Αντώνης Μπογαδάκης: «Δεν γίνεται να γράφεις χωρίς να αφουγκράζεσαι τον λόγο των ανθρώπων σε όλες του τις εκφάνσεις»

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας ποιητής; Τι το καινούργιο φέρνει;

Δεν είμαι βέβαιος αν η έννοια «καινούριο» είναι η κατάλληλη για να προσδιορίσει και κάθε φορά να περιγράφει την ανάγκη του ανθρώπου να εκφραστεί ποιητικά. Τι θα πει «καινούριο»; Εκλαμβάνω την ποίηση ως μια μορφή κατεργασίας του ατέρμονου ρυθμού, του παλμού μέσα από τον οποίο η σκέψη, ο νους εναρμονίζονται με τον κόσμο που τα περιβάλλει. Για το ποιητικό υποκείμενο ο αγώνας και η αγωνία είναι να δημιουργήσει το περιεχόμενο αυτής της συνεχούς κίνησης των πραγμάτων.

Με ποιους στίχους από τη Συλλογή σας θα τη συστήνατε σε κάποιον που δεν γνωρίζει τίποτε γι’ αυτήν;

(Απόσπασμα από το ποίημα ‘Ιτέον’)

Ποιοι είναι, τι χτυπούν; Ένας γερομπούφος,
μια σουσουράδα, ένα δίχτυ από πόδια
π’ αφήναν μόνο για λίγο
τα φαναράκια να λαμπυρίζουν
μοβ και κίτρινα, κίτρινα και πράσινα
σαν μικρές, μικρές περσεφόνες
εξαιρέσιμες
πριν σκάσουν ακόμα ανάμεσα
στα λάβδανα και τα ρείκια,
σ’ ορισμένα τουλάχιστον,
και μέχρι κάτω στο δαγκωμένο χώμα
γιατί τα δόντια μας τεντώνανε
και ζάρωναν μαζί
πάνω απ’ τις ξεκοιλιασμένες ταΐστρες,
άναβαν τη γλώσσα σαν πυρσό
στεγνώνοντας το σάλιο
όλα σε μια σειρά
και δεν άκουγες τίποτα, στ’ αλήθεια,
από παντού το τίποτα δεν είχε θρήνους,
οι λέξεις ξίγκια που στάζανε στη στάχτη
κι οι αγκώνες ρέοντας
χτυπούσαν με μανία
τους ανοιγμένους λάκκους
και τότε βλέπαμε απ’ τον πρησμένο αέρα
τις μέδουσες,
τις σίβυλλες,
τις σειρήνες
που ’ρχονταν προς τα έξω
φτύνοντας χαμογελαστές αλλ’ άκακες,
μακάβρια φαφούτες, τριζάτες σαν πυροστιές
κι εμείς δεν χάναμε λεπτό
τις δίναμε τα χέρια όπως στην
άπληστη βλάστηση και χορεύαμε
μαζί τους και χώρια
χτυπώντας πάνω στα κάρβουνα
σαν καμπάνες βουλιαγμένες
τον θάνατο
τον θάνατο μια ώρα αρχύτερα
καλή ώρα
κι ώρα καίρια
καθώς χρονοτριβώντας
μ’ αυτά και μ’ αυτά
είχε περάσει ο χρόνος κι άλλο,
αλίμονο!
ένα σφουγγάρι
που κάτι από την κράση δυο ψυχών
ρουφώντας
μένει στουμπωμένο κι όλο τρύπες

Πώς κατανοείτε τον περίφημο στίχο του Γιώργου Σεφέρη «Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας»;

Αναπόφευκτα δεν γίνεται να γράφεις χωρίς να αφουγκράζεσαι τον λόγο των ανθρώπων σε όλες του τις εκφάνσεις. Η ποίηση είναι ένα συμπύκνωμα αυτού του λόγου αλλά ταυτόχρονα κι ένα άνοιγμα προς αυτά που δεν έχουν ειπωθεί ακόμα.

Ο τρόπος που δουλεύεται η γλώσσα είτε στο πρωτότυπο είτε σε μετάφραση είναι μια διαδικασία που με απορροφά και με συναρπάζει.

Ελληνική ποίηση, μεταφρασμένη ποίηση. Ποιο είναι το δικό σας «αναγνωστικό ισοζύγιο»;

Θα έλεγα ότι το ισοζύγιο γέρνει προς τη μεριά της γραφής χωρίς προσδιορισμούς. Ο τρόπος που δουλεύεται η γλώσσα είτε στο πρωτότυπο είτε σε μετάφραση είναι μια διαδικασία που με απορροφά και με συναρπάζει. Από τα κλασικά κείμενα της αρχαιότητας και του Μεσαίωνα μέχρι τη σημερινή παραγωγή, η ανάγνωση είναι μια διαρκής διαδικασία παραγωγής νοημάτων, ένα πάλεμα με τον χρόνο, με την κοινωνική συνθήκη, με την αρμονία και τις αντιφάσεις του κόσμου.

Έτσι βιώνω την ένταση έργων όπως τα Ανεμοδαρμένα Ύψη της Έμιλυ Μπροντέ, το Αναζητώντας τον Χαμένο Χρόνο του Προυστ, το έργο του Βιζυηνού, της Έντιθ Σέντεργκραν, τον Ακατανόμαστο του Μπέκετ, το έργο της Τόνι Μόρισον κ.ά.

Έχουν επηρεάσει άλλες τέχνες –εικαστικά, μουσική, κινηματογράφος κ.ά.– το ποιητικό σας έργο;

Μα φυσικά! Έχω ασχοληθεί και σε πολλές περιπτώσεις εμβαθύνει στα περισσότερα είδη τέχνης είτε με την ιδιότητα του επιμελητή εκθέσεων σύγχρονης τέχνης είτε σε επίπεδο ακαδημαϊκών σπουδών. Από έργα τέχνης συγκινούμαι για παράδειγμα κάθε φορά που βρίσκομαι μπροστά στο μνημειώδες έργο του Βιττόρε Καρπάτσο είτε πρόκειται για τον θρύλο της Αγίας Ούρσουλας είτε για τις Ιστορίες από τη ζωή του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Ιερώνυμου.

Τα γλυπτικά έργα της Μπάρμπαρα Χέπγουωρθ και της Ρέητσελ Γουάιτρεντ. Το εικαστικό έργο της Κέτε Κόλβιτς και της Νίκης Καναγκίνη. Επίσης τα κινηματογραφικά έργα των Παζολίνι, Αντονιόνι, Μπέργκμαν για κάποια από τα οποία έχω γράψει εργασίες παλιότερα. Ο κατάλογος είναι βέβαια μακρύς.