kiosses700

Με το βιβλίο του «Εισαγωγή στη δημιουργική ανάγνωση και γραφή του πεζού λόγου - Η συμβολή της αφηγηματολογίας» ο Σπύρος Κιοσσές, μεταδιδακτορικός ερευνητής στη δημιουργική γραφή στο Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του ΔΠΘ, όπου και διδάσκει, Καθηγητής-Σύμβουλος στο Μεταπτυχιακό Δημιουργικής Γραφής στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο, αλλά και ποιητής, μας έδωσε ένα έργο που καλύπτει ένα σημαντικό κενό στη σχετική ελληνική βιβλιογραφία.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πώς μπορεί να αξιοποιηθεί η δημιουργική γραφή στην εκπαίδευση; Ποια είναι η σχέση δημιουργικής γραφής και φιλολογίας; Γιατί, δημιουργική γραφή και δημιουργική ανάγνωση είναι οι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος και πώς μπορεί κανείς να μάθει να διαβάζει και να γράφει μαζί με τους άλλους; Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που διερευνήσαμε σε αυτή τη συζήτηση, μικρό μέρος μονάχα του πλούτου που συναντά κανείς στο βιβλίο του Σπύρου Κιοσσέ, ένα έργο που ισορροπεί ανάμεσα στον θεωρητικό-επιστημονικό λόγο, έχοντας ως βάση τις ποικίλες εκδοχές της Αφηγηματολογίας (τις οποίες και παρουσιάζει εκτενώς και με μεγάλη ενάργεια και κατανόηση – πράγμα καθόλου εύκολο), και στην καταστατική ελευθερία της λογοτεχνικής έκφρασης. Στο τέλος, πέρα από μια εκτενέστατη βιβλιογραφία, θα βρει κανείς σειρά από ασκήσεις ή ιδέες για την πραγμάτωση της δημιουργικής γραφής και ανάγνωσης σε εκπαιδευτικό περιβάλλον.

Ποιος ήταν ο βασικός στόχος σας γράφοντας αυτό το ιδιαίτερα φιλόδοξο βιβλίο; Ποιο κενό έρχεται να καλύψει;

Όταν ξεκίνησα να ερευνώ το θέμα της δημιουργικής ανάγνωσης και γραφής, και τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να προωθήσει και τις δύο ο επιστημονικός λόγος περί αφήγησης, δεν στόχευα τη συγγραφή ενός βιβλίου. Ήθελα περισσότερο να απαντήσω σε δικά μου ερωτήματα. Όταν όμως η μελέτη αυτή έλαβε πιο συστηματικό χαρακτήρα, στο πλαίσιο μεταδιδακτορικής έρευνας που εκπόνησα στο Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του Δ.Π.Θ., διαπίστωσα κάποιο «κενό», όπως αναφέρετε, στην ελληνική βιβλιογραφία σε σχέση με το παραπάνω θέμα: έλειπε μια συνολική, κατά το δυνατό, και ευσύνοπτη επιστημονική εξέτασή τους. Δεν υπήρχε στην ελληνική γλώσσα μια συστηματική παρουσίαση των ποικίλων πτυχών της σύνθεσης του λογοτεχνικού πεζού λόγου, και ταυτόχρονα ένας οδηγός που θα κατεύθυνε όποιον ενδιαφερόταν για την περαιτέρω μελέτη των ζητημάτων αυτών.

Για να κάνεις έναν μαθητή αναγνώστη πρέπει αρχικά να εγκύψεις στην προσωπικότητα και στην ψυχοσύνθεσή του, να ακούσεις τους προβληματισμούς του, να γνωρίσεις τα ενδιαφέροντά του, να διερευνήσεις την αναγνωστική του εμπειρία. Έπειτα, πρέπει εσύ ο ίδιος ως εκπαιδευτικός να προσεγγίζεις τη λογοτεχνία ως μορφή τέχνης και όχι ως «διδακτικό αντικείμενο», όπως τα υπόλοιπα.

Τα τελευταία χρόνια γίνεται λόγος για την ένταξη της Δημιουργικής Γραφής στα σχολεία. Σε τι μπορεί να βοηθήσει κάτι τέτοιο; Κάποιοι λένε: πολλά παιδιά τελειώνουν το σχολείο χωρίς να έχουν διαβάσει ούτε ένα ολόκληρο μυθιστόρημα, σε τι ωφελεί να τους βάλεις στον ρόλο του συγγραφέα, αν πρώτα δεν έχεις καταφέρει να τους βάλεις στο ρόλο του αναγνώστη;

Η παρατήρηση αυτή είναι ορθή. Πράγματι, πολλοί μαθητές ολοκληρώνουν τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση χωρίς να έχουν διαβάσει ολόκληρο μυθιστόρημα. Η αποσπασματικότητα είναι μία από τις αδυναμίες της λογοτεχνικής εκπαίδευσης στη χώρα μας. Παρά τους τυπικούς παράγοντες, όπως λ.χ. η έλλειψη διδακτικού χρόνου, τα εγχειρίδια λογοτεχνίας, που ανθολογούν αναγκαστικά ποιήματα, σύντομα διηγήματα και αποσπάσματα μυθιστορημάτων, υπάρχουν πιο ουσιαστικές δυσκολίες ή μάλλον απαιτήσεις. Η βασικότερη αφορά την ίδια τη στόχευση του «μαθήματος»: πρέπει ο εκπαιδευτικός να θέσει ως στόχο τη δημιουργία «μικρών αναγνωστών» και όχι «μικρών φιλολόγων». Το πρώτο είναι σαφώς πιο δύσκολο από το δεύτερο. Για να κάνεις έναν μαθητή αναγνώστη πρέπει αρχικά να εγκύψεις στην προσωπικότητα και στην ψυχοσύνθεσή του, να ακούσεις τους προβληματισμούς του, να γνωρίσεις τα ενδιαφέροντά του, να διερευνήσεις την αναγνωστική του εμπειρία. Έπειτα, πρέπει εσύ ο ίδιος ως εκπαιδευτικός να προσεγγίζεις τη λογοτεχνία ως μορφή τέχνης και όχι ως «διδακτικό αντικείμενο», όπως τα υπόλοιπα. Να αντιλαμβάνεσαι ότι οι όποιες γνώσεις για την ιστορία της λογοτεχνίας, για ρεύματα, συγγραφείς, σχήματα λόγου, αφηγηματολογικές έννοιες κ.λπ. δεν είναι αυτοσκοπός αλλά μέσα που πρέπει να χρησιμοποιούνται για την προώθηση της αναγνωστικής απόλαυσης. Το ίδιο και η δημιουργική γραφή, που πρέπει να αξιοποιείται στο σχολείο ακριβώς ως μέσο βαθύτερης και εντονότερης απόλαυσης των κειμένων, τόσο αυτών που γράφουν οι μαθητές όσο και αυτών που διαβάζουν. Πέρα και πάνω από όποιες γνώσεις γύρω από τα κείμενα, ο δάσκαλος της λογοτεχνίας οφείλει να μεσολαβήσει ώστε να «μιλήσουν» τα λογοτεχνικά κείμενα στους μαθητές. Να τους κάνει να νιώσουν ότι τα έργα αυτά τους αφορούν, γιατί έτσι συμβαίνει στ’ αλήθεια. Βασική όμως προϋπόθεση για όλα αυτά είναι να απολαμβάνει ο ίδιος ο εκπαιδευτικός τη λογοτεχνία. Να την αγαπά. Μόνο τότε θα εμπνεύσει την αγάπη αυτή στους μαθητές του. Κι αν την αγαπήσουν, θα βρουν τον χρόνο και τον τρόπο να διαβάσουν ολόκληρα μυθιστορήματα στα σχολικά τους χρόνια και κυρίως στη ζωή τους μετά το σχολείο.

Συμπληρωματικά της Δημιουργικής Γραφής προτάσσεται η έννοια της Δημιουργικής Ανάγνωσης; Τι να καταλάβει κανείς με αυτήν την έννοια; Δεν είναι κάθε ανάγνωση δημιουργική;

Να μπλέκεσαι στους ιστούς με τους οποίους το κείμενο συνομιλεί με άλλα κείμενα, σύγχρονα και προγενέστερα. Να αντιλαμβάνεσαι την πολυσημία του, να νιώθεις ότι δεν «κείται» απλώς μέσα στον κόσμο, αλλά ότι επενεργεί σε αυτόν και σε σένα ως αναγνώστη.

Κάθε ανάγνωση μπορεί να είναι δημιουργική. Μπορεί όμως και όχι. Δημιουργική ανάγνωση δεν σημαίνει απλή κατανόηση ενός κειμένου. Σημαίνει να συνθέτεις ερμηνείες με βάση το κείμενο, αλλά και να διαβάζεις πίσω από τις λέξεις του. Να μπορείς να το διαβάζεις εκ του σύνεγγυς, αξιοποιώντας για την ερμηνεία σου όλες εκείνες τις μικρές αλλά σημαντικές λεπτομέρειες, περισσότερο ή λιγότερο εμφανείς, αλλά να εντοπίζεις επίσης τον τρόπο με τον οποίο το κείμενο λειτουργεί στα συγκεκριμένα συμφραζόμενα κατασκευής και πρόσληψής του. Να συναισθάνεσαι την ιδεολογία, μέρος της οποίας συνιστά το κείμενο αυτό. Να μπλέκεσαι στους ιστούς με τους οποίους το κείμενο συνομιλεί με άλλα κείμενα, σύγχρονα και προγενέστερα. Να αντιλαμβάνεσαι την πολυσημία του, να νιώθεις ότι δεν «κείται» απλώς μέσα στον κόσμο, αλλά ότι επενεργεί σε αυτόν και σε σένα ως αναγνώστη. Και να μπορείς, επίσης, να αποστασιοποιείσαι από αυτό, να κρίνεις την «αλήθεια» του σε σχέση με τη δική σου «αλήθεια». Μόνο έτσι η ανάγνωση γίνεται δημιουργική: όταν αφήνεις το κείμενο να σε διαπεράσει και τον εαυτό σου να περάσει μέσα από το κείμενο, και από το πέρασμα αυτό βγαίνετε και οι δύο αλλαγμένοι. 

Υπάρχουν αυτήν τη στιγμή δύο μεταπτυχιακά τμήματα Δημιουργικής Γραφής στην Ελλάδα, ένα στο Πανεπιστήμιο της Μακεδονίας, που είναι και το πρώτο που δημιουργήθηκε, και το άλλο, πιο πρόσφατο, που γίνεται σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Μακεδονίας, στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο. Θα σκεφτόταν κανείς: Μα, Μεταπτυχιακά, χωρίς να υπάρχουν αντίστοιχες πτυχιακές σπουδές; Αυτό είναι το πρώτο ερώτημα. Και το δεύτερο, συναφές: Πιστεύετε ότι ως αντικείμενο η Δημιουργική Γραφή θα μπορούσε να στηρίξει τέσσερα χρόνια σπουδών, να είναι δηλαδή ένα κανονικό αντικείμενο σπουδών, μια «Πειθαρχία», όπως η Φιλολογία ή η Κοινωνιολογία ή η Ιστορία; 

«Μα, τι θα “είναι” ο απόφοιτος ενός τέτοιου Τμήματος; Συγγραφέας;» Η προφανής απάντηση είναι «όχι», ή τουλάχιστον «όχι απαραίτητα» ή «όχι αναγκαστικά».

Πολλά πράγματα ξεκινούν πρωθύστερα στη χώρα μας. Η έλλειψη ενός προπτυχιακού προγράμματος σπουδών στη δημιουργική γραφή είναι γεγονός. Νομίζω, όμως, ότι το βασικό ερώτημα στο οποίο θα έπρεπε να απαντήσει κάποιος που θα πρότεινε ένα παρόμοιο προπτυχιακό πρόγραμμα είναι το εξής: «Μα, τι θα “είναι” ο απόφοιτος ενός τέτοιου Τμήματος; Συγγραφέας;» Η προφανής απάντηση είναι «όχι», ή τουλάχιστον «όχι απαραίτητα» ή «όχι αναγκαστικά». Πέρα από την εύλογη «ένσταση» περί ταλέντου, κάποιος γίνεται συγγραφέας όχι χάρη σε κάποια επίσημη πιστοποίησή του, αλλά μέσω της ίδιας της διαδικασίας της συγγραφής. Επιπλέον, η σύνδεση των πτυχιακών σπουδών με την αγορά εργασίας και την επαγγελματική προοπτική αποτελεί για τη χώρα μας μια πραγματικότητα η οποία δεν μπορεί να παραγνωριστεί, ούτε σε επίπεδο συνείδησης ούτε σε αυτό της εκπαιδευτικής πολιτικής. Από την άλλη, έχουν ιδρυθεί Πανεπιστημιακά Τμήματα χωρίς, προφανώς, παρόμοιο σκεπτικό. Η λειτουργία μεταπτυχιακών σπουδών έχει, από την άποψη αυτή, πολλά πλεονεκτήματα: προσφέρει εξειδικευμένες γνώσεις σε ήδη πτυχιούχους, λ.χ. σε εκπαιδευτικούς ποικίλων κατευθύνσεων, ώστε να ανταποκριθούν στη «θεσμοθετημένη» εισαγωγή της δημιουργικής γραφής στην εκπαίδευση, αλλά και σε όλους όσοι επιθυμούν να εμβαθύνουν στις τεχνικές της γραφής, σε συγγραφείς (επίδοξους ή ήδη ενεργούς), σε επιμελητές εκδόσεων, κ.λπ. Ως προς το δεύτερο ερώτημα, η Δημιουργική Γραφή θα μπορούσε να «στηρίξει» ένα τετραετές αντικείμενο, εάν την προσεγγίσουμε στην, απαραίτητη, κατά την άποψή μου, σχέση της με την ανάγνωση και τη συστηματική μελέτη της λογοτεχνίας. Ένα παρόμοιο Πρόγραμμα Σπουδών θα περιείχε, πέρα από τα εργαστήρια συγγραφής σε διάφορα κειμενικά είδη, διδακτικά αντικείμενα που θα αφορούσαν ευρύτερα τη λογοτεχνία, ελληνική και διεθνή, λογοτεχνικά ρεύματα και Σχολές, κ.λπ. Η προσέγγιση όμως θα γινόταν, ιδανικά, μέσα από τα ίδια τα κείμενα, την ανάγνωση και την ερμηνεία τους. Θα περιείχε επίσης ζητήματα θεωρίας και κριτικής της λογοτεχνίας, επιμέλειας κειμένων, πρόσληψης της λογοτεχνίας, αισθητικής θεωρίας, κ.λπ., ζητήματα, δηλαδή, με τα οποία αν ασχοληθεί κανείς συστηματικά και σε βάθος χρειάζεται πολλά χρόνια μελέτης. Η «Δημιουργική Γραφή», με την έννοια αυτή, συνιστά «Πειθαρχία», όπως ακριβώς απαιτεί και «πειθαρχία».

alt

Στο βιβλίο σας, που έχει τον γενικό τίτλο «Εισαγωγή στη δημιουργική ανάγνωση και γραφή του πεζού λόγου» προτάσσετε τη «συμβολή της αφηγηματολογίας»; Μια σκέψη που έκανα είναι ότι εστιάζετε εκεί γιατί η Αφηγηματολογία φαίνεται να προσφέρει μια εντύπωση (ή επίφαση;) επιστημονικότητας στο φευγαλέο αυτό αντικείμενο που είναι η λογοτεχνική γραφή. Θέλετε να μας πείτε δυο λόγια γι’ αυτήν σας την επιλογή;

Η λογοτεχνική γραφή όμως είναι τόσο τέχνη όσο και τεχνική, και μάλιστα τεχνική που απαιτεί ιδιαίτερη δεξιότητα και πολλή προσπάθεια. Η αφηγηματολογία εξετάζει το κομμάτι της τεχνικής.

Η αφηγηματολογία είναι η επιστημονική μελέτη της αφήγησης: εξετάζει με συγκεκριμένες, αντικειμενικές μεθόδους τη δόμηση των αφηγήσεων και τους μηχανισμούς κατασκευής τους, καθώς και τη λειτουργία και αποτελεσματικότητά τους σε συγκεκριμένες κοινωνικοπολιτισμικές περιστάσεις. Νομίζω ότι παρόμοια προσέγγιση είναι απαραίτητη ακριβώς για να διασκεδάσει την εντύπωση της (θεωρούμενης για πολλά χρόνια) άκρατης υποκειμενικότητας του λογοτεχνικού φαινομένου. Τέτοιες απόψεις είχαν τη στρεβλωτική, κατά την προσωπική μου άποψη, συνέπεια προσέγγισης των λογοτεχνικών έργων ως δημιουργημάτων μιας εκκεντρικής ιδιοφυΐας, τα οποία μόνο ένας εξίσου ιδιοφυής κριτικός μπορεί να εκτιμήσει και να αξιολογήσει. Από το άκρο αυτό της ελιτίστικης προσέγγισης της λογοτεχνικής γραφής περάσαμε κατόπιν στην «υποτίμησή» της ως λόγου προσωπικού, ασαφούς, ιμπρεσσιονιστικού, χωρίς ειδικό βάρος για το σύγχρονο κοινωνικό γίγνεσθαι. Η λογοτεχνική γραφή όμως είναι τόσο τέχνη όσο και τεχνική, και μάλιστα τεχνική που απαιτεί ιδιαίτερη δεξιότητα και πολλή προσπάθεια. Η αφηγηματολογία εξετάζει το κομμάτι της τεχνικής. Αυτή είναι η συμβολή της. Το κομμάτι της «τέχνης», του ταλέντου, της φαντασίας, της έμπνευσης, κ.λπ. δεν μπορεί να τα μελετήσει – κι ούτε διατείνεται ότι τα μελετά.

Σχετικά με την Αφηγηματολογία: Αν και στη χώρα μας έχει επικρατήσει το μοντέλο του Ζενέτ (περισσότερο αυτό διδάσκεται και παρουσιάζεται), υπάρχουν πολλά «αφηγηματολογικά μοντέλα», αρκετά από τα οποία παρουσιάζετε κι εσείς στο βιβλίο σας. Αυτή η πολυμέρεια ή πολυφωνία (ή κακοφωνία) εκ μέρους των απανταχού αφηγηματολόγων, δεν μαρτυρά κάτι για το αντικείμενο; Με άλλα λόγια, μήπως η αφηγηματολογία δημιουργεί στον αναγνώστη (εκπαιδευτικό, συγγραφέα) μεγαλύτερη σύγχυση; (Είναι κάτι που το έχω ακούσει κατά καιρούς από φοιτητές, μαθητές κ.λπ

Σύγχυση μπορούν να δημιουργήσουν, κατά την άποψή μου, δύο πράγματα: πρώτον, αν το όποιο αφηγηματολογικό μοντέλο χρησιμοποιηθεί όχι ως περιγραφικό μέσο αλλά ως κανονιστικό πρότυπο γραφής. Δεύτερον, αν η αφηγηματολογία αναχθεί σε αντικείμενο καθαυτό, αποσπασμένο από τα κείμενα που περιγράφει.

Υπάρχουν διάφορα αφηγηματολογικά μοντέλα, πολυάριθμοι όροι, ποικίλες έννοιες, εξεζητημένες ή μη μέθοδοι ανάλυσης της αφήγησης, κ.λπ.. Η πολυφωνία και η πολυμέρεια δεν είναι κακό, ούτε στην επιστήμη ούτε στην κοινωνία. Μάλλον η μονομέρεια είναι επικίνδυνη, αυτή που αξιώνει τη μοναδική και αλάνθαστη αυθεντία. Τα διαφορετικά μοντέλα, έτσι, αποτελούν εναλλακτικές από τις οποίες μπορεί κάποιος (θεωρητικός, εκπαιδευτικός ή συγγραφέας) να επιλέξει αυτό που θεωρεί περισσότερο πειστικό και αποτελεσματικό ως προς τη λειτουργία και στόχευσή του, την περιγραφή δηλαδή της σύνθεσης των πεζών κειμένων και την ερμηνεία τους. Σύγχυση μπορούν να δημιουργήσουν, κατά την άποψή μου, δύο πράγματα: πρώτον, αν το όποιο αφηγηματολογικό μοντέλο χρησιμοποιηθεί όχι ως περιγραφικό μέσο αλλά ως κανονιστικό πρότυπο γραφής. Δεύτερον, αν η αφηγηματολογία αναχθεί σε αντικείμενο καθαυτό, αποσπασμένο από τα κείμενα που περιγράφει.

Εδώ και αρκετά χρόνια, στην «αγορά» (σε ποικίλους θεσμούς, δημόσιους ή ιδιωτικούς ή και σε εντελώς ιδιωτικό επίπεδο), πολλοί συγγραφείς (μεταξύ των οποίων και ο υποφαινόμενος), «διδάσκουν» δημιουργική γραφή σε σεμινάρια παντός είδους και διάρκειας. Δύο ερωτήσεις:

α. Ποια θα ήταν για σας η επαρκής κατάρτιση οιουδήποτε θέλει να «διδάξει» τη Δημιουργική Γραφή; Θα έπρεπε, π.χ., να έχει κάποιο πτυχίο ή κάποια άλλη ιδιότητα;

β. Κάποιοι, συνήθως συγγραφείς οι ίδιοι, ισχυρίζονται ότι δεν μπορεί να διδάξει την γραφή κάποιος που δεν είναι ο ίδιος συγγραφέας (να έχει δηλαδή εκδώσει αρκετά βιβλία, να είναι «αναγνωρισμένος» στον χώρο κ.λπ). Ποια είναι η άποψή σας;           

Νομίζω ότι δεν μπορούμε να γενικεύουμε. Εξαρτάται κατά περίπτωση τόσο του δασκάλου όσο και των διδασκομένων και των αναγκών τους. Υπάρχουν δάσκαλοι που διαθέτουν και τα δύο. Κι εξάλλου, γιατί να μιλούμε μόνο για έναν δάσκαλο, αποκλειστικά; Είναι καλό οι διδασκόμενοι να δοκιμάσουν και τα δύο είδη δασκάλων, συμπληρωματικά. Είναι γεγονός ότι τόσο η επαρκής θεωρητική κατάρτιση όσο και η εμπειρία στη γραφή είναι απαραίτητα εφόδια του δασκάλου της δημιουργικής γραφής, γιατί και τα δύο χρειάζονται στους διδασκόμενους. Από την άλλη, κανένα από τα δύο δεν αρκεί από μόνο του. Ούτε θεωρία χωρίς άσκηση και πρακτική καλλιέργεια της δεξιότητας ούτε γραφή χωρίς γνώσεις τεχνικών, εννοιών, μεθόδων, άλλων λογοτεχνικών κειμένων κ.λπ. Η θεωρητική κατάρτιση αφεαυτής δεν καθιστά κάποιον ούτε καλό συγγραφέα ούτε καλό δάσκαλο. Από την άλλη, η συγγραφική εμπειρία ή «επιτυχία» κάποιου επίσης δεν τον καθιστά αυτόματα καλό δάσκαλο της τέχνης του, ικανό να αναστοχαστεί πάνω σε αυτήν και να τη διδάξει σε άλλους. Εξάλλου, η τέχνη δεν μεταδίδεται μαγικά από τον δάσκαλο στο μαθητή. Χρειάζεται ταλέντο, φυσική κλίση, γνώσεις, δεξιότητες, πολύ διάβασμα, σκληρή δουλειά, πείσμα, δημιουργικές αφορμές, πρότυπα κι έμπνευση. Ο επαρκής δάσκαλος της δημιουργικής γραφής μπορεί να επέμβει σε κάποια από αυτά, να καθοδηγήσει τα πρώτα βήματα των μαθητών, να τους δείξει δρόμους, αλλά η πορεία θα γίνει από τους ίδιους τους μαθητές, με τον δικό τους ρυθμό, τρόπο και ύφος. 

Ο ιδανικός αναγνώστης του βιβλίου μου είναι κυρίως «αναγνώστης». Ανεξαρτήτως επαγγέλματος ή άλλης ιδιότητας ο αναγνώστης του συγκεκριμένου βιβλίου αγαπά τη λογοτεχνία, την ανάγνωση και τη γραφή, και αγαπά τα βιβλία που μιλούν για τη λογοτεχνία, την ανάγνωση και τη γραφή.

Στο τέλος έχετε ένα μεγάλο κεφάλαιο, πάνω από 100 σελίδες, με «Δραστηριότητες». Θέλετε να μου πείτε ποιος είναι ο σκοπός αυτού του κεφαλαίου και σε ποιον, κυρίως, απευθύνεται;

Το κεφάλαιο αυτό έρχεται ως «φυσικό» συμπλήρωμα των προηγούμενων, για να δείξει πώς μπορεί να αξιοποιηθεί η θεωρία που προηγήθηκε στην «πράξη» της δημιουργικής ανάγνωσης και γραφής. Πρόκειται για δραστηριότητες που αφορμώνται από διάφορους παράγοντες και στοιχεία της συγγραφικής σύνθεσης (τίτλος του έργου, αφηγηματική πλαισίωση, σύγκρουση, χαρακτήρες, εστίαση, αφηγηματική φωνή, κ.ά.), δίνοντας κάποια «νήματα» δημιουργικής επεξεργασίας πλήθους λογοτεχνικών κειμένων και συγγραφής καινούργιων κειμένων από τους διδασκόμενους. Όλες από αυτές τις δραστηριότητες έχουν δοκιμαστεί στην πράξη, είτε με μαθητές δευτεροβάθμιας ή με φοιτητές μου, αλλά και άλλους. Είναι βεβαίως ενδεικτικά παραδείγματα, που μπορούν να συμπληρωθούν, να τροποποιηθούν, κ.λπ. Προσφέρουν όμως μια καλή αρχή προβληματισμού προς αυτή την κατεύθυνση.

Τι δουλειά κάνει (ή τι ιδιότητα έχει) για εσάς ο ιδανικός αναγνώστης του βιβλίου σας; (εκπαιδευτικός, μαθητής ή φοιτητής, συγγραφέας)

Ο ιδανικός αναγνώστης του βιβλίου μου είναι κυρίως «αναγνώστης». Ανεξαρτήτως επαγγέλματος ή άλλης ιδιότητας (μαθητής, φοιτητής, εκπαιδευτικός, συγγραφέας, επίδοξος συγγραφέας) ο αναγνώστης του συγκεκριμένου βιβλίου αγαπά τη λογοτεχνία, την ανάγνωση και τη γραφή, και αγαπά τα βιβλία που μιλούν για τη λογοτεχνία, την ανάγνωση και τη γραφή.

* Ο Κ.Β. ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας.
Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Στο στήθος μέσα χάλκινη καρδιά» (εκδ. Μεταίχμιο).


altΕισαγωγή στη δημιουργική ανάγνωση και γραφή του πεζού λόγου
Η συμβολή της αφηγηματολογίας
Σπύρος Κιοσσές
Κριτική 2018
Σελ. 488, τιμή εκδότη €26,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΚΙΟΣΣΕ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Θανάσης Χατζόπουλος: «Οι αόρατοι εχθροί είναι οι χειρότεροι»

Θανάσης Χατζόπουλος: «Οι αόρατοι εχθροί είναι οι χειρότεροι»

Μιλήσαμε με τον Θανάση Χατζόπουλο, ποιητή και μεταφραστή, παιδοψυχίατρο και ψυχαναλυτή παιδιών, εφήβων και ενηλίκων, με αφορμή την πρόσφατη κυκλοφορία του βιβλίου του «Πανδημία και περιοριστικά μέτρα – Ο ψυχισμός απέναντι στον θάνατο και στους περιορισμούς του» (εκδ. Αρμός).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη ...

Γιώργος Γιαννακόπουλος: «Ο άνθρωπος έχει μια σχέση βαθιά με τις ευφυείς μηχανές»

Γιώργος Γιαννακόπουλος: «Ο άνθρωπος έχει μια σχέση βαθιά με τις ευφυείς μηχανές»

Συνέντευξη με τον Γιώργο Γιαννακόπουλο με αφορμή το βιβλίο του «Τεχνητή νοημοσύνη: Μια διακριτική απομυθοποίηση» (εκδ. ΡΟΠΗ).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Ο Γιώργος Γιαννακόπουλος είναι διδάκτορας τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) με περισσότερα από 15 χρόνια σχετι...

Νίκος Παναγιωτόπουλος: «Θέλησα να δώσω λόγο στους αποκλεισμένους από τη δημόσια θέα»

Νίκος Παναγιωτόπουλος: «Θέλησα να δώσω λόγο στους αποκλεισμένους από τη δημόσια θέα»

Μιλήσαμε με τον καθηγητή κοινωνιολογίας Νίκο Παναγιωτόπουλο με αφορμή την πρόσφατη έκδοση των έργων που έγραψε ή διηύθυνε, «Οι αφανείς – κοινωνιολογία των λαϊκών τάξεων στην Ελλάδα» και «Οι πολίτες μιλούν για την Ελλάδα», από τις εκδόσεις Πεδίο. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Νίκος Μικρόπουλος: «Έξω απ’ την τουριστική τροχιά, υπάρχουν κοινωνίες ικανές να μας τιμωρήσουν αν δεν τις σεβαστούμε»

Νίκος Μικρόπουλος: «Έξω απ’ την τουριστική τροχιά, υπάρχουν κοινωνίες ικανές να μας τιμωρήσουν αν δεν τις σεβαστούμε»

Συνέντευξη με τον συγγραφέα Νίκο Μικρόπουλο για το βιβλίο του «Ο γύρος του κόσμου σε 80 ιστορίες» (εκδ. Βακχικόν)

Του Λεωνίδα Καλούση

80 ιστορίες απ’ όλον τον κόσμο. Πότε ξεκίνησαν να γράφονται και ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα;

...
«Μανιφέστο»: Η Μπερναρντίν Εβαρίστο στο νέο της βιβλίο αυτοβιογραφείται

«Μανιφέστο»: Η Μπερναρντίν Εβαρίστο στο νέο της βιβλίο αυτοβιογραφείται

Το νέο βιβλίο της βραβευμένης με Μπούκερ Βρετανής συγγραφέα Μπερναρντίν Εβαρίστο δεν είναι μυθοπλαστικό. Ανήκει στο είδος της αυτοβ...

«Το λουλούδι της θάλασσας», της Νάγιας Δαλακούρα (κριτική)

«Το λουλούδι της θάλασσας», της Νάγιας Δαλακούρα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Νάγιας Δαλακούρα «Το λουλούδι της θάλασσας» (εκδ. Κλειδάριθμος). Κεντρική εικόνα από την τηλεοπτική σειρά «The Τerror» για την αποστολή του 1845.

Της Λεύκης Σαραντινού

Την αίσθηση μαγείας από τον παγωμένο και σιωπηλό Βορρά, με το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πρόωρη άνοιξη: 22 Έλληνες συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Πρόωρη άνοιξη: 22 Έλληνες συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Δόκιμοι και καταξιωμένοι καθώς και νεότεροι συγγραφείς γράφουν για τα νέα τους βιβλία, τα οποία μόλις κυκλοφόρησαν ή αναμένεται να κυκλοφορήσουν προσεχώς.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ζητήσαμε από είκοσι έναν συγγραφείς –καταξιωμένους αλλά και νεότερους...

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Οι βιβλιοθήκες και τα βιβλιοπωλεία, συχνά μάλιστα και τα ίδια τα βιβλία, γίνονται το κεντρικό θέμα σε πολλά μυθιστορήματα, που αποκτούν έτσι αυτόχρημα τον χαρακτηρισμό του «βιβλιοφιλικού» και έχουν ένα δικα...

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Ο ανθρώπινος νους και τα αχαρτογράφητα μονοπάτια του, η μνήμη και η λειτουργία της, από τα σπουδαιότερα μυστήρια της ανθρώπινης ύπαρξης, διερευνώνται τόσο από την επιστήμη όσο και από τη λογοτεχνία. Μια επιλογή λογοτεχνικών βιβλίων με θέμα την αμνησία ή διάφορες διαταραχές της μνήμης, στην πλειονότητά τους μυθι...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ