Στεφανία Τσουκαλίδου: «Είμαστε όλα όσα ζήσαμε, διαβάσαμε, φανταστήκαμε»

Με ποια λόγια θα συστήνατε το βιβλίο σας σε κάποιον που δεν γνωρίζει τίποτε για σας;

Είναι μια συλλογή διηγημάτων, που αναφέρονται σε ανθρώπους ζορισμένους από έναν βίο αβίωτο, που προσπαθούν να κρατήσουν το κεφάλι τους πάνω από το νερό. Εξιστορώ την προσωπική αστάθεια των χαρακτήρων μου. Τώρα που το σκέφτομαι, γιατί δεν έγινε εμπρόθετα, νομίζω πως είναι όλοι τους «καλοί» -έχω εμπιστοσύνη στην καλοσύνη ως αξία- που πέφτουν πάνω στο κακό. Με ενδιαφέρουν οι απλοί άνθρωποι, όσοι δεν περιλαμβάνονται σε κανένα παλμαρέ επιτευγμάτων, καθώς ο τίτλος του βιβλίου είναι ειρωνικός και παντελώς ανεστραμμένος. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι θλιβερές οι ιστορίες μου. Υπάρχει ένα άνοιγμα που θα προκύψει είτε από το χιούμορ και τον σαρκασμό που μου αρέσει να χρησιμοποιώ, είτε ως κάθαρση που θα ανατρέψει τη μοίρα των πραγμάτων.

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέας; Τι το καινούργιο φέρνει;

Είναι αυτονόητο πως έχουν γραφτεί τα πάντα και πως υπάρχουν τα αριστουργήματα της κλασσικής και της σύγχρονης γραμματείας. Υπό το σκεπτικό αυτό κανείς δεν θα τολμούσε να ξαναγράψει. Όπως π.χ. για τον έρωτα οι συγγραφείς έχουν εξαντλήσει αιώνες τώρα όλους τους πιθανούς συνδυασμούς λέξεων για να τον αποτυπώσουν και ακόμα ίσως κάτι διαφεύγει, έτσι κι ο «ένας ακόμα συγγραφέας» θα καταθέσει τη δική του πρόταση, θα προτείνει τη δική του γραφή. Αν συναντηθεί με τον αναγνώστη κι έχουν ένα ωραίο απολαυστικό ραντεβού, θα αποτελεί την ιδανική συγκυρία, αυτό είναι το ζητούμενο. Προσδοκώ να συνεχίσω να γράφω ωραίες ιστορίες, ψυχογραφήματα απλών ανθρώπων ή/και πινακοθήκες τεράτων.

Πείτε μας δυο λόγια για το νεότευκτο «συγγραφικό σας εργαστήρι». (Ακολουθήσατε κάποια «μέθοδο»; Συμβουλευτήκατε κάποιον; Αυτοσχεδιάσατε; Πώς τα καταφέρατε να μην χαθείτε στον κόσμο των λέξεων;)

Είναι σα να παραφυλάω στο σκοτάδι. Από παιδί παρατηρούσα και σώπαινα. Παρατηρούσα τους ανθρώπους και φανταζόμουν τις ζωές τους. Οι άνθρωποι φοράνε σαν ρούχο την ιστορία τους. Οι άνθρωποι είναι η ιστορία τους. Επειδή γεννιόμαστε με έναν χαρακτήρα, υπήρχε, υποθέτω, μια κλίση προς τη γραφή. Γράφω πολλά χρόνια και διαβάζω πολύ. Η μελέτη και το συστηματικό διάβασμα προφανώς εμπλουτίζουν αυτό το κύτταρο και κάποτε ξεπηδούν οι ιδέες και οι λέξεις από το πουθενά κι αρχίζεις και γράφεις. «Περιέχω πλήθη», λέει ο Ουίτμαν. Είμαστε όλα όσα ζήσαμε, διαβάσαμε, σκεφτήκαμε ή φανταστήκαμε.

Υπάρχει μια παρακαταθήκη υλικού, που ξεπηδάει σαν πίδακας από ένα ασυνείδητο υπόγειο και με καθοδηγεί σε έναν αυτοσχεδιασμό πιθανοτήτων.

Έμπνευσή μου αποτελούν οι άνθρωποι τη στιγμή εκείνη που η προσωπική τους περιπέτεια κλονίζεται περαιτέρω, οι σχέσεις τους χωλαίνουν, το υπαρξιακό κενό χάσκει κάτω από τα πόδια τους. Είμαστε οι σχέσεις μας, αναφέρομαι σε όλη την γκάμα, αλληλεπιδρούμε και διαμορφωνόμαστε μέσα απ’ αυτές κι εγώ θα πάρω ένα στιγμιότυπο από την γκάμα αυτή και θα το αναπτύξω με τη μορφή μιας στέρεης ιστορίας. Είμαστε κι η καταγωγή μας. Γεννήθηκα στην Ξάνθη και μεγάλωσα στον Πειραιά. Αυτές οι δύο πόλεις μου είναι ολόκληρο το σύμπαν. Τα περισσότερα διηγήματά μου είναι μυθοπλασία ή αυτομυθοπλασία, αλλά και φράσεις που θα ακούσω στο δρόμο, στιγμιότυπα που θα εκτυλιχθούν μπροστά μου. Υπάρχει μια παρακαταθήκη υλικού, που ξεπηδάει σαν πίδακας από ένα ασυνείδητο υπόγειο και με καθοδηγεί σε έναν αυτοσχεδιασμό πιθανοτήτων. Έτσι εξελίσσονται οι ιστορίες μου. Οι χαρακτήρες μου δεν είναι προαποφασισμένοι, ξεκινώ χωρίς σχέδιο, και μεγαλώνουν λέξη-λέξη μαζί μου, τους ανατρέφω και τους αγαπώ. Επεξεργάζομαι ό,τι μου δώσει μια φευγαλέα στιγμή που έχω μια ιδέα κι αλλοίμονο αν είμαι σε χώρο που δεν μπορώ να τη σημειώσω. Η ιδέα φεύγει αμετάκλητα. Αλλά δεν ανησυχώ, θα έρθει μια άλλη. Μπορεί να είναι ένα μονόστηλο, μια περίεργη σκηνή στο δρόμο, μια συμπεριφορά ανεπαίσθητη, μια χειρονομία εύγλωττη. Θέλω να γράφω ιστορίες που ευχαριστούν το ίδιο εμένα και τον αναγνώστη, εφόσον αποφάσισα να εκδώσω και να εκτεθώ έτσι στην κριτική του. Θέλω μια σχέση ερωτική με τον αναγνώστη, γεμάτη ικανοποίηση.

Κοντά στον συγγραφέα υπάρχει ο δημιουργικός αναγνώστης που θα σκεφτεί πάνω στα δικά του βιώματα. Αυτή είναι η ιδανική συνύπαρξη. Αν και οι ιστορίες μου είναι απλές, εύληπτες, με γραμμική αφήγηση, επιθυμώ τη συνύπαρξη με τον αναγνώστη. Όχι μόνο να καταλάβει και να αισθανθεί, αυτό είναι βέβαιο, αλλά να σκεφτεί την ιστορία στο «δάσος» της ανθρώπινης κατάστασης, από το μερικό στο όλον.

Έχουν επηρεάσει άλλες τέχνες -κινηματογράφος, εικαστικά, κόμικς, μουσική κ.ά.- τη συγγραφική σας δουλειά; Αν ναι, με ποιους τρόπους;

Είμαι φανατική σινεφίλ από μικρή. Αγαπώ πολύ τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο από τις καταβολές του ως τώρα, τον ασιατικό, το σινεμά των «μικρών χωρών». Η κινηματογραφική οπτική επηρεάζει σίγουρα τον τρόπο γραφής μου, συνηθίζω να λέω ότι τα διηγήματά μου είναι νουάρ ταινίες μικρού μήκους. Το μοντάζ και οι διάλογοι είναι πολύ βασικά στοιχεία του διηγήματος, για να αποδώσουν τη θερμοκρασία του. Θα πρόσθετα και την επίδραση της μουσικής, καθώς συχνά ακούω μεσαιωνική μουσική γράφοντας τη νύχτα κι άλλοτε προτιμώ την απόλυτη σιωπή, για να αφουγκράζομαι τα λόγια των «ηρώων» μου.

Ο δρόμος προς την έκδοση για τους νέους συγγραφείς συνήθως δεν είναι σπαρμένος με ροδοπέταλα. Ποια είναι η δική σας ιστορία;

Πρόσεξα πολύ το περιεχόμενο, αλλά και την εικόνα του draft. Ήθελα να είναι ένα «βιβλίο» σχεδόν έτοιμο για εκτύπωση, χωρίς λάθη και προχειρότητες. Ακολούθησα τις οδηγίες για την αποστολή των «χειρογράφων» κατά γράμμα, καθώς κάθε εκδοτικός οίκος ζητά διαφορετικούς τρόπους αποστολής, αλλά και θέτει διαφορετικές παραμέτρους.

Απευθύνθηκα στους μεγάλους εκδότες και σε μικρότερους στέλνοντας ταυτόχρονα σε όλους το βιβλίο μου, από ανυπομονησία, καθώς δεν άντεχα να περιμένω τις προθεσμίες που θέτουν οι εκδότες για την απάντησή τους. Οι μεγάλοι εκδοτικοί οίκοι ίσως δεν μπορούν να εμπιστευθούν έναν πρωτοεμφανιζόμενο και το κατανοώ αυτό, καθώς έχουν ήδη πολλούς και αναγνωρισμένους συγγραφείς στο παλμαρέ τους.

Από τους νεότερους ή μικρότερους εκδοτικούς που ενδιαφέρθηκαν επέλεξα το Βακχικόν, που είναι ένας δυναμικός εκδοτικός οίκος, τον «τρέχουν» νέοι άνθρωποι και είχα ακούσει θετικά σχόλια από άλλες συνεργασίες τους. Οι άνθρωποι του Βακχικόν είναι αρωγοί μου, με υποστηρίζουν με όλα τα μέσα που διαθέτουν και έχουμε άριστη ως τώρα συνεργασία.