Συνέντευξη με τον Φεροέζο ποιητή Μπέινιρ Μπέργκσον, με αφορμή την πρόσφατη έκδοση στα ελληνικά της βραβευμένης ποιητικής του συλλογής «Το μικρό αγόρι και ο σκελετός» (μτφρ. Στέργια Κάββαλου, εκδ. Βακχικόν).
Της Χριστίνας Σανούδου
Ένα ταλαντούχο, εσωστρεφές αγόρι μεγαλώνει σε ένα νησί του Βόρειου Ατλαντικού. Σε αντίθεση με τους συνομηλίκους του, αγαπά τα βιβλία και δεν βρίσκει τίποτα το εορταστικό στην μαζική σφαγή των μαυροδέλφινων που λαμβάνει χώρα στο νησί του κάθε καλοκαίρι. Όταν ο θάνατος του πατέρα του δίνει αιφνίδιο και οριστικό τέλος στα χρόνια της αθωότητας, ο μικρός στρέφεται στη λογοτεχνία. Με τη βοήθεια του φανταστικού του φίλου, του Σκελετού, καταφέρνει να μετατρέψει τον πόνο της απώλειας σε στίχους, που καθηλώνουν και συγκινούν τους αναγνώστες σε κάθε γωνιά του κόσμου.
Θα μπορούσε κάλλιστα να είναι ήρωας μυθιστορήματος, όμως ο Μπέινιρ Μπέργκσον είναι πραγματικός: Ένας νεαρός ποιητής που μας ταξιδεύει στα ομιχλώδη τοπία των νησιών Φερόε και μας μιλά για πανανθρώπινες έννοιες όπως το πένθος, τα ψυχικά τραύματα και το βάρος της αναίτιας ενοχής. Στη βραβευμένη συλλογή του «Το μικρό αγόρι και ο σκελετός», η οποία κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Βακχικόν, αφηγείται την προσωπική του ιστορία με ευαισθησία και σκοτεινό χιούμορ ακροβατώντας αριστοτεχνικά ανάμεσα στην τρυφερότητα και το σκληρό ρεαλισμό, την απόγνωση και την ελπίδα.
Πώς είναι να μεγαλώνεις στα νησιά Φερόε; Θα λέγατε ότι η ζωή εκεί καλλιέργησε την αγάπη σας για τη λογοτεχνία;
Νομίζω ότι αυτή είναι μια δύσκολη ερώτηση, για να είμαι ειλικρινής. Φυσικά, η ατμόσφαιρα των νησιών έχει κάτι το πολύ ποιητικό, αφού όπου κι αν σταθείς αντικρίζεις τον ωκεανό και το απέραντο βάθος. Όμως μεγάλωσα σε μια πολύ μικρή πόλη όπου τα περισσότερα αγόρια δεν διάβαζαν λογοτεχνία. Όχι ότι την έβλεπαν ως κάτι κακό, αλλά την έβρισκαν πραγματικά βαρετή. Θα έλεγα ότι ανακάλυψα το γράψιμο τυχαία. Πέρασα δύσκολα χρόνια ως παιδί και είχα εξαιρετικούς δασκάλους που πάντοτε με ενθάρρυναν να διαβάζω βιβλία στον ελεύθερο χρόνο μου.
Δεν θα έλεγα ότι η ζωή στα νησιά από μόνη της καλλιέργησε την αγάπη μου για τη λογοτεχνία. Αλλά με επηρέασε καθοριστικά η σχέση των ανθρώπων με την φύση των νησιών. Άρχισα να γράφω ποιήματα και κείμενα, και αντιλήφθηκα ότι έχουμε μια πολύ ισχυρή κουλτούρα σιωπής στα νησιά. Σπανίως μιλάμε για αρνητικές εμπειρίες και αντιμετωπίζουμε τεράστια δυσκολία στο να ζητήσουμε βοήθεια όταν έχουμε συναισθηματική ανάγκη. Νομίζω πως τότε συνειδητοποίησα πώς διαχειριζόμαστε τα συναισθήματα μας ως κοινότητα, και τότε γεννήθηκε η αγάπη μου για τη λογοτεχνία. Μέσα από την ανάγκη να μάθω αν τα συναισθήματα και οι εικόνες, που δημιουργούσα, μπορούσαν να αγγίξουν ανθρώπους, οι οποίοι αρνούνται να μιλήσουν για τα συναισθήματα τους.
Η ποιητική συλλογή «Το μικρό αγόρι και ο σκελετός» καταπιάνεται με μια τραυματική προσωπική σας εμπειρία. Πόσο συνέβαλε η δημιουργική διαδικασία στην επούλωση;
Καθοριστικά. Έγραψα τα ποιήματα όταν ήμουν από δώδεκα έως δεκαεννιά ετών. Οι ψυχολόγοι και οι δάσκαλοι μου ζητούσαν να εκφράσω τα συναισθήματά μου. Δεν είχα ιδέα ότι έγραφα ποίηση όταν ήμουν δώδεκα, εξέφραζα απλώς τα συναισθήματά μου. Συνέχισα να γράφω, και όταν έγινα 17 πουλήσαμε το σπίτι των παιδικών μου χρόνων, οπότε αναγκαστικά να επανέλθω σε όλα μου τα γραπτά για να αποφασίσω τι θα κρατούσα και τι θα πετούσα. Συνειδητοποιώντας πως είχα αρκετά εσωτερικά θέματα προς επίλυση, άρχισα να μετατρέπω παλαιότερα κείμενα σε ποιήματα και έγραψα μερικά καινούρια ώστε να δημιουργήσω μια συλλογή.
Συχνά είναι ευκολότερο να γράφουμε για όσα μας κάνουν να υποφέρουμε, παρά για ευχάριστες στιγμές. Πώς το εξηγείτε αυτό;
Νομίζω πως σχετίζεται με τον τρόπο που προσεγγίζουμε τη γραφή. Πολλοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν το γράψιμο ως έναν τρόπο να διορθώσουμε ή να περιγράψουμε ό,τι έχει σπάσει μέσα μας. Πρέπει να επεξεργαστούμε τα τραύματα και τις δυσκολίες από διαφορετικές οπτικές γωνίες για να κατανοήσουμε τι μας συμβαίνει. Όταν είμαστε χαρούμενοι ή ερωτευμένοι δεν αναρωτιόμαστε «γιατί δεν βγάζει νόημα αυτό;». Επομένως, μπορεί να μην έχουμε ανάγκη τις εναλλακτικές οπτικές γωνίες.
Πολλοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν το γράψιμο ως έναν τρόπο να διορθώσουμε ή να περιγράψουμε ό,τι έχει σπάσει μέσα μας.
Αυτή τη στιγμή δουλεύω πάνω σε μια συλλογή, η οποία δίνει μεγαλύτερη έμφαση στη σύνδεση μεταξύ των ανθρώπων και στο αίσθημα ότι είσαι αγαπητός. Θέλω να αναδείξω μια διαφορετική όψη της ποίησής μου, να δείξω την τρυφερή πλευρά του πένθους και των σχέσεων.
Ο Σκελετός είναι ακόμα μαζί σας σήμερα;
Ο Σκελετός θα είναι πάντοτε μαζί μου. Τον σκέφτομαι σαν μια γλυκιά ανάμνηση από μια δύσκολη περίοδο. Αλλά μάλλον θα πρέπει να αποχωρήσει για λίγο από το έργο μου. Ή έστω να μην υπάρχουν σαφείς αναφορές σε αυτόν στη μελλοντική δουλειά μου.
Πιστεύετε ότι η ποίηση μπορεί να μεταφραστεί χωρίς να χάσει κάτι από το νόημα της;
Ναι. Πρέπει να μπορεί. Ίσως μια μετάφραση δεν μπορεί να αποδώσει το 100% του νοήματος, αλλά θα πρέπει να σταματήσουμε να βλέπουμε τις μεταφράσεις ως ολοκληρωμένα έργα. Οι γλώσσες αλλάζουν, και μπορεί σήμερα κάποιες λέξεις ή νοήματα από τη φεροϊκή γλώσσα να μην υπάρχουν στα ελληνικά, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι στο μέλλον δεν θα υπάρξει μία αντίστοιχη λέξη ή ένα συναίσθημα. Και ίσως ένα βιβλίο πρέπει να μεταφραστεί τρεις φορές για να αποδοθούν όλα του τα νοήματα. Έχει να κάνει με το πόσο σύνθετο είναι το έργο προς μετάφραση, τις ικανότητες του μεταφραστή και την απόσταση μεταξύ των δύο γλωσσών... Τα λέω όλα αυτά γιατί κι εγώ ασχολούμαι με τη μετάφραση
Πώς έχει επηρεάσει η πανδημία τη ζωή και τη δημιουργικότητά σας;
Πάρα πολύ. Βρίσκομαι στη Λειψία για να σπουδάσω, όμως όλα τα μαθήματα γίνονται διαδικτυακά. Έτσι είμαι σε μια καινούρια πόλη, όπου δεν ξέρω πολλούς ανθρώπους και πρέπει να βρω τρόπους να αξιοποιήσω την περίοδο της διαμονής μου εδώ. Νομίζω ότι η πανδημία μας έχει αναγκάσει να ζούμε πιο μοναχικά, όμως αυτό δεν είναι αρνητικό από μόνο του. Πρέπει να καταφέρουμε να αγαπήσουμε τον εαυτό μας αρκετά ώστε να μη μας τρομάζει η μοναξιά. Γράφουμε όταν είμαστε μόνοι μας. Ειλικρινά πιστεύω ότι θα υπάρξει ένας καταιγισμός λογοτεχνικών έργων αυτοανακάλυψης στο τέλος της πανδημίας. Ανυπομονώ να διαβάσω αυτά τα έργα και να αναστοχαστώ πάνω στη δική μου εμπειρία.
Πώς φαντάζεστε τον εαυτό σας σε μια δεκαετία από τώρα;
Δεν έχω ιδέα. Ονειρεύομαι να φτιάξω τον δικό μου μικρό εκδοτικό οίκο, που θα μεταφράζει κυρίως ποιοτική λογοτεχνία στα φεροϊκά. Ελπίζω να συνεχίσω να εκδίδω ποιήματα και πεζά. Αλλά δεν γνωρίζω που θα με οδηγήσει η ζωή μετά την παρούσα συγκυρία. Είχα ένα ξεκάθαρο όραμα πριν την πανδημία, αλλά τώρα ζούμε σε μια κατάσταση αβεβαιότητας και τα σχέδια για το μέλλον μοιάζουν μακρινά.
