Σεμπάστιαν Φίτζεκ: «Βιβλία σαν τα δικά μου είναι η πιο ασφαλής εμπειρία κοντά στον θάνατο που μπορείς να έχεις»

Αν και ο ίδιος αρνείται τον χαρακτηρισμό του σταρ, στην πραγματικότητα ο Σεμπάστιαν Φίτζεκ έλαμψε με την παρουσία στη Θεσσαλονίκη κατά τη διάρκεια της 20ής Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης. Ουδείς άλλος συγγραφέας συγκέντρωσε τόσο κόσμο στην εκδήλωσή του και ουδείς άλλος είδε να στήνονται μακριές ουρές αναγνωστών για να πάρουν μια υπογραφή του. 

Ο Σεμπάστιαν Φίτζεκ είναι φαινόμενο. Με εκατομμύρια πωλήσεις σε όλο τον κόσμο, αυτή τη στιγμή θεωρείται ο νέος μετρ της λογοτεχνίας θρίλερ. Κάτι σαν τον Στίβεν Κινγκ της νέας εποχής. Τον συναντήσανμε στην Αθήνα, λίγο πριν από την εν Αθήναις παρουσίασή του και είπαμε πολλά.  

Στη Θεσσαλονίκη έγινε χαμός στην παρουσίασή σας. Το περιμένατε;

Οχι, δεν το περίμενα. Φυσικά, ήξερα ότι υπάρχουν πολλοί αναγνώστες μου στην Ελλάδα. Λαμβάνω μέιλ και βλέπω τι γίνεται στα social media με τα βιβλία μου, αλλά, όχι, για να είμαι ειλικρινής δεν το περίμενα.

Ακόμη κι εσείς που είστε τόσο διάσημος συγγραφέας;

Όταν πηγαίνεις σε μια ξένη χώρα ξεκινάς σκεπτομένος που θα είσαι ο μοναδικός στην αίθουσα παρουσίασης. Επομένως, τώρα δεν γίνεται παρά να είμαι απόλυτα χαρούμενος με τον κόσμο που ήρθε και στάθηκε υπομονετικά στην ουρά για να τους υπογράψω τα βιβλία.

Πάντως, ήσασταν ο σταρ της 20ής Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης.

Δεν το περίμενα πραγματικά. Είμαι χαρούμενος για έναν λόγο παραπάνω: αγαπάω πολύ την Ελλάδα. Όταν έρχομαι προσπαθώ να παρατείνω λίγο παραπάνω τις μέρες διαμονής μου. Τώρα, μάλιστα, σκοπεύουμε οικογενειακώς να πάμε ξανά στη Θεσσαλονίκη.

Ως συγγραφέας είμαι σε θέση να μπορώ να πατάω στη γη. Δεν μπορώ να αισθανθώ σαν pop star γιατί μπορεί αρκετοί να ξέρουν το όνομά μου, κάποιοι να ξέρουν και το πρόσωπό μου, αλλά δεν υπάρχει κόσμος που τρέχει ξοπίσω μου όπου και να πάω.

Γενικά αισθάνεστε σαν pop star; Ο κόσμος σας αναγνωρίζει, τα βιβλία σας πουλάνε παγκοσμίως.

Ως συγγραφέας είμαι σε θέση να μπορώ να πατάω στη γη. Δεν μπορώ να αισθανθώ σαν pop star γιατί μπορεί αρκετοί να ξέρουν το όνομά μου, κάποιοι να ξέρουν και το πρόσωπό μου, αλλά δεν υπάρχει κόσμος που τρέχει ξοπίσω μου όπου και να πάω. Το καλό σ’ αυτή την περίπτωση είναι ότι μπορείς να κάνεις ό,τι θέλεις. Το κακό είναι πως όταν σε αναγνωρίσουν, κάτι που μου συνέβη προηγουμένως στο Μουσείο της Ακρόπολης, σκέφτομαι μέσα μου: συμπεριφέρθηκα καλά; Συνήθως το ξεχνάω αυτό.

Στην ουσία ο συγγραφέας, ακόμη και ο γνωστός, πάλι στη μοναξιά της λευκής σελίδας δεν θα επιστρέψει;

Ναι, υπάρχει η λευκή σελίδα, αλλά υπάρχουν και οι ιδέες που τριγυρίζουν στο μυαλό μου. Μάλιστα, τις επόμενες ημέρες σκοπεύω να ξεκινήσω το νέο μου βιβλίο. Το καλό στην περίπτωσή μου είναι ότι μπορώ να ασχοληθώ με κάτι που αγαπάω με πάθος.

Δεν φοβάστε αυτό που λέμε «μπλοκάρισμα του συγγραφέα»;

Είναι μια ωραία εφεύρεση των συγγραφέων. Αν κάποιος δούλευε σε ένα βενζινάδικο και έλεγε σε έναν οδηγό ότι έχει μπλοκάρισμα βενζίνης (γελάει) θα τον κοιτούσε περίεργα. Ενώ όταν ένας συγγραφέας το λέει, τότε όλοι σκέφτονται πως πρέπει να του φερθούν ευγενικά. Ο κόσμος σε λυπάται που δεν μπορείς να γράψεις. Πόσο τέλεια!

Εσείς πώς αντιδράτε σ’ αυτό;

Εμένα μου συμβαίνει το εξής: μετά από τις πρώτες 60-80 σελίδες οι ήρωές μου αρχίζουν να αυτονομούνται και κάνουν πράγματα που δεν τα είχα σχεδιάσει. Τότε σταματάω για λίγο και σκέφτομαι αν αυτό θα οδηγήσει κάπου και αν θα τελειώσει η ιστορία. Ξανασκέφτομαι, λοιπόν, τα πάντα αναλογιζόμενος ποιο θα είναι το επόμενο βήμα του μυθιστορήματος. Αυτό είναι το δικό μου μπλοκάρισμα.

Και το αντίδοτο ποιο είναι;

Συνεχίζεις να γράφεις, κάνεις και μια ευχή να πετύχει. Μπορεί να σκεφτώ ότι αυτά που γράφω δεν θα μπουν, τελικά, ποτέ στο βιβλίο, αλλά για μένα το να γράφεις είναι σαν να είσαι αθλητής και να έχεις πάθει κράμπα. Δεν σταματάς, αλλά συνεχίζεις να παίζεις. Το πρόβλημα είναι να αφήσεις για πολλές μέρες τη σελίδα λευκή. Τότε μετατρέπεται σε ψυχολογικό πρόβλημα. Χίλιες φορές να πεις σήμερα δεν ήταν μια καλή μέρα, αλλά τουλάχιστον έγραψα μια σελίδα και αύριο θα γράψω περισσότερο.

Πιο πριν είπατε πως αφήνετε τους ήρωές σας να αυτονομηθούν. Με ποια έννοια το λέτε;

Καταρχάς δεν το κάνω από την αρχή αυτό. Αλλά πάντα πιστεύω πως οι ήρωές μου είναι πιο έξυπνοι από εμένα και μπορούν να αλλάξουν την πλοκή. Έχω ακούσει αναγνώστες να λένε πως ήξεραν τι θα συμβεί στο τέλος. Ε, εγώ δεν το ξέρω ποτέ!

Ο Sebastian Fitzek γεννήθηκε το 1971 και είναι ο πιο επιτυχημένος συγγραφέας ψυχολογικών θρίλερ στη Γερμανία. Το πρώτο του μυθιστόρημα, Η θεραπεία κυκλοφόρησε το 2006 κι έγινε αμέσως best seller. Έκτοτε τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε 24 γλώσσες κι έχουν διασκευαστεί για τον κινηματογράφο και το θέατρο. Ο Sebastian Fitzek ζει με την οικογένειά του στο Βερολίνο. Από τις εκδόσεις Διόπτρα κυκλοφορούν τα βιβλία του: Το δέμα (Βραβείο Κοινού στα Βραβεία Public 2019 για το Καλύτερο Μεταφρασμένο Μυθιστόρημα), Η θεραπεία, Η θέση 7Α, Το πείραμα, Ο τρόφιμος, Πείραμα μνήμης, Τα ψάρια που σκαρφαλώνουν στα δέντρα, Ο αναλφάβητος, Μάτια I: Ο Συλλέκτης, Μάτια ΙΙ: Ο Κυνηγός και Το τελεσίγραφο.

Γιατί μας αρέσουν οι ιστορίες που μας τρομάζουν. Τι δικό μας ψάχνουμε εκεί μέσα;

Υπάρχουν πολλές και διαφορετικές απαντήσεις σ’ αυτή την ερώτηση. Για μένα είναι σαν τους ανθρώπους που στέκονται στην ουρά για να μπουν στο τρενάκι του τρόμου. Δεν είναι τρελοί, δεν θέλουν να πέσουν από το τρένο και να πεθάνουν. Αλλά μαθαίνουν κάτι που έχει να κάνει με την εμπειρία που αγγίζει τον θάνατο. Λειτουργούν εκείνη τη στιγμή οι φερομόνες. Οταν τελειώσει αυτό και έχεις επιβιώσει, τα βλέπεις όλα διαφορετικά. Είσαι γεμάτος ενέργεια, ο αέρας μυρίζει διαφορετικά. Είναι σαν ναρκωτικό. Βιβλία σαν τα δικά μου είναι η πιο ασφαλής εμπειρία κοντά στον θάνατο που μπορείς να έχεις. Κάθεσαι στο σπίτι σου, εντελώς προστατευμένος. Από την άλλη, είναι αναγκαίο να κατανοήσουμε πως κάποια μέρα όλοι θα πεθάνουμε. Φυσικά την απωθούμε αυτή τη σκέψη, διότι έτσι δεν θα κάναμε τίποτα καθημερινά. Αν είσαι νέος, δε, αρνείσαι καν να το σκεφτείς. Ωστόσο, με κάποιο τρόπο μέσα μας ξέρουμε πως πρέπει να το αντιμετωπίσουμε αυτό το δεδομένο ή το ταμπού, αν θέλετε. Είναι καλύτερο να το κάνεις με έναν ασφαλή τρόπο, με μια επινοημένη ιστορία.

Που δεν θα συμβεί ποτέ στην πραγματικότητα…

Ακριβώς. Φυσικά, υπάρχουν και άνθρωποι που διασκεδάσουν παρακολουθώντας αληθινούς φόνους. Κι εδώ υπάρχει μια εξήγηση, καθώς σου δίδεται μια πληροφορία για το πώς πρέπει να αντιδράσεις όταν θα χρειαστεί να αντιμετωπίσεις έναν δολοφόνο.

Τα βιβλία σας έχουν, φυσικά, έντονη δράση, αλλά έχω την αίσθηση πως το κύριο συγγραφικό σας κίνητρο είναι βαθύτερο. Εχει να κάνει με τα ψυχολογικά κίνητρα των ηρώων σας. Κάνω λάθος;

Παρότι υπάρχει πάντα ενδιαφέρον για την πλοκή και το πώς αντιδρούν οι ήρωες, θα ήταν βαρετό να ασχοληθείς μόνο μ’ αυτό. Μετά από κάποιες σελίδες θα βαριόσουν, ακόμη κι αν η πλοκή ήταν επιτυχημένη. Για να πω ένα παράδειγμα: όλοι ξέρουμε ότι ο Τιτανικός θα βυθιστεί, κι όμως όταν βλέπουμε την ταινία ενθουσιαζόμαστε. Γιατί; Επειδή βλέπουμε τους ήρωες και πώς τους άλλαξε η επικείμενη καταστροφή. Αυτό είναι και το δικό μου ενδιαφέρον με τους ήρωές μου: πώς αλλάζουν κάτω από καθεστώς πίεσης. Είναι σαν να κάνουν ένα εσωτερικό ταξίδι.

Στο τέλος ποιος κερδίζει; Το καλό ή το κακό;

Νικάει το καλό, αλλά όχι 100%. Προσωπικά είμαι ένας αισιόδοξος άνθρωπος. Θυμάμαι τι μου έλεγε η μητέρα μου μετά την πτώση των δίδυμων πύργων στη Νέα Υόρκη. Βλέπαμε τηλεόραση σε κατάσταση σοκ. Κάποιοι ούρλιαζαν, αλλά υπήρχαν και κάποιοι, έστω λίγοι άνθρωποι, που προπαθούσαν να διασώσουν άλλους. Αυτό δεν σημαίνει ότι το κακό γίνεται να εξαφανιστεί. Στα βιβλία μου υπάρχει πάντα αυτή η μάχη.

Τελικά, το ανθρώπινο είδος είναι καλό ή όχι; Είναι οι καταστάσεις που μας κάνουν κάποιες φορές κακούς; Ναι, το πιστεύω ότι είναι δύσκολο να κάνεις κάτι καλό. 

Λένε πως το κακό είναι εύκολο να το κάνεις, σε αντίθεση με το καλό που χρειάζεται προσπάθεια.

Αυτό είναι στην ουσία ένα φιλοσοφικό ερώτημα. Τελικά, το ανθρώπινο είδος είναι καλό ή όχι; Είναι οι καταστάσεις που μας κάνουν κάποιες φορές κακούς; Ναι, το πιστεύω ότι είναι δύσκολο να κάνεις κάτι καλό. Ένας καθηγηηγής είπε πως δεν γίνεται να είμαστε καλοί, καθώς στο DNA μας υπάρχουν δεδομένα από τους προγόνους μας. Γι’ αυτό όταν βαφτίζεται ένα παιδί του βάζουν λάδι στο μέτωπο. Για να το εξαγνίσουν από το κακό που έχουν από τους προγόνους του.

Ποιος είναι πιο σημαντικός στα μυθιστορήματά σας, το θύμα ή ο θύτης;

Το θύμα! Άλλωστε, τα θύματα είναι πάντα περισσότερα από τους θύτες. Υπάρχουν, πάντως, περιπτώσεις όπου ο θύτης γίνεται το κεντρικό πρόσωπο. Δείτε, ας πούμε, την περίπτωση του Χάνιμπαλ Λέκτερ στη Σιωπή των Αμνών. Είναι δύσκολο να φτιάξεις έναν αρνητικό ήρωα που να έχει τόσο ενδιαφέρον όσο ο Λέκτερ. Εδώ μπαίνει μια ερώτηση που θέτει κάθε θρίλερ: πώς θα αντιδρούσα εγώ αν βρισκόμουν σε παρόμοια κατάσταση; Καταλαβαίνω ότι στα αστυνομικά βιβλία πρέπει να βρεις «ποιος το έκανε», αλλά για ‘μένα το πιο σημαντικό είναι τι θα έκανα αν ήμουν σ’ αυτή την κατάσταση. Από την άλλη, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως πολλές φορές οι θύτες γίνονται pop stars, σε αντίθεση με τα θύματα που η κοινωνία τα ξεχνάει με τον καιρό.

Σαν την περίπτωση του Τσαρλς Μάνσον.

Ή σαν τον Τζακ τον Αντεροβγάλτη. Ολοι τους ξέρουν, αλλά πόσοι θυμούνται τα θύματά τους;

Ποιο είναι το αγαπημένο βιβλίο από όσα έχετε γράψει;

Πάντα αυτό που γράφω. Γιατί αν δεν είχα την αίσθηση πως είναι καλύτερο από τα προηγούμενα που έχω γράφει, θα σταματούσα αμέσως να το γράφω. Είναι σαν να σε ρωτούν ποιο είναι το αγαπημένο σου παιδί. Για να είμαι ειλικρινής, αυτό αλλάζει κάθε μέρα. Αυτή τη στιγμή είμαι στην Αθήνα και πριν στη Θεσσαλονίκη για να παρουσιάσω το Μίμικ (μτφρ. Ρένα Γεούργα, εκδ. Διόπτρα). Ίσως θα μπορούσα να πω τη Θεραπεία (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου, εκδ. Διόπτρα) ως αγαπημένο. 

Είμαι σίγουρος πως θα μου πείτε πως δεν υπάρχει συνταγή για να γράψει κανείς ένα ένα μπεστ σέλερ.

Ναι, δεν υπάρχει. Είναι, όμως, μια δεξιότητα που μπορείς να αποκτήσεις. Οι συγγραφείς λένε συχνά για την έμπνευση, αλλά όλοι οι άλλοι καλλιτέχνες πηγαίνουν σε καλλιτεχνικά σχολεία για να μάθουν. Έβλεπα πρόσφατα μια έκθεση του Πικάσο με νατουραλιστικούς πίνακες στη Βαρκελώνη. Μια τεχνική που την έμαθε στο σχολείο. Για να φτάσει πολύ αργότερα να φτιάχνει αφαιρετικές γραμμές θα έπρεπε πρώτα να μάθει τη βασική δομή. Το ίδιο και ο μουσικός που κάνει καθημερινή πρόβα. Για μένα η λογοτεχνία μοιάζει με την αρχιτεκτονική. Οι αρχιτέκτονες μαθαίνουν τη στατική ενός κτιρίου, πώς να το χτίσουν για να μην πέσει. Όταν γράφεις πρέπει να έχεις τα ίδια στο μυαλό σου. Να φτιάξεις κάτι σταθερό που ακόμη κι αν το χτυπάει ο άνεμος δεν θα πέσει.

Επίσης, πρέπει να είναι ένα σπίτι που οι άνθρωποι θα θέλουν να το κατοικήσουν ή να το θαυμάσουν όπως κάνουν στη Βαρκελώνη με τα κτήρια του Γκαουντί. Η επιτυχία δεν έχει να κάνει με το ότι βρήκες μια συνταγή. Πρέπει να γράφουμε ιστορίες που θέλουμε πραγματικά να γράψουμε. Πρέπει να θέτουμε στους εαυτούς μας το ερώτημα: «Αν έπρεπε να γράψεις ένα και μόνο βιβλίο, ποιο θα ήταν;»

Εσείς είχατε λάβει απορρίψεις από εκδοτικούς;

Ναι, φυσικά. Ξεκίνησα να γράφω νωρίς και όπως συμβαίνει πάντα αισθανόμουν σαν να ήμουν ο βασιλιάς του κόσμου και όλοι θα ήθελαν να διαβάσουν το βιβλίο μου. Θεωρείς πως έχεις γράψει το καλύτερο μυθιστόρημα του κόσμου. Έστειλα την πρώτη γραφή σε 15 εκδοτικούς. Από αυτούς οι 12 με απέρριψαν και οι άλλοι τρεις δεν απάντησαν ποτέ. Άρα, είχα 100% αποτυχία. Εξακολουθούσα να είμαι τρελός με το κείμενό του. Πολύ μετά έμαθα την ατάκα του Χέμινγουεϊ που έλεγε ότι η πρώτη γραφή είναι πάντα χάλια. Ήταν να σαν είχα μπει στο γήπεδο κάνοντας το πρώτο σουτ και να είχα την απαίτηση να με ζητήσει η Ρεάλ Μαδρίτης. Τότε ήταν που συνεργάστηκα με έναν ατζέντη που μου έδωσε συμβουλές και με έκανε να θέλω να μάθω. Χρειάστηκε να ξαναγράψω το βιβλίο εφτά φορές και τότε ενάς εκδότης από τους 15 μου είπε: «Τώρα μπορούμε να συνεργαστούμε».

^＊Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.