Άννα Μπαλμπόνα: «Αυτό το μυθιστόρημα είναι από μόνο του τυχοδιώκτης και επιζών»

Το «Δεν είμαι εδώ» της Άννα Μπαλμπόνα είναι ένα ασυνήθιστο μυθιστόρημα: η αυτοπροσωπογραφία μιας γυναίκας που προσπαθεί να ξεφύγει από τις αιτίες μιας παραξενιάς που τη συνόδευε πάντα και η οποία βρίσκει τη φωνή της και τη θέση της στον κόσμο τη στιγμή που αποφασίζει να μιλήσει για όλα όσα την απασχολούν. Το βραβευμένο βιβλίο της Άννα Μπαλμπόνα κυκλοφορεί στα ελληνικά, σε μετάφραση Γιώργου Γκούμα από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Με αφορμή την κυκλοφορία του, η Άννα Μπαλμπόνα μέσα από αυτή τη συνέντευξη συστήνεται στο ελληνικό κοινό, μιλά για το βιβλίο της αλλά και για το τι σημαίνει για την ίδια το να γράφει λογοτεχνία: «υπάρχει κάτι στο να πιάνεις μια ζωτική στιγμή, μια αντίφαση και να προσπαθείς να την τιθασεύσεις. Ξέρεις ότι θα ηττηθείς, γιατί η στιγμή είναι φευγαλέα και η αντίφαση αντιφατική (γέλια), αλλά πρέπει ακόμα να παίξεις το παιχνίδι, να το εκφράσεις με λέξεις και να του δώσεις μια αισθητική μορφή»…

Το βιβλίο σας «Δεν είμαι εδώ» κυκλοφορεί για πρώτη φορά στα ελληνικά από τις εκδόσεις Βακχικόν. Πώς αισθάνεστε γι’ αυτό;

Νιώθω πολύ χαρούμενη και τυχερή. Το γεγονός ότι μια ιστορία με τόσο οικεία τοπία μπορεί να διαβαστεί σε μια άλλη μεσογειακή χώρα μου φαίνεται σχεδόν μαγικό. Θα ήθελα πολύ να μπορώ να διαβάζω και να καταλαβαίνω ελληνικά για να ξέρω πώς ακούγεται το «Δεν είμαι εδώ» στα ελληνικά. Η ηχητικότητα της αφήγησης, το πώς μιλούν οι χαρακτήρες, το τι απηχούν με τα λόγια και τις σκέψεις τους, είναι πολύ σημαντικό για μένα.

Η πρώτη παρόρμηση ήταν να προσπαθήσω να συλλάβω στη μυθοπλασία ένα συναίσθημα που πάντα ένιωθα βαθιά ριζωμένο στον εαυτό μου, αλλά που είναι, στην πραγματικότητα, καθολικό: το αίσθημα του αλλόκοτου, η εντύπωση ότι κάποιος δεν ταιριάζει στη σωστή θέση ή τη σωστή στιγμή.

Ποιο ήταν το έναυσμα για τη συγγραφή του «Δεν είμαι εδώ»;

Η πρώτη παρόρμηση ήταν να προσπαθήσω να συλλάβω στη μυθοπλασία ένα συναίσθημα που πάντα ένιωθα βαθιά ριζωμένο στον εαυτό μου, αλλά που είναι, στην πραγματικότητα, καθολικό: το αίσθημα του αλλόκοτου, η εντύπωση ότι κάποιος δεν ταιριάζει στη σωστή θέση ή τη σωστή στιγμή. Προέρχομαι από μια οικογένεια αγροτών των οποίων το τοπίο, η εργασία και οι σχέσεις με τους άλλους άλλαξαν εν ριπή οφθαλμού. Γνώρισα τις τελευταίες εκφράσεις ενός παραδοσιακού αγροτικού κόσμου και παράλληλα την παγκοσμιοποίηση, τη δυνατότητα ταξιδιών, τον ιλιγγιώδη ρυθμό και το ατομικό κενό. Αυτή η σύγκρουση μεταξύ δύο πολύ διαφορετικών κόσμων ήταν που με ενδιέφερε. Είναι η σύγκρουση που η Μίλα -η πρωταγωνίστρια του μυθιστορήματος και σε καμία περίπτωση το alter ego μου- έχει βιώσει από μικρή. Είναι αυτό που κι εγώ πάντα βίωνα, και με έχει γοητεύσει αρκετά ώστε να προσπαθήσω να φτιάξω ένα μυθιστόρημα γι’ αυτό.

Πώς δημιουργήσατε τον χαρακτήρα της αφηγήτριας, της Μίλα; Και τι ακριβώς είναι αυτό που ψάχνει;

Η Μίλα συγκεντρώνει αυτό το περιφερειακό βλέμμα, αυτό που κοιτά κάθε κόσμο: αυτόν της οικογένειάς της, που ζει στα περίχωρα δίπλα σε έναν αυτοκινητόδρομο και βιομηχανικές περιοχές, με τα μικρά, αγαπησιάρικα αλλά και βάναυσα έθιμά τους, και αυτόν που σταδιακά ανακαλύπτει - όταν αποφασίζει να πάει στο πανεπιστήμιο, όταν πηγαίνει στο Παρίσι στο Erasmus, όταν εργάζεται σε έναν εκδοτικό οίκο σχολικών βιβλίων... Η Μίλα προσπαθεί να καταλάβει τον κόσμο από τον οποίο προέρχεται για να καταλάβει κάτι από το δικό της παρόν. Αυτό είναι το κλειδί. Προσπαθεί να συμφιλιωθεί με τις αποσκευές της κληρονομιάς και της καταγωγής, τόσο τις δικές της όσο και με αυτές που θα μεταδώσει, όλα αυτά για να είναι ο εαυτός της, αν και είναι πολύ δύσκολο να γνωρίζει κανείς τι είναι να είναι ο εαυτός του. Δεν έχει σημασία. Στην πραγματικότητα, γίνεται χαμαιλέοντας.

Τι θέλατε να μεταφέρετε στους αναγνώστες σας όταν γράφατε αυτό το βιβλίο;

Με τον καιρό συνειδητοποίησα ότι υπάρχει ένα υποκείμενο θέμα στο «Δεν είμαι εδώ»: είναι η ανάκτηση της δυνατότητας μεταμόρφωσης, του να είσαι πολλά πράγματα ταυτόχρονα και να μπορείς να κοιτάξεις σε πολλές κατευθύνσεις. Τα μάτια μας συχνά μας εξαπατούν, αλλά ούτε ο κόσμος της υπαίθρου, ούτε τα βιομηχανικά προάστια όπως αυτό που ζει η Μίλα είναι ένα μονοσήμαντο πράγμα. Δεν είναι φτιαγμένα από ένα μόνο υλικό. Αυτό ήθελα να εκφράσω: σε σχέση με το τοπίο αλλά και με τις αποφάσεις ζωής. Η Μίλα έχει αμφιβολίες για το ποιος είναι ο πατέρας του παιδιού που περιμένει. Αρχίζει να αναπολεί, κάτι που μπορεί επίσης να είναι ένας τρόπος για να λέει ψέματα στον εαυτό της, αλλά τη βοηθά παράλληλα να αποστασιοποιηθεί: συνειδητοποιεί ότι τίποτα δεν είναι τόσο τρομερό. Είναι καλό να το θυμόμαστε αυτό. Και να μην χάσουμε την ειρωνεία: το μυθιστόρημα περιέχει πολλή ειρωνεία, και αυτές είναι κακές εποχές για ειρωνεία.

Το βιβλίο σας έχει βραβευτεί. Τι σημαίνει για εσάς ένα βραβείο; Είναι καταλύτης ή κάτι που σας προκαλεί άγχος για τα μελλοντικά σας γραπτά;

Το βραβείο με βοήθησε να κάνω ένα ακόμη βήμα μπροστά. Τίποτα περισσότερο από αυτό. Μετά το μυθιστόρημα βγήκε στο απόγειο της πανδημίας, άρα αυτό το μυθιστόρημα είναι από μόνο του τυχοδιώκτης και επιζών και τώρα, επιπλέον, ταξιδεύει στην Ελλάδα!

Είστε δημοσιογράφος. Πιστεύετε ότι αυτό είναι κάτι που επηρεάζει -και αν ναι, πώς- τα λογοτεχνικά σας γραπτά;

Νομίζω ότι υπάρχει κάτι από τη δημοσιογραφική μου ματιά και περιέργεια που διεισδύει στα θέματα που με ενδιαφέρουν να γράψω και ακόμη κι ένας τρόπος γραφής. Μου αρέσει να τριγυρνάω, να χώνω τη μύτη μου σε πολύ διαφορετικά μέρη, με ενδιαφέρουν πολύ διαφορετικά πράγματα - μόλις δημοσίευσα ένα βιβλίο για αθλήτριες, το Elles competeixen (Οι διαγωνιζόμενες) και εργάζομαι σε μυθιστορήματα για τα σκληρά ναρκωτικά... Αυτό το μείγμα κόσμων είναι πολύ γόνιμο για τη δημιουργία λογοτεχνίας. Τώρα πια νομίζω ότι εκείνες οι Κυριακές που μάζευα αθλητικά ρεπορτάζ ποδοσφαιρικών ομάδων μικρότερων πρωταθλημάτων για μια περιφερειακή εφημερίδα με έκαναν συγγραφέα!

Γράφετε και ποίηση. Τι είναι για εσάς η ποίηση;

Η ποίηση μου έδωσε το ύφος, τη συνείδηση ​​ότι κάθε μυθιστόρημα, κάθε ιστορία έχει να κάνει με το πώς γράφεται. Ο τονισμός, οι λέξεις, το πώς ακούγεται. Μου φαίνεται περίεργο το πώς κάποιοι μυθιστοριογράφοι αποστασιοποιούνται από την ποίηση – όλα είναι εκεί!

Τι επιδιώκετε όταν γράφετε;

Υπάρχει κάτι στο να πιάνεις μια ζωτική στιγμή, μια αντίφαση και να προσπαθείς να την τιθασεύσεις. Ξέρεις ότι θα ηττηθείς, γιατί η στιγμή είναι φευγαλέα και η αντίφαση αντιφατική (γέλια), αλλά πρέπει ακόμα να παίξεις το παιχνίδι, να το εκφράσεις με λέξεις και να του δώσεις μια αισθητική μορφή που προκαλεί κάποια αίσθηση, που αντηχεί με κάποιο τρόπο. Είναι σαν τον Γκάτσμπι, που πάντα ψάχνει αυτό το πράσινο φως στο τέλος της αποβάθρας, απέναντι από τον κόλπο.