Φένια Τσανάκα: «Ό,τι δεν με σκότωσε, με διαμόρφωσε»

Με ποια λόγια θα συστήνατε το βιβλίο σας σε κάποιον που δεν γνωρίζει τίποτε για αυτό;

O προβληματισμός για να απαντήσουμε επιτέλους στα ερωτήματα της ζωής μας, ξεκινά από τη φράση του Αριστοτέλη: «Να αφήσουμε στην τύχη το πιο μεγάλο και το πιο ωραίο πράγμα, την ευδαιμονία, θα ήταν πολύ μεγάλο σφάλμα». Ποιο είναι το νόημα της ζωής; Γιατί πράττουμε συχνά ενάντια σ’ αυτό που θέλουμε; Πώς να χειριζόμαστε το θυμό μας; Τι σημαίνει αγάπη; Πώς να διαμορφώσουμε ανθρώπινες σχέσεις χωρίς εντάσεις και τσακωμούς; Πώς να νικήσουμε τους φόβους μας; Γιατί αποτυγχάνουν οι δίαιτες; Μήπως τελικά είναι οι εμπειρίες που μας διαμορφώνουν τη σκέψη μας; Πώς οι επιλογές μας θα είναι καλές; Και πολλά ακόμη ερωτήματα.

Το βιβλίο αυτό είναι η βιωματική πορεία ανακάλυψης της αριστοτελικής φιλοσοφίας και πώς αυτή μπορεί να μας αλλάξει. Να αλλάξει πώς νιώθουμε, τον τρόπο που βλέπουμε τις καταστάσεις, τον τρόπο που σκεφτόμαστε και εντέλει τον τρόπο που πράττουμε. Με απλά λόγια πώς μπορούμε να ανακαινίσουμε τη ζωή μας, αλλάζοντας τις καταστάσεις που μας δυσαρεστούν προκειμένου να αποκτήσουμε μόνιμη όρεξη για ζωή.

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέας; Τι το καινούργιο φέρνει;

Τον Αριστοτέλη σαν όνομα τον γνωρίζουμε όλοι, αλλά τη θεωρία του «Πώς κτίζεται μια καλή ζωή» διαπίστωσα ότι τη γνωρίζουν ελάχιστοι άνθρωποι (και εγώ ήμουν μέσα σ΄ αυτούς). Διαπίστωσα, επίσης, ότι οι περισσότεροι όχι μόνο δεν γνωρίζαμε τη θεωρία του, αλλά τον έχουμε παρανοήσει κιόλας. Οι περισσότεροι γνωρίζουμε τον Αριστοτέλη ως «φιλόσοφο της λογικής» και γι’ αυτό πιστεύουμε ότι υποστηρίζει πως ο άνθρωπος πράττει κυρίως με τη λογική. Αντιθέτως, ο Αριστοτέλης θεωρεί ότι ο άνθρωπος αποφασίζει και πράττει με το συναίσθημα, όπως άλλωστε και όλα τα πλάσματα της φύσης. Ο συναισθηματικός μας κόσμος είναι οδηγός της ζωής μας και γι’ αυτό το μεγαλύτερο μέρος της θεωρίας του είναι συμβουλές τού πώς να σμιλέψουμε τα συναισθήματά μας, τον θυμό μας, τους φόβους μας, την αγάπη κ.λπ. ώστε να μας οδηγούν σε επιθυμίες που θα μας ευχαριστούν σε μάκρος χρόνου.

Το βιβλίο αυτό φέρνει λοιπόν στο προσκήνιο μία θεωρία που υπάρχει εδώ και 2.400 χρόνια, ανακαινισμένη. Και επειδή ακριβώς ανακαινίστηκε, όπως τα ανακαινισμένα κτίρια που πλέον είναι λειτουργικά και ευχάριστα, έτσι και η θεωρία του Αριστοτέλη γίνεται κατανοητή και εφαρμόσιμη στη σημερινή ζωή μας.

Πείτε μας δυο λόγια για το νεότευκτο «συγγραφικό σας εργαστήρι». Είχατε κάποιο πρότυπο;

Δυστυχώς ή ευτυχώς ο Αριστοτέλης με έβαλε να ξεκρεμάσω τα γνωστά πρότυπα, έναν ποιητή, έναν διανοητή, έναν ηγέτη και να «δω» ως πρότυπα τους ανθρώπους με τους οποίους συναναστρέφομαι καθημερινά και τους χαρακτηρίζω «καλούς ανθρώπους».

Καλοί άνθρωποι χαρακτηρίζονται οι γενναιόδωροι, οι φιλικοί, οι θαρραλέοι, οι ειλικρινείς, αυτοί που έχουν καλό χιούμορ, αυτοί που τους χαρακτηρίζει η πραότητα δηλαδή που γνωρίζουν να λύνουν τις διαφωνίες τους με ειλικρινή συζήτηση αλλά ταυτόχρονα γνωρίζουν να διεκδικούν με ωραίο τρόπο το δίκιο τους, οι δίκαιοι, αυτοί που έχουν ομαδικό πνεύμα, αυτοί που ξέρουν να είναι συνεργάσιμοι και αποτελεσματικοί και πολλά ακόμη χαρακτηριστικά.

Μ’ αυτούς τους ανθρώπους μού συνέστησε ο Αριστοτέλης να ασχοληθώ, να τους παρατηρήσω και να τους περιγράψω στο βιβλίο μου όπως έκανε κι αυτός για να στηρίξει τη θεωρία του. Η Αριστοτελική θεωρία είναι βγαλμένη από την καθημερινή ζωή και γι’ αυτό είναι αληθινή. Αυτό μπορεί ο καθένας να το διαπιστώσει από την εμπειρία της ζωής του, καθρεφτίζοντας τη θεωρία με την πραγματικότητα. Εάν υπάρχει ταύτιση, τότε να θεωρήσει ότι αυτό που διαβάζει είναι αληθινό.

«Όλα, βέβαια, αυτά έχουν κάποια αξιοπιστία, η αλήθεια όµως στα θέµατα που σχετίζονται µε τις ανθρώπινες πράξεις κρίνεται από τα έργα και από τον τρόπο ζωής· αυτά είναι, πράγµατι, το αποφασιστικό στοιχείο. Πρέπει λοιπόν αυτά που έχουµε πει να τα εξετάσουµε σε αντιπαραβολή προς την πραγµατικότητα της ζωής, και αν συµφωνούν µε την πραγµατικότητα της ζωής, να τα δεχτούµε· αν όµως δεν βρίσκονται σε συµφωνία µε αυτή, να τα θεωρήσουµε απλώς θεωρίες». Ηθικά Νικοµάχεια Κ΄ 1179 a 21

Καλοί άνθρωποι χαρακτηρίζονται οι γενναιόδωροι, οι φιλικοί, οι θαρραλέοι, οι ειλικρινείς, αυτοί που έχουν καλό χιούμορ, αυτοί που τους χαρακτηρίζει η πραότητα δηλαδή που γνωρίζουν να λύνουν τις διαφωνίες τους με ειλικρινή συζήτηση αλλά ταυτόχρονα γνωρίζουν να διεκδικούν με ωραίο τρόπο το δίκιο τους, οι δίκαιοι, αυτοί που έχουν ομαδικό πνεύμα.

Έχουν επηρεάσει άλλα πεδία –τέχνες, φιλοσοφία, θρησκεία κ.ά.– τη συγγραφική σας δουλειά; Αν ναι, με ποιους τρόπους;

Μέσα από τη συγγραφική μου πορεία συνειδητοποίησα ότι «είμαι» ό,τι έχω ζήσει στη ζωή μου, οι θετικές εμπειρίες μου αλλά και τα λάθη μου. Όλα αυτά που με έκαναν να κλαίω και να ευχαριστιέμαι.

Είμαι η παιδική μου ηλικία, οι γονείς μου, οι καλοί δάσκαλοί μου αλλά και οι στριμμένοι, οι φίλοι μου αλλά και αυτοί που νόμιζα ότι ήταν φίλοι μου, τα διαβάσματά μου.
Είμαι τα έργα μου και οι συνεργασίες που έχω κάνει τόσα χρόνια. Η αρχιτεκτονική είναι μία επιστήμη που με έμαθε «βλέποντας χώμα να φαντάζομαι ένα “παλάτι” και να καταφέρνω να το χτίσω κι όλας». Όλα τα έργα είναι αποτέλεσμα ομαδικής προσπάθειας.
Είμαι τα ταξίδια μου, που ξεκίνησαν νωρίς. Είμαι η Ινδία με τους έντονους συνδυασμούς χρωμάτων, το χρυσό με το τυρκουάζ και το φούξια. Είμαι η Ισλανδία με τα ηφαίστεια και τους παγετώνες της. Είμαι η Κούβα με τις μουσικές της και τους γελαστούς ανθρώπους…
Είμαι η σημερινή οικογένειά μου με δύο παιδιά σε εφηβική ηλικία. Χωρίς αυτή θα ζούσα μια άλλη ζωή και θα ήμουν κάποια άλλη.
Είμαι η τύχη που είχα. Οι ατυχίες που δεν με σκότωσαν αλλά και οι ευκαιρίες που εκμεταλλεύτηκα.
Είμαι ο δάσκαλός μου, που κάναμε για αρκετά χρόνια συζητήσεις καλλιεργώντας το κλίμα της φιλοσοφίας.
Είμαι η αγάπη μου για τη φύση και τις ορειβατικές μου διαδρομές. Η φύση είναι μεγάλος δάσκαλος.
Είμαι οι πιο απλές ελληνικές λεπτομέρειες. Είμαι τα κυκλάμινα του Υμηττού που φυτρώνουν τον Σεπτέμβριο και είναι μωβ, αλλά και τα κυκλάμινα της Κρήτης που είναι άσπρα και φυτρώνουν τον Φλεβάρη. Είμαι οι ηπειρώτικες πόρπες και ο Βοϊδομάτης. Είμαι το Σούνιο με το ναό, τους ασπάλαθους και τα ορυχεία του…

Με δύο λόγια, παραφράζοντας τη γνωστή ρήση του Νίτσε: «Ό,τι δεν με σκότωσε, με διαμόρφωσε».

Ο δρόμος προς την έκδοση για τους νέους συγγραφείς συνήθως δεν είναι σπαρμένος με ροδοπέταλα. Ποια είναι η δική σας ιστορία;

Η συγγραφή ενός βιβλίου είναι η εκπλήρωση ενός ονείρου. Απαντάω, λοιπόν, σ΄ αυτή την ερώτηση παραθέτοντας ένα απόσπασμα από το βιβλίο μου:

«Όσοι έχουν εκπληρώσει ένα όνειρο θα σας διηγηθούν αντίστοιχες ιστορίες, από το πιο απλό µέχρι το πιο δύσκολο. Ο δρόµος των ονείρων είναι στρωµένος, έτσι όπως τον περιέγραψε ο Αριστοτέλης: µε τόλµη, πίστη, εµπόδια, κακίες, σωστές επιλογές, προγραµµατισµό, απογοητεύσεις, απρόσµενη βοήθεια ως αποµηχανής θεός, κούραση, εγκράτεια, προσωπική συνεχή προσπάθεια, πάθος, γενναιοδωρία… και αυτό το µείγµα κουβαλάει την ευδαιµονία.
Ολοκληρώνεται ποτέ ένα όνειρο;

Με το που λες το ολοκλήρωσα, ουσιαστικά έχει αρχίσει να φυτρώνει ο σπόρος ενός καινούργιου ονείρου, συνέχεια του προηγούµενου και συνήθως πιο δύσκολου µε πιο υψηλούς στόχους. Είναι η ωραία πρόκληση της ζωής· µε αυτή την έννοια λοιπόν ένα βιβλίο, ένα όνειρο, δεν ολοκληρώνεται ποτέ».

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΑΓΟΡΑΣΤΟΣ είναι δημοσιογράφος.

Ανακαινίζω τη ζωή μου
Με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη
Φένια Τσανάκα
Αρμός 2020
Σελ. 422, τιμή εκδότη €19,00