Νέοι σουηδοί ποιητές έρχονται στην Αθήνα: ακούστε τους...

Στη σειρά των εκδόσεων Βακχικόν «Ανθολογίες νέων ποιητών» ο τόμος «Ανθολογία νέων Σουηδών ποιητών» (μτφρ. Αντώνης Μπογαδάκης) είναι ο ένατος από τους έντεκα που έχουν κυκλοφορήσει μέχρι σήμερα. Η έκδοση της κάθε ανθολογίας είναι δίγλωσση, παρουσιάζοντάς μας ποιητές, έως 40 ετών, από την κάθε χώρα. Τέτοιου είδους συντεταγμένες εκδοτικές προσπάθειες υλοποιούν ένα πολύτιμο όραμα: τη γεφύρωση των λαών μέσα από τη λογοτεχνία. 

Με ποιους τρόπους ορίζει η μνήμη τον άνθρωπο;

Έλιν Κλίβκλουντ/(Elin Kvicklund): Πολύ δύσκολη και σύνθετη ερώτηση. Φαντάζομαι ότι η μνήμη μπορεί να καταστρέψει τους ανθρώπους ή να τους κρατήσει ζωντανούς.

«Για την ποίηση, απ’ όλο αυτό το παράξενο πράγμα που είναι η ανθρώπινη εμπειρία, η ελευθερία και κυρίως η ελευθερία της κίνησης είναι ουσιώδη ζητήματα. Η κίνηση είναι δομικό στοιχείο της ποίησης, της λογοτεχνίας, ή της τέχνης και της γνώσης γενικότερα». 
Μερίμα Ντιζντάρεβιτς

Πώς μπορεί ο χώρος (π.χ. μια τοποθεσία) να επηρεάσει την ποίηση;

Μερίμα Ντιζντάρεβιτς/(Merima Dizdarević): Ο χώρος, όπως και ο χρόνος (ή η στιγμή), μοιάζουν να καθορίζουν επ’ αόριστον το πώς διαμορφώνονται ο άνθρωπος και η τέχνη. Στην περίπτωσή μου, το ζήτημα του τόπου ή του εκτοπισμού είναι πολύ σημαντικό. Είμαι πρόσφυγας και μετανάστρια. Έχω όμως σουηδικό διαβατήριο και πλήρη επίγνωση των προνομίων που αυτό συνεπάγεται, όσον αφορά την ελευθερία της κίνησης και της αλλαγής τόπου κατά βούληση. Για την ποίηση, απ’ όλο αυτό το παράξενο πράγμα που είναι η ανθρώπινη εμπειρία, η ελευθερία και κυρίως η ελευθερία της κίνησης είναι ουσιώδη ζητήματα. Η κίνηση είναι δομικό στοιχείο της ποίησης, της λογοτεχνίας, ή της τέχνης και της γνώσης γενικότερα. 

Είναι δυνατόν οι καθημερινές συνήθειες (π.χ. ο καφές ή το τσιγάρο) να γίνουν σταθερές που υπερβαίνουν ή υποβαθμίζουν τους περιορισμούς του χώρου;

Μερίμα Ντιζντάρεβιτς/(Merima Dizdarević): Οι ιεροτελεστίες ήταν ανέκαθεν σημαντικές για το ανθρώπινο είδος και ενέχουν κάποιο είδος κάθαρσης ή υπέρβασης. Στην τέχνη, όπως και στη ζωή, χρειάζεται κανείς να επαναλαμβάνει τις ίδιες δραστηριότητες. Τότε, κάποιες φορές, από αυτήν ακριβώς την επανάληψη είναι δυνατό να παραχθεί μια κατάσταση υπέρβασης και η δύναμη της δημιουργίας να κυριεύσει τον άνθρωπο. 

Στην ποίησή σας ο άνθρωπος ιδώνεται ως διακοσμητικό αντικείμενο βαλμένο σ' ένα πλαίσιο. Η ποίηση δεν υποτίθεται πως είναι ένας τρόπος να τον δει κανείς καλύτερα;

Μάι Ιβφγιάλλ/(Mai Ivfjall): Μα, αυτό δεν είμαστε σε αυτή τη στιγμή της ιστορίας; Διακοσμητικά αντικείμενα μέσα σε πλαίσια; Τα πρόσωπα στα ποιήματά μου αναζητούν κάτι πνευματικό, διαθέτουν όμως μονάχα το λεξιλόγιο του ύστερου καπιταλισμού για να εκφράσουν αυτόν τους τον πόθο. 

Είναι το σώμα απλώς ένα δοχείο που αδειάζει και γεμίζει διαρκώς; 

Σάρα Σέικι/(Sara Sheikhi): Στο πλαίσιο του δυτικού πολιτισμού, το γυναικείο σώμα ως δοχείο ή, μάλλον, η εικόνα του γυναικείου σώματος ως δοχείου, φαίνεται να είναι ολοένα επανερχόμενο στοιχείο στις αφηγήσεις μας. Εάν πάρετε αυτήν την ιδέα και την αναμείξετε διεξοδικά με την ιδέα της δυαδικότητας του νου και του σώματος και προσθέσετε λίγο καταναλωτισμό, συν μια ιδέα ραγδαίας κλιματικής αλλαγής, θα καταλήξετε με μία από τις σύγχρονες δίνες άγχους – ένα πικρό μείγμα που θα είναι δύσκολο να καταπιείτε. Σε ένα από τα ποιήματά μου στην ανθολογία, προσκαλώ τον αναγνώστη να πιει αυτό το μείγμα από το δοχείο που είναι το κείμενο. 

Τι σημαίνει το φύλο για το ποίημα; 
«Δεν σημαίνει τίποτα. Η φρίκη του να έχεις σώμα δεν έχει φύλο. Δεν είμαι κορίτσι. Είμαι αιθήρ».
Μάι Ιβφγιάλλ

Τι σημαίνει το φύλο για το ποίημα; Εξαρτάται ένα ποιητικό έργο από το φύλο του δημιουργού του; 

Μάι Ιβφγιάλλ/(Mai Ivfjall): Δεν σημαίνει τίποτα. Η φρίκη του να έχεις σώμα δεν έχει φύλο. Δεν είμαι κορίτσι. Είμαι αιθήρ.

Γιατί η σεξουαλικότητα παρουσιάζεται στην ποίησή σας σαν κάτι αφύσικο;

Ντάνιελ Μαρς/(Daniel Mårs): Θα αποκαλούσα τη σεξουαλικότητα των ποιημάτων μου στην ανθολογία «κατασκευασμένη». Για μένα, οι σεξουαλικές πράξεις θυμίζουν ταινία πορνό, καθώς μοιάζει να συμβαίνουν ξαφνικά και είναι σχεδόν σαν τα σώματα που τις εκτελούν να έχουν καταληφθεί από εξωτερικές δυνάμεις. Φαντάζουν άρα στημένες, υπερβολικές, επικεντρωμένες σε συγκεκριμένα μέρη του σώματος και σε κινήσεις ερωτικές και πιθανώς βίαιες. Φαντάζομαι αυτά τα ποιήματα να εκτυλίσσονται στο εσωτερικό κάποιου ατόμου που προσπαθεί να ανακτήσει τον έλεγχο του σώματος και του νου του. Οι σεξουαλικές δραστηριότητες κατ’ αυτόν τον τρόπο μετατρέπονται σε κατασκευές της επιθυμίας, και τα άτομα που κάνουν σεξ σε μαριονέτες φτιαγμένες με σκοπό να οπτικοποιήσουν τη φαντασίωση. 

Τα εσωτερικά τοπία είναι πιο δυνατά από τις εξωτερικές συνθήκες;

Ντάνιελ Μαρς/(Daniel Mårs): Όχι, πρέπει να συνυπάρχουν. Τα εσωτερικά τοπία μπορούν να δημιουργηθούν και να χρησιμοποιηθούν για να γιατρέψουν τις εξωτερικές συνθήκες. Μπορεί κάποιος να δημιουργήσει έναν κόσμο, όπου εκείνος αποφασίζει τι θα συμβεί και εάν θέλει να τον βρουν ή όχι. Πιστεύω βέβαια ότι είναι επικίνδυνο να ζει κανείς σε έναν τέτοιο κόσμο. Οι ιδέες που δημιουργούνται εσωτερικά μπορεί να αποβούν βλαπτικές για τις εξωτερικές συνθήκες. Το τροπικό δάσος στα ποιήματά μου δεν είναι επομένως κατ’ ανάγκη παράδεισος ή ουτοπία. Είναι ένα μέρος όπου η βία, το μίσος για το σώμα και η εποίκιση συνυπάρχουν με όμορφα κόκκινα λουλούδια και άγρια ζώα. 

Τι σημαίνει το σύμβολο «/» στην ποίησή σας;

«Η ανάμειξη σώματος, νου και φύσης στα ποιήματα μπορεί σίγουρα να θεωρηθεί υπερρεαλιστική. Προσωπικά, θέλησα να συνδυάσω τα τρία αυτά στοιχεία προκειμένου να μπορέσω να γράψω για την απώλεια, τη θλίψη, το τοπίο, το φως». 
Φελίσια Στένροθ

Φελίσια Στένροθ/(Felicia Stenroth): Για μένα το «/» μπορεί να λειτουργήσει με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. Μπορεί να λειτουργήσει σαν ένα είδος διάζευξης, δημιουργώντας διχοτόμηση ανάμεσα στους δύο όρους που δημιουργούνται από το ίδιο το σύμβολο. Αλλά μπορεί και να διαβαστούν σαν κλάσμα, μία τομή στην πρόταση που δεν υπονοεί απαραιτήτως ένα «ή» ή κάποια σύνδεση ανάμεσα στους δύο όρους. Κατά έναν ακραίο τρόπο, μπορεί κανείς να διαβάσει το σύμβολο, να αποδεχθεί πλήρως την ύπαρξή του εκεί που το διαβάζει, κι έτσι δημιουργούνται δύο διακριτές, πλήρως αυτόνομες προτάσεις, που ξεχωρίζουν η μία από την άλλη με το «/». Ή, μπορεί να προσπαθήσει να διαβάσει παρά το «/», να το αγνοήσει, να το προσπεράσει – τότε εμφανίζεται μία «ολόκληρη» πρόταση, όπου το «/» παραβλέπεται. Μα, πρέπει κανείς να αναρωτηθεί, μπορεί να γίνει αυτό; Μπορεί κανείς να διαβάσει χωρίς την τομή, να διαβάσει πέρα από το κλάσμα; 

Ο υπερρεαλισμός εξακολουθεί να είναι κατάλληλο εργαλείο για την ποίηση, ακόμη και σήμερα;

Φελίσια Στένροθ/(Felicia Stenroth): Πιστεύω ότι η ποίηση είναι πάντα υπερρεαλιστική, πάντα α-ρεαλιστική, και ότι τα ποιήματα μπορούν να ανοιχτούν προς διαφορετικούς τρόπους σκέψης, εάν λειτουργούν με άλλους τρόπους και όχι απλώς «ρεαλιστικά». Τώρα που το σκέφτομαι, δεν είμαι καθόλου σίγουρη ότι υπάρχει κάποιο είδος ποίησης που να είναι αμιγώς «ρεαλιστικό». Η ανάμειξη σώματος, νου και φύσης στα ποιήματα μπορεί σίγουρα να θεωρηθεί υπερρεαλιστική. Προσωπικά, θέλησα να συνδυάσω τα τρία αυτά στοιχεία προκειμένου να μπορέσω να γράψω για την απώλεια, τη θλίψη, το τοπίο, το φως.

* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΛΙΝΑΡΔΑΚΗ είναι μεταφράστρια.

Info/

Την Παρασκευή 13 Σεπτεμβρίου, σε συνεργασία με το Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών, θα πραγματοποιηθεί άλλη μια εκδήλωση.

Με την υποστήριξη του ΟΣΔΕΛ.

Ανθολογία νέων Σουηδών ποιητών
Δίγλωσση έκδοση
Ανθολογία
Μτφρ. Αντώνης Μπογαδάκης
Βακχικόν 2019
Σελ. 212, τιμή εκδότη €10,60