Μπεατρίζ Χάουσνερ: «Η αγάπη είναι ποίηση και η ποίηση είναι αγάπη»

Η Μπεατρίζ Χάουσνερ  γεννημένη στη Χιλή, είναι Καναδέζα συγγραφέας, ιστορικός και μεταφράστρια υπερρεαλιστών ποιητών της Λατινικής Αμερικής. Πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά η ποιητική της συλλογή Λατρευτέ επαναστατημένε έρωτά μου από τις εκδόσεις Βακχικόν. Είναι το δεύτερο βιβλίο μετά την επιλογή ποιημάτων Η ράφτρα και η ζωντανή κούκλα (μτφρ. Χριστίνα Λιναρδάκη, εκδόσεις Βακχικόν 2019). Με αφορμή την κυκλοφορία του νέου βιβλίου η συγγραφέας μιλά μαζί μας για αγάπη και ποίηση, ποίηση και αγάπη.

Πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά η ποιητική σας συλλογή «Λατρευτέ επαναστατημένε έρωτά μου» από τις Εκδόσεις Βακχικόν. Πώς νιώθετε γι’ αυτό και τι σημαίνει αυτό το βιβλίο για εσάς;

Η ελληνική έκδοση του «Beloved Revolutionary Sweetheart» είναι ένα όνειρο που έγινε πραγματικότητα. Πολλά από τα στοιχεία που καθορίζουν αυτό το βιβλίο είναι ελληνικής καταγωγής. Όταν ήμουν στα είκοσί μου, είχα ευκαιρία να επισκεφθώ την Κωνσταντινούπολη. Πήγα ακολουθώντας έναν άντρα που είχα ερωτευτεί. Η σχέση δεν άνθισε, αλλά όλη αυτή η εμπειρία αποδείχθηκε ένα από τα μεγαλύτερα δώρα: Εκεί ήταν που έπεσα στα μάγια της Ελλάδας. Εκτός από την ελληνική κλασική παράδοση, και ιστορικά πρόσωπα όπως η αυτοκράτειρα Θεοδώρα, ήταν ο φυσικός χώρος, το φως που πλημμυρίζει τη γη, τα βουνά, η θάλασσα, που μου θύμιζαν την πατρίδα μου τη Χιλή. Με κάποιο τρόπο, συνδύασα τις δυο γεωγραφίες.

Η εμβάπτισή μου στην ελληνική κουλτούρα και ιστορία δεν ήταν λόγια ή ακαδημαϊκή αλλά ιμπρεσιονιστική και συναισθηματική και βασισμένη στη σύγχρονη πραγματικότητα. Το 2019 οι εκδόσεις Βακχικόν εξέδωσαν μία επιλογή ποιημάτων μου με τίτλο «Η ράφτρα και η ζωντανή κούκλα» που ήταν η πρώτη μετάφραση του έργου μου από τη Χριστίνα Λιναρδάκη. Ο εκδότης μου οργάνωσε μια παρουσίαση του βιβλίου και τελικά μπόρεσα να επισκεφτώ την Αθήνα. Αποδείχθηκε μια από τις τρεις πιο πλούσιες εβδομάδες της ζωής μου. Ερωτεύτηκα την πόλη, όχι μόνο τις αρχαιότητες της, που κυριολεκτικά υψώνονται μέσα από το έδαφος, αλλά και τον τρόπο που υπάρχει η πόλη εδώ και τώρα: τα πεζοδρόμια με τα πλακάκια από μάρμαρο, τα περάσματα μέσα και έξω από τα κτίρια του εικοστού αιώνα, οι λόφοι, η βλάστηση. Όλα αυτά συγχωνεύτηκαν στο μυαλό μου με τους χώρους που καθόριζαν την παιδική μου ηλικία στο Σαντιάγο της Χιλής. Η Ελλάδα έχει μια ισχυρή σουρεαλιστική παράδοση και η σουρεαλίστρια ομάδα στην Αθήνα με καλωσόρισε θερμά, με τον συγγραφέα Νίκο Σταμπάκη να γίνεται ο βασικός οδηγός μου εκείνες τις εβδομάδες. Μέσω της φροντίδας της κας Λιναρδάκη γνώρισα τον Ντίνο Σιώτη, ο οποίος από τότε έγινε πολύ καλός φίλος. Η συμβολή όλων των παραπάνω ξύπνησε τη δημιουργικότητά μου: ήταν σε ένα ξενοδοχείο στον Λυκαβηττό που έγραψα ολόκληρο το κεντρικό τμήμα του Beloved Revolutionary Sweetheart.

Η αγάπη, σε όλες τις μορφές της, είναι η κινητήριος δύναμη της συλλογής. Τι σας οδήγησε σε αυτή την ποιητική αναζήτηση;

Η αγάπη είναι απελευθερωτική, και σε αυτή τη συλλογή, αποφάσισα να χρησιμοποιήσω αυτήν την πολύπλευρη δημιουργική δύναμη ως μέσο εξερεύνησης όχι μόνο της συναισθηματικής σημασίας του, αλλά και της εφαρμογής του ως μέσου αναζήτησης νέων, σε εμένα, ποιητικών μορφών, και προθέσεων. Προσπάθησα να κάνω πράξη το λαμπρό ρητό του André Breton: «les mots font l’amour» (οι λέξεις κάνουν έρωτα). Θεματικά, το Beloved Revolutionary Sweetheart είναι η δική μου προσπάθεια επίτευξης στη γραφή της εκστατικής κατάστασης, ενός είδους υπεροχής.

Τα ειδύλλια στην αρχαία λογοτεχνία προηγούνται κατά πολύ, αλλά ήταν οι τροβαδούροι που επινόησαν αυτό που γνωρίζουμε σήμερα ως ρομαντικό έρωτα.

«Διασταυρώνετε» στους στίχους σας την ποιητική ιστορία από τους τροβαδούρους έως το σύγχρονο ροκ, έχετε αναφορές σε μυθικά και ιστορικά πρόσωπα. Πώς όλα αυτά έχουν συμβάλει στη σύγχρονη εξερεύνηση του πρωταρχικού συναισθήματος του έρωτα;

Φυσικά τα ειδύλλια στην αρχαία λογοτεχνία προηγούνται κατά πολύ, αλλά ήταν οι τροβαδούροι που επινόησαν αυτό που γνωρίζουμε σήμερα ως ρομαντικό έρωτα. Αυτοί (κυρίως άντρες) που τραγουδούσαν τη λαχτάρα τους για την αγαπημένη, συχνά το έκαναν από απόσταση. Υπάρχει ένα είδος αδυναμίας ολοκλήρωσης του έρωτα που ενυπάρχει στην τροβαδουρική ποίηση, που κάνει τους στίχους τους απίστευτα εκφραστικούς. Ένα είδος λαχτάρας που είναι πάντα παρούσα. Μου αρέσει που δεν πρόκειται για νοσταλγική αγάπη. Οι τροβαδούροι ζούσαν ένα είδος παντοτινού ρομαντισμού. Γι' αυτό, εξισώνω τη δημοφιλή βορειοαμερικανική μουσική, ειδικά τη Σόουλ της δεκαετίας του 1970 και τη new wave μουσική του 1980 με την παράδοση των τροβαδούρων από άποψη διάθεσης και σκοπού.

Αν έπρεπε να διαλέξετε μόνο ένα ποίημα από αυτό το βιβλίο, ποιο θα ήταν αυτό και γιατί;

Θα διάλεγα ένα μεγάλο ποίημα με τίτλο «Οι ελεγείες του οργασμού». Νιώθω ότι είναι η πιο ελεύθερη έκφραση αγάπης που έχω πετύχει. Ξεκίνησα το ποίημα χρησιμοποιώντας τον αυτοματισμό ως μέσο επέκτασης της φωνής, επιμήκυνσης και διάτασης της έκφρασης. Έπειτα έκανα ενώσεις και κολάζ στο κείμενο, κομμάτια και αποσπάσματα στίχων λαϊκής μουσικής και λατινικής ποίησης. Έζησα σε όλη τη διάρκεια της συγγραφής αυτού του ποιήματος ένα είδος εξύψωσης.

Είναι η αγάπη ποίηση ή η ποίηση είναι αγάπη (για εσάς);

Η αγάπη είναι ποίηση και η ποίηση είναι αγάπη. Είναι δύο δοχεία των οποίων οι μαγικές ουσίες συνεχώς χύνονται η μία μέσα στην άλλη από αόρατα χέρια. Στόχος του καλλιτέχνη είναι να συλλάβει αυτή την αλληλεπίδραση ως αλχημική διαδικασία, στόχος της οποίας είναι να φτάσει σε αυτό που οι σουρεαλιστές ονόμασαν «το σημείο υπεροχής».

Πώς λειτουργεί η έμπνευση για εσάς, γενικά στην ποίησή σας; Πώς καταλήγουν οι σκέψεις σας χαρτί;

Πάντα εκμεταλλευόμουν την πραγματικότητα σε όλες τις διαστάσεις της, φυσική και αντικειμενική, φανταστική και αόρατη: ενώ είμαι ξύπνια κάτι στο άμεσο περιβάλλον μου θα προκαλέσει μια εικόνα. Κατά την ονειροπόληση σκέψεις και ιδέες έρχονται σε μένα πλήρως σχηματισμένες. Όπως οι περισσότεροι καλλιτέχνες, έχω ξεγελάσει τον εαυτό μου, σε διαφορετικές στιγμές. Όταν ξεκινούσα ως ποιήτρια, προκαλούσα μια κατάσταση έκστασης παίζοντας μουσική δυνατά και χορεύοντας. Πολλά από τα πρώιμα μου ποιήματα είναι, στην πραγματικότητα αποτέλεσμα αυτού, και συχνά αναφέρονται στους μουσικούς που προκάλεσαν τη συναισθηματική απελευθέρωση μέσα μου εκείνη την εποχή: Sly and the Family Stone, James Brown, Aretha Franklin, Stevie Wonder, Eurythmics και πιο σκοτεινές μπάντες όπως οι Camper van Beethoven, των οποίων το άλμπουμ «Our Beloved Revolutionary Sweetheart», χρησιμοποίησα για να τιτλοφορήσω το βιβλίο για το οποίο μιλάμε. Υπήρξαν περίοδοι της ζωής μου, έντονου θυμού και εκνευρισμού.

Χρησιμοποίησα αυτά τα συναισθήματα για να προωθήσω την ποιητική μέσα μου. Βρίσκω και πάντα μάθαινα και έβρισκα έμπνευση στη γραφή άλλων, συμπεριλαμβανομένων των ποιητών της Λατινικής Αμερικής που έχω μεταφράσει στα αγγλικά. Η δουλειά άλλων πυροδοτεί ιδέες στις οποίες είτε εργάζομαι αντίθετα, είτε τις εξελίσσω σε κάτι εντελώς διαφορετικό. Έχω γράψει πολλά ποιήματα χρησιμοποιώντας την εικαστική τέχνη ως εφαλτήριο. Οι πηγές έμπνευσης είναι πολλαπλές και μυστηριώδεις.

Στεκόμαστε στην άκρη ενός γκρεμού. Ο μόνος τρόπος για να γράψεις ποίηση αυτή τη στιγμή είναι να φανταστείς καταστάσεις και ιδέες που προσφέρουν διέξοδο από την κρίσιμη συγκυρία στην οποία βρισκόμαστε τώρα.

Ποια κυρίαρχα στοιχεία της εποχής μας θα λέγατε ότι επηρεάζουν περισσότερο την ποίησή σας;

Θα είχα απαντήσει διαφορετικά σε αυτήν την εξαιρετική ερώτηση πριν από την πανδημία… Επιτρέψτε μου απλά να πω ότι η εποχή που ζούμε αυτή τη στιγμή είναι δυστοπική και γεμάτη κινδύνους. Στεκόμαστε στην άκρη ενός γκρεμού. Ο μόνος τρόπος για να γράψεις ποίηση αυτή τη στιγμή είναι να φανταστείς καταστάσεις και ιδέες που προσφέρουν διέξοδο από την κρίσιμη συγκυρία στην οποία βρισκόμαστε τώρα. Καθώς η πραγματικότητα γίνεται τόσο απελπιστικά διαμεσολαβημένη, ολοένα και περισσότερο, βασίζομαι στον φυσικό κόσμο, τα ανθρώπινα όντα και τα συναισθήματά τους ως τις πηγές που ενημερώνουν τη γραφή μου.

Τι πιστεύετε ότι μπορεί να προσφέρει η ποίηση στον κόσμο σήμερα;

Η ποίηση, με την οποία εννοώ όλα τα τεχνουργήματα της ανθρώπινης φαντασίας, προσφέρει τη δυνατότητα να εφεύρουμε την ελευθερία, να μεταμορφώσουμε τον κόσμο.