα ωραία πράγματα με τη δυνατότητα να εκδίδεις τη δουλειά σου είναι ακριβώς αυτό: ότι δημοσιεύεται, εκδίδεται. Στην περίπτωσή μου, παλιότερα, μεγάλο μέρος του έργου που παρήγαγα έμενε στο συρτάρι μου. Αλλά αυτό ισχύει για πολλούς και θεωρώ κρίμα δημιουργικοί άνθρωποι να μην καταφέρνουν να δημοσιεύσουν τη δουλειά τους. Μετά από 25 χρόνια αποτυχιών, που ουσιαστικά δεν κατάφερνα να πουλήσω πραγματικά πολύ καλά τη δουλειά μου, πλέον ήμουν πιο χαρούμενος και αυτό με έκανε να καταβάλω ακόμη περισσότερη προσπάθεια. Ήμουν τόσο ενθουσιασμένος που ήξερα ότι οι άνθρωποι θα έβλεπαν πραγματικά αυτό που έφτιαχνα, ώστε ήμουν πιο πρόθυμος να αφιερώσω όλο το χρόνο στο σχέδιο και τη σκέψη και τη φροντίδα και την αγάπη μου στην ιστορία, εκεί που κάποτε ίσως θα σταματούσα να επιμένω, σκεπτόμενος «ω, τι νόημα έχει; Κανείς δεν θα το δει ποτέ». 

Αυτό το συναίσθημα είναι πολύ αναζωογονητικό. Και αυτός είναι ο βασικός τρόπος με τον οποίο αλλάζει ένας δημιουργός όπως εγώ. Κατέβαλα μεγάλη προσπάθεια σχετικά με το γιατί και το πώς έφτιαξα αυτό το βιβλίο, το Ακολουθώντας το φεγγάρι. Ήταν κάπως τρελή ιδέα γιατί ήθελα να γράψω ένα βιβλίο για να κάνω ουσιαστικά κάτι ανόητο, κάτι ελαφρύ. Επειδή μας μεγαλώνουν με την ιδέα να είμαστε λογικοί και σοβαροί. Ακόμα κι αν πρόκειται να αγοράσουμε μια νέα τηλεόραση πρέπει να ερευνήσουμε όλες τις τηλεοράσεις, να τις ελέγξουμε πολύ σοβαρά και μετά να αγοράσουμε. Ή ακόμα και μια τοστιέρα! Και για το πιο μικρό πράγμα, φοβόμαστε μην κάνουμε λάθος. Θέλουμε πάντα να βεβαιωθούμε για την καλύτερη σχέση ποιότητας-τιμής. Και αυτό μας σκοτώνει. Έχει χαθεί ο αυθορμητισμός, η χαρά, η διασκέδαση. Αυτό γύρευα να κάνω, λοιπόν.

Νομίζω ότι μαθαίνουμε περισσότερα από τα λάθη μας παρά από τις επιτυχίες μας. Ήθελα λοιπόν να γράψω το βιβλίο σχετικά με το να κάνουμε ουσιαστικά ένα λάθος, να κάνουμε κάτι ανόητο που δεν έχει νόημα.

Τη χαρά να κάνουμε ίσως και λάθη, δηλαδή;

Ναι, ακριβώς. Και να μαθαίνουμε από τα λάθη. Τα λάθη είναι μέσα στη ζωή. Νομίζω ότι μαθαίνουμε περισσότερα από τα λάθη μας παρά από τις επιτυχίες μας. Ήθελα λοιπόν να γράψω το βιβλίο σχετικά με το να κάνουμε ουσιαστικά ένα λάθος, να κάνουμε κάτι ανόητο που δεν έχει νόημα. Το να ακολουθείς το φεγγάρι είναι ανόητο, αλλά είναι ένα όνειρο. Είναι όμορφο. Ναι, είναι πολύ ποιητικό και όμορφο και ονειρικό, αλλά οι παράλογα λογικοί άνθρωποι θα έλεγαν, καλά, δεν μπορείς να πάρεις από πίσω το φεγγάρι. Δεν είναι λεωφορείο. Δεν μπορείς να ακολουθήσεις το φεγγάρι γιατί, έτσι κι αλλιώς, κάθε πρωί εξαφανίζεται. Λοιπόν, τι κάνεις τότε; Αλλά αυτό είναι από μόνο του μέρος της ιστορίας μου: τι συμβαίνει όταν το φεγγάρι εξαφανίζεται και τότε μοιάζουμε να έχουμε χάσει τον στόχο μας, την ελπίδα μας; Και έτσι κάπως, αυτό ήταν το θέμα του βιβλίου, η χαρά που σου δίνει το να κάνεις κάτι ανόητο. Ίσως όχι ανόητο, ίσως αυτή η λέξη να είναι λάθος. Κάπως παράλογο και αυθόρμητο και ναι, ανόητο, μάλλον, και ανόητο. 

(...) αν έδινα στο βιβλίο ένα τυπικό καλό τέλος, δεν θα είχα μιλήσει για τις ζωές των πραγματικών ανθρώπων.

Καταλήξατε όμως με μια ιστορία για την απώλεια και πώς τη διαχειριζόμαστε...

Ναι. Το βιβλίο είναι πρωτίστως μια ιστορία για την απώλεια. Αλλά μου αρέσει να πιστεύω ότι ο λόγος που είναι έτσι, που πολλοί άνθρωποι θα έλεγαν ότι ήταν ένα λυπητερό βιβλίο, γιατί είναι ένα λυπητερό βιβλίο, είναι επειδή οι δικές μας ζωές είναι γεμάτες με πολλά βάσανα. Και αν τα αγνοούσα, αν έδινα στο βιβλίο ένα τυπικό καλό τέλος, δεν θα είχα μιλήσει για τις ζωές των πραγματικών ανθρώπων. Μπορεί εσύ κι εγώ να είμαστε πολύ τυχεροί, αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είναι τόσο. Ήθελα λοιπόν να γράψω ένα βιβλίο που να αντικατοπτρίζει τις αληθινές ζωές πολλών ανθρώπων.

Δεν χρειάζεται να είναι όλα τέλεια για να είμαστε ικανοποιημένοι και δεν χρειάζεται να είμαστε μόνιμα χαμογελαστοί και χαρούμενοι όλη την ώρα.

Είναι άρα το βιβλίο σας μια άλλη πρόταση, ένα άλλο μήνυμα ή μια διαφορετική απάντηση στην αέναη αναζήτηση της ευτυχίας; Πιστεύετε ότι ζούμε σαν να είμαστε προγραμματισμένοι στη ζωή μας: «Πρέπει να είσαι επιτυχημένος και ευτυχισμένος»;

Ναι, ακριβώς. Αναρωτιέμαι μερικές φορές αν θα ήμασταν πραγματικά πιο ευτυχισμένοι αν σταματούσαμε να προσπαθούμε να είμαστε ευτυχισμένοι. Γιατί τότε θα μπορούσαμε να αποδεχτούμε ότι η ζωή δεν είναι μόνο λιακάδα και λουλούδια και ότι είναι δύσκολη, αλλά επειδή είναι δύσκολη, δεν σημαίνει ότι πρέπει να είναι μίζερη. Υπάρχουν διαθέσιμα εργαλεία για να μας βοηθήσουν να αντιμετωπίσουμε τα καθημερινά προβλήματα που παρουσιάζονται. Και επιπλέον, δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε ολοκληρωτικά τα προβλήματα μας και να αναλωνόμαστε σε αυτή τη διαδικασία. Νομίζω ότι αυτό είναι το θέμα του βιβλίου. Είναι να πει ότι τα πράγματα δεν θα πάνε σύμφωνα με το σχέδιο. Σχεδόν ποτέ δεν συμβαίνει αυτό. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε και πάλι να προχωρήσουμε και να ευημερήσουμε και, τελικά, να περάσουμε καλά. Δεν χρειάζεται να είναι όλα τέλεια για να είμαστε ικανοποιημένοι και δεν χρειάζεται να είμαστε μόνιμα χαμογελαστοί και χαρούμενοι όλη την ώρα.

Υπάρχει δηλαδή στο βιβλίο σας η σκέψη ότι ορισμένες φορές είναι καλό να κάνουμε μια παύση, ένα βήμα πίσω, όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με δυσκολίες; Ίσως για να βρούμε έναν άλλο δρόμο;

Ναι. Σίγουρα υπάρχει. Νομίζω ότι το καταλαβαίνουμε, ξέρετε, όταν εμφανίζεται ένα πρόβλημα, ότι μπορούμε να το επιλύσουμε αλλά μπορεί να μας φθείρει. Το πρόβλημα είναι ότι το βήμα πίσω μπορεί να χρειαστεί επιδεξιότητα. Ξέρετε, αν για παράδειγμα λάβεις ένα μέιλ που λέει κάτι τρομερό, πιθανότατα το μισό μυαλό σου θα σκέφτεται μόνο αυτό. Δεν θα μπορείς να συγκεντρωθείς σωστά γιατί, «ω, όχι, έχει συμβεί αυτό το τρομερό πράγμα». Είναι κάτι που δεν αντιμετωπίζεται εύκολα. Έτσι λειτουργεί ο εγκέφαλος. Οι περισσότεροι άνθρωποι, δεν έχουμε πραγματικά τον έλεγχο του εγκεφάλου μας. Θα έπρεπε όμως να μπορούμε να πούμε «μην είσαι ανόητος. Δεν μπορείς να κάνεις τίποτα τώρα, σταμάτα να ανησυχείς». Αλλά, οι περισσότεροι δεν μπορούμε να το κάνουμε αυτό. Υπάρχουν όμως τρόποι να μάθουμε να το κάνουμε και νομίζω ότι αξίζει να αφιερώσουμε λίγο από το χρόνο μας για να μάθουμε τεχνικές που θα μας επιτρέψουν να απομακρυνθούμε από τα προβλήματα που μας φθείρουν.

Ας μιλήσουμε για την Αμάγια, την ηρωίδα σας. Η Αμάγια και ο λύκος, είναι μια ιστορία φιλίας και συντροφικότητας αλλά και απώλειας;

Ναι. Και απώλειας. Ναι. Και θυσίας.

Τι γίνεται λοιπόν ανάμεσα σε έναν σκύλο και έναν λύκο;

Γιατί ο σκύλος και ο λύκος; Επέλεξα τα δύο ζώα να βρίσκονται στα αντίθετα άκρα της ζωής τους. Ο σκύλος λοιπόν είναι το κουτάβι και έχει χάσει τους γονείς του και ο λύκος είναι ακριβώς στο τέλος της ζωής του και είναι τραυματισμένος και κάπως άρρωστος. Αλλά ως προς το γιατί αυτά τα ζώα συγκεκριμένα, δεν ήθελα να γράψω ένα άλλο βιβλίο για τα πάντα. Χρειαζόμουν λοιπόν δύο νέους χαρακτήρες. Πάντοτε μου άρεσαν τα σκυλιά, αλλά ο λύκος έχει συνδεθεί πολύ έντονα με τα δάση και τη φύση και είναι σχεδόν ένα πνευματικό ζώο. Όχι ακριβώς φύλακας, αλλά, ξέρετε, σαν ένα πανίσχυρο, όμορφο και ευγενές πλάσμα της άγριας φύσης. Και είναι κάπως ένα με τον κόσμο, είναι οργανικό μέρος του κόσμου μας. Ενώ το κουτάβι είναι ένα μπόρντερ κόλεϊ, ένα τσοπανόσκυλο. Είναι χαρακτηριστικό σκυλί της Ουαλίας. Μάλιστα, είχαμε τρία τέτοια όταν ήμουν παιδί. Είναι τα αγαπημένα μου σκυλιά. Είναι υπέροχα, αλλά ταυτόχρονα είναι σκυλιά φτιαγμένα από τους ανθρώπους. Έχουν εκτραφεί για να είναι η συγκεκριμένη ράτσα σκύλων. Δεν είναι εντελώς φυσικά πλάσματα. Επίσης, ένα κουτάβι, ένα μπόρντερ κόλεϊ που περιφέρεται στην ερημιά, δεν είναι φυσιολογικό πράγμα. Δεν θα επιβιώσει. Θα πεθάνει αρκετά γρήγορα. Ήθελα λοιπόν ένα πλάσμα που να είναι πολύ ευάλωτο και να μην καταλαβαίνει τι πραγματικά συμβαίνει αλλά να είναι σε θέση να δεχθεί φροντίδα και καθοδήγηση. Συναντώντας το, λοιπόν, ο λύκος τι θα έκανε; Οι λύκοι λιμοκτονούν, επομένως θα το σκότωνε και θα το έτρωγε. Γιατί ένας λύκος να σώσει ένα κουτάβι; Αφού πεινάει. Δεν είναι στη φύση του να το σώσει. Αλλά διαβάζοντας την ιστορία, βλέπουμε ότι ο λύκος θα το σώσει το κουτάβι γιατί αναλαμβάνει έναν άλλο ρόλο από τον προκαθορισμένο του είδους του.

Είναι δηλαδή και μια σκέψη για το πώς μια σχέση μπορεί να εξελιχθεί πέρα από στερεότυπα; Ο λύκος είναι ένα πολύ στερεοτυπικό ζώο, έχει μεγάλη δύναμη, είναι κυνηγός.

Αυτό είναι αλήθεια. Δεν το είχα σκεφτεί, αλλά είναι ακριβώς έτσι. Να το σημειώσω. Η σχέση μεταξύ τους είναι πολύ ασυνήθιστη, αλλά είναι ακριβώς το ίδιο όπως, ξέρετε, για να δείξουμε ότι μπορούμε να έχουμε πραγματικά περίεργες σχέσεις με κάθε λογής ανθρώπους και να τα πάμε τέλεια. Νομίζω ότι εμείς, οι περισσότεροι άνθρωποι, θα τα πήγαιναν καλά, θα επέλεγαν να κάνουν το σωστό σε κρίσιμες καταστάσεις, στις κατάλληλες συνθήκες. Οι περισσότεροι άνθρωποι θα τα κατάφερναν.

Μιλώντας για τις συνθήκες, πιστεύετε ότι στη ζωή έχουμε μαγικές συναντήσεις με ανθρώπους που γίνονται την απολύτως κατάλληλη στιγμή;

Ναι, στην πραγματικότητα, ναι. Περιέργως, έχω ένα πολύ ιδιαίτερο παράδειγμα. Προσωπικά, έχω μερικά πράγματα στη ζωή μου που θα ήθελα να διορθώσω, ξέρετε, προσωπικά πράγματα. Και χθες βρέθηκα σε ένα ωραίο δείπνο με τον εκδότη μου. Εκεί συνάντησα έναν Έλληνα φίλο με τον οποίο είχα γνωριστεί πριν από δύο χρόνια. Μιλώντας λοιπόν μαζί του, είπε κάποια πράγματα για τη ζωή του που ήταν ακριβώς αυτά που χρειαζόμουν να ακούσω για τον εαυτό μου. Σκεφτόμουν, «πω πω, αυτό είναι καταπληκτικό». Συνέβη αυτό ακριβώς που είπατε. Ήταν η τέλεια, μαγική στιγμή. Μια στιγμή έμπνευσης. Την προηγούμενη μέρα, επίσης, μιλούσα με έναν ταξιτζή. Ήταν ένας πολύ καλός τύπος, πολύ, πολύ ταπεινός. Και μου μιλούσε για το γεγονός ότι δεν τα καταφέρνει, δεν βγάζει πολλά χρήματα. Μου έλεγε ότι τα πράγματα ήταν λίγο δύσκολα για εκείνον, αλλά ότι δεν τον πείραζε γιατί έχει αγάπη στο σπίτι του. Και σκέφτηκα ότι αυτό είναι πολύ συγκινητικό και πραγματικά όμορφο.

Αυτές οι ιστορίες που μοιράζεστε μαζί μας, συνδέονται και με την εμπειρία σας ως εθελοντής για τους Καλούς Σαμαρείτες, νομίζω. Είστε δεκτικός στις ιστορίες των άλλων. Με ποιο τρόπο σας επηρέασε η επαφή με τον ανθρώπινο πόνο;

Ναι, ναι, ναι. Είναι ένα περίεργο συναίσθημα στην πραγματικότητα, γιατί μπορεί να σε στεναχωρήσει πολύ, πάρα πολύ, γιατί μερικές από τις ιστορίες είναι πραγματικά απαίσιες. Ήμουν λίγο αφελής, τότε. Δεν είχα συνειδητοποιήσει πόσο φρικτή ήταν η ζωή μερικών ανθρώπων. Αδιανόητα φρικτή. Αυτό μπορεί να οδηγήσει κάποιον στην κατάθλιψη αλλά μπορεί και να τον κάνει να νιώσει πιο ευγνώμων για όσα έχει. Σε αλλάζει πραγματικά πολύ βαθιά. Νομίζω ότι μαθαίνοντας τόσα πολλά για τις ζωές άλλων μπορείς να γίνεις καλύτερος, πιο συμπονετικός και να κατανοήσεις καλύτερα τα βάσανα των ανθρώπων. Και νομίζω ότι ένα από τα πράγματα που ανακάλυψα είναι ότι σχεδόν όλοι υποφέρουν πολύ περισσότερο από όσο νομίζουμε. Και αυτό ήταν αρκετό για να με αλλάξει. Σε κάνει λίγο πιο ευγενικό γιατί όλοι δίνουμε μια μάχη που δεν μπορείς να δεις, ξέρεις, κάπου μέσα μας. Και αν το καταλαβαίνεις αυτό για τους ανθρώπους, ότι κάπου μέσα τους πληγώνονται, ίσως είσαι πιο ευγενικός μαζί τους και δεν τους κρίνεις όταν δεν αντιδρούν όπως θα περίμενες, τους συγχωρείς λίγο πιο εύκολα γιατί μάλλον τους έχουν συμβεί πράγματα που πιθανότατα δεν μπορούν να τα μοιραστούν με κανέναν. 

Λαμβάνω πολλά μηνύματα από ανθρώπους που μου λένε πόσο τους έχουν βοηθήσει τα βιβλία μου, οπότε υποθέτω ότι αυτό είναι μια μορφή αυτοβοήθειας.

Θα τη συνιστούσες στους πολιτικούς αυτή την εμπειρία εθελοντισμού μέσω τηλεφωνικών γραμμών βοήθειας;

Θεέ μου, ναι. Ναι! Ναι, νομίζω ότι θα ήταν επωφελής εμπειρία. Δεν ξέρω για τους Έλληνες πολιτικούς αλλά από την εμπειρία μου, και παρότι δεν παρακολουθώ την πολιτική γιατί με απογοητεύει, ναι, θα ήταν πραγματικά χρήσιμο για να καταλάβουν τον πυρήνα του τι πραγματικά συμβαίνει με τους γύρω μας και πόσο δύσκολη είναι η ζωή πολλών ανθρώπων. Θα ήταν καταπληκτικό.

Επιστρέφοντας στα βιβλία σας, πιστεύετε ότι η κατηγοριοποίηση τους στα βιβλία αυτοβελτίωσης ταιριάζει καλά με τη δουλειά που κάνετε;

Δεν νομίζω ότι κάνει κακό. Νομίζω ότι μπορείτε να διαβάσετε τις ιστορίες καθαρά ως ιστορίες αν θέλετε. Και μου αρέσει να σκέφτομαι ότι δεν θα έδινα σε κανέναν καμία συμβουλή ούτε θα του έλεγα τι να κάνει επειδή δεν ξέρω τη ζωή κανενός ή τι άνθρωπος είναι, οπότε ούτε που θα το σκεφτόμουν να συμβουλέψω κάποιον. Αλλά αυτό που κάνω είναι να γράφω πράγματα που ξέρω ότι ήταν αποτελεσματικά για μένα και τα γράφω λέγοντας μια ιστορία. Αν κάποιος νομίζει ότι τον βοηθάει η ανάγνωση της ιστορίας μου, αυτό είναι μια μορφή αυτοβελτίωσης, υποθέτω, ή αυτοβοήθειας. Λαμβάνω πολλά μηνύματα από ανθρώπους που μου λένε πόσο τους έχουν βοηθήσει τα βιβλία μου, οπότε υποθέτω ότι αυτό είναι μια μορφή αυτοβοήθειας. Αν λοιπόν εντάσσονται από κάποιους σε αυτή την κατηγορία και με αυτό τον τρόπο βοηθούνται άνθρωποι να βοηθήσουν μόνοι τους τον εαυτό τους, τότε υποθέτω ότι είναι σωστό.

Πώς είναι η επαφή σας με τους πολύ νεαρούς αναγνώστες σας, τα παιδιά;

Τα βιβλία δεν γράφτηκαν ποτέ ως παιδικά βιβλία, οπότε όταν άκουσα ότι τα απολάμβαναν τα παιδιά, εξεπλάγην πραγματικά. Τα είχα υποτιμήσει τα παιδιά. Δεν πίστευα ότι θα έπαιρναν τα μηνύματα, αλλά πραγματικά καταλαβαίνουν. Τα καταλαβαίνουν 100% σωστά. Και εδώ στην Αθήνα, αλλά και αλλού, έχω επισκεφθεί πάνω από δέκα σχολεία και έχω μπει σε είκοσι με τριάντα διαφορετικές τάξεις. Και πάντα με εκπλήσσει το πόσο πραγματικά καταλαβαίνουν τα παιδιά, πόσο ενθουσιάζονται με αυτό και πόσο πολύ το αγαπούν. Και ακόμη και στο Ηνωμένο Βασίλειο παίρνω γράμματα από παιδιά. Ένα κοριτσάκι που μου έγραψε, έφτιαξε το δικό της μικρό βιβλίο με τους αγαπημένους της ήρωες, τα πρότυπά της. Και είναι τόσο μικρούλα. Είχε βάλει μέσα τον Δαρβίνο ή άτομα όπως η Αμέλια Έρχαρτ, και εμένα. Ήταν πραγματικά όμορφο. Και μου έγραψε μια κάρτα που έλεγε κάτι σαν ευχαριστώ για τα βιβλία σου, με βοηθούν όταν νιώθω λυπημένη και αγχωμένη. Στα σχολεία δεν βγάζω ομιλίες. Αφήνω τα παιδιά να μου κάνουν ερωτήσεις και συζητάμε. Αυτό προτιμώ. Τα παιδιά ετοιμάζουν ερωτήσεις και μερικές φορές κάνουν παρουσιάσεις και συχνά έχουν εικόνες στους τοίχους για το πώς κατανοούν την εικονογράφηση και τις αγαπημένες τους εικόνες, και φτιάχνουν τις δικές τους ζωγραφιές στο ίδιο στυλ και πραγματικά το καταλαβαίνουν απόλυτα. Και, ναι, συχνά λένε πόσο τα βοηθάει.

Βρίσκουν λοιπόν παρηγοριά στα βιβλία σας;

Ναι, ναι, σίγουρα. Θέλω να πω, μου το έχουν πει και έχω δει τις ζωγραφιές τους. Εκφράζουν τα δικά τους συναισθήματα, τα αρνητικά τους συναισθήματα. Οπότε συνολικά, είναι πραγματικά κάτι θετικό το ότι τους αρέσουν και καταλαβαίνουν τα βιβλία μου, κάτι που δεν θα το φανταζόμουν ποτέ.

Και με τους φοιτητές, τους μελλοντικούς εικονογράφους και ίσως συναδέλφους σας;

Ναι, με τους σπουδαστές των σχολών τέχνης. Ήμουν κάπως διστακτικός να κάνω τη συνάντηση μαζί τους γιατί εγώ δεν έχω σπουδάσει σε κάποια Σχολή Τέχνης ή σε πανεπιστήμιο. Σκεφτόμουν ότι υπάρχουν όλοι αυτοί οι άνθρωποι που σπουδάζουν σχεδόν επαγγελματικά και έλεγα «ποιος είμαι εγώ για να μπω και να τους κάνω τον ειδικό;» Αλλά ήταν πραγματικά ζεστοί και πολύ ενθουσιώδεις. Προφανώς γνωρίζω ότι συνήθως δεν τους ενδιαφέρουν οι διαλέξεις αλλά αυτό που τους είπα είναι «προσπαθήστε να είστε πολύ ανοιχτοί και ειλικρινείς». Νομίζω ότι η ειλικρίνεια, αυτό που λέμε βάναυση ειλικρίνεια, είναι πολύ ελκυστική για τους ανθρώπους. Και νομίζω ότι αν ανοίξεις την καρδιά σου, οι άνθρωποι ενδιαφέρονται πολύ περισσότερο για αυτό που έχεις να πεις παρά αν τους δώσεις μια επιμελημένη, στείρα εκδοχή πραγμάτων, όπως μια προετοιμασμένη ομιλία.

Υπάρχει μια ιαπωνική παροιμία που λέει «το καρφί που προεξέχει, χτυπιέται». Έτσι συμβαίνει. Φτιάχνεις κάτι, το δείχνεις στον κόσμο, ειδικά όταν το κάνεις μέσα από το διαδίκτυο και θα υπάρξουν εκατοντάδες άνθρωποι που θα θελήσουν να σε χτυπήσουν.

Και τι συζητήσατε;

Μια ερώτηση αφορούσε τον φόβο της απόρριψης, κάτι με το οποίο μπορώ πραγματικά να ταυτιστώ. Υπάρχει μια ιαπωνική παροιμία που λέει «το καρφί που προεξέχει, χτυπιέται». Έτσι συμβαίνει. Φτιάχνεις κάτι, το δείχνεις στον κόσμο, ειδικά όταν το κάνεις μέσα από το διαδίκτυο και θα υπάρξουν εκατοντάδες άνθρωποι που θα θελήσουν να σε χτυπήσουν. Ο κόσμος είναι πολύ επικριτικός. Γενικά, είναι δύσκολο να δημιουργήσεις κάτι χωρίς να εμφανιστεί κάποιος να σου πει ότι είναι σκουπίδι. Για παράδειγμα, προσπαθώ να βάλω όλη μου την καρδιά και την ψυχή στην τέχνη μου και, στη συνέχεια, όταν έρχονται κάποιοι και λένε «αυτό είναι σκουπίδι», σε αναστατώνει. Κάποιοι λοιπόν από τους φοιτητές με ρώτησαν ακριβώς αυτό το πράγμα. «Τι να κάνω;» Μη διαβάζετε τα σχόλια, τους λέω. Κάντε απλώς τη δουλειά σας, βγάλτε την στον κόσμο και μη διαβάζετε τα σχόλια, με κίνδυνο βέβαια να χάσετε τα θετικά. Δυο κορίτσια στην Αθήνα μου είπαν ότι φοβούνται να δείξουν τη δουλειά τους μέσα από τους λογαριασμούς τους στο διαδίκτυο. Τους είπα, βγάλτε τη δουλειά σας και να κοιτάζει η μία τον λογαριασμό της άλλης. Οι καλλιτέχνες αισθάνονται συχνά ανασφαλείς. Ταυτίζομαι με αυτό. Απλώς έχω μάθει να αγνοώ τα σχόλια και να κάνω το δικό μου. Δεν διαβάζω τις κριτικές για τα βιβλία μου. Δεν διαβάζω καμία. Διαβάζω τα email που λαμβάνω και είναι γενικά πολύ ωραία πράγματα, όχι σκληρά.

(...) πρέπει να γράψω αυτό που πραγματικά θέλω να γράψω και όχι αυτό που πιστεύω ότι θα πουλήσει περισσότερο.

Συνεχίζετε να δουλεύετε άλλα συγγραφικά και καλλιτεχνικά σχέδιά σας με ζώα;

Έχω μια ιδέα για ένα μυθιστόρημα που θα ήθελα να γράψω. Βασίζεται στην πραγματικότητα στην ιστορία του Πάντα και του Δράκου, αλλά σε μυθιστόρημα. Έχω μια ωραία ιδέα για μια ιστορία, αλλά θα ήταν ένα περίεργο μυθιστόρημα πρωταγωνιστές ζώα. Ναι, ζώα. Δεν είμαι σίγουρος πώς θα εξελιχθεί. Έχω κάνει τη σκέψη να μετατρέψω τους χαρακτήρες σε ανθρώπους για να έχει περισσότερη απήχηση, να συνδέονται ευκολότερα οι αναγνώστες, αλλά μετά σκέφτηκα ότι πρέπει να γράψω αυτό που πραγματικά θέλω να γράψω και όχι αυτό που πιστεύω ότι θα πουλήσει περισσότερο. Οπότε νομίζω ότι θα συνεχίσω να το κάνω με το πάντα και τον δράκο. Γενικά, νομίζω ότι πρέπει να γράφουμε τα βιβλία που και εμείς θα θέλαμε να διαβάσουμε. Αυτό είναι το θέμα. Και αυτό το βιβλίο θα ήθελα να το διαβάσω, οπότε νομίζω ότι θα το κάνω. Επίσης, θα ήθελα να δουλέψω λίγο περισσότερο ζωγραφίζοντας πιο παραδοσιακά. Δεν έχω κάνει ποτέ έκθεση. Έχω πουλήσει πολλά έργα μου μέσω Facebook, πριν κάνω τα βιβλία με το Πάντα. Είναι ωραίος και αυτός ο τρόπος, να ζωγραφίζεις, να αναρτάς το έργο στο διαδίκτυο και κάποιος να το αγοράζει, αντί να περνάς από γκαλερί που είναι και χρονοβόρο, ενώ σου παίρνουν και τα μισά χρήματα.

Είναι αυτή η θετική πλευρά των social media;

Ναι, είναι. Είναι πολύ δυνατό. Θέλω να πω, δεν είμαι μεγάλος φαν των social media γενικά, αλλά, ταυτόχρονα, αν δεν υπήρχαν τα social media, δεν θα είχα φτάσει πουθενά με τις ζωγραφιές των Πάντα μου. Οπότε νομίζω ότι είναι σαν ένα εργαλείο, ξέρετε, είναι σαν ένα σφυρί. Τι μπορούμε να κάνουμε με ένα σφυρί; Μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε δημιουργικά για να κάνουμε υπέροχα πράγματα ή να το χρησιμοποιήσουμε με απαίσιο τρόπο. Εξαρτάται πώς θα το χρησιμοποιήσουμε.

(...) έκανα τατουάζ στα χέρια μου για να μην μπορώ να βρω δουλειά, οπότε θα ήμουν αναγκασμένος να γίνω συγγραφέας ή καλλιτέχνης.

Και μια τελευταία ερώτηση, Αυτός ο δράκος που έχετε κάνει τατουάζ στο χέρι σας, ήταν μαζί σας και πριν από τη δημιουργία της ιστορίας του Πάντα και του Δράκου;

Είναι μια αστεία ιστορία γιατί από νωρίς ήθελα να γίνω καλλιτέχνης και συγγραφέας και εκείνη την εποχή στο Ηνωμένο Βασίλειο κανείς δεν θα ήθελε να προσλάβει κάποιον με ένα τόσο μεγάλο τατουάζ στο χέρι του. Και έτσι, έκανα τατουάζ στα χέρια μου για να μην μπορώ να βρω δουλειά, οπότε θα ήμουν αναγκασμένος να γίνω συγγραφέας ή καλλιτέχνης.

Αυτό λοιπόν ήταν το κόλπο σας για να αναγκάσετε τον εαυτό σας να κάνει αυτό που πιστεύατε ότι ήταν η κλίση σας;

Ναι. Ξέρετε την παλιά ιστορία, είναι μια αρχαία ελληνική ιστορία, όταν ο βασιλιάς (σ.σ. ο Μέγας Αλέξανδρος το 334πΧ)  και όλοι οι στρατιώτες του πήγαν στον Ελλήσποντο με τα πλοία τους, και όταν έφτασαν εκεί είδαν ότι ο εχθρός (σ.σ. οι Πέρσες) ήταν πολύ πιο ισχυρός απ' όσο φαντάζονταν, έτσι σκέφτηκαν, ω, ας φύγουμε. Αλλά όταν προσπάθησαν να φύγουν, ο βασιλιάς είχε κάψει όλα τα πλοία και έτσι τους ανάγκασε να πολεμήσουν και πολέμησαν δύο φορές περισσότερο επειδή ήξεραν ότι δεν μπορούσαν να κάνουν πίσω.

Έτσι, κατά κάποιο τρόπο, «κάψατε» τις δυνατότητές σας να εργαστείτε ως υπάλληλος, ας πούμε; 

Ναι. Χρησιμοποιούμε λοιπόν τη φράση, «κάψτε τα καράβια σας», αφαιρέστε τις δεύτερες και τις τρίτες επιλογές σας και αυτό θα σας αναγκάζει να εστιάζετε πάντα προς αυτό που θέλετε περισσότερο.  

Είναι λοιπόν κάτι που δεν μπορείς να ξεχάσεις ποτέ, είναι πάντα εκεί και λειτουργεί ως υπενθύμιση.

Ακριβώς αυτό. Είναι μια υπενθύμιση του τι θέλω να κάνω. Και είναι εκεί πάντα, πάντα. Και επιπλέον είναι στο χέρι με το οποίο γράφω. Είναι λοιπόν μια διαρκής υπενθύμιση.

*Η ΕΛΕΝΗ ΚΟΡΟΒΗΛΑ είναι δημοσιογράφος.