Το τρίτο βιβλίο του Ηλία Μαγκλίνη «Πρωινή γαλήνη» (εκδ. Μεταίχμιο) στάθηκε η αφορμή για μια συζήτηση μαζί του.
Του Κώστα Αγοραστού
Φωτογραφία Κώστας Ονισένκο
Η Πρωινή γαλήνη είναι η ιστορία ενός ανθρώπου που ονειρεύτηκε να ακολουθήσει καριέρα ιπτάμενου στην Πολεμική Αεροπορία, στο τέλος της δεκαετίας του ’40, αλλά τελικά βρέθηκε στο πεδίο της μάχης από ξηράς, στο σώμα του Πεζικού. Μιλήστε μας για τον ήρωά σας. Την καταγωγή του, τις ματαιώσεις που έζησε, τον έρωτα που μόλις γνώρισε και το όραμα που υπηρέτησε.
Η καταγωγή του ανθρώπου είναι το υλικό του. Κληρονομούμε αυτό το υλικό που πρέπει να διαμορφώσουμε στη ζωή μας και οι σταθμοί αυτής της βασανιστικά αργής διαμόρφωσης είναι οι ματαιώσεις της. Τελικός στόχος, η ολοκλήρωση του εαυτού, η οποία θα έλεγα πως ορίζεται ως εξής: αναλαμβάνω την ευθύνη του εαυτού μου, με άλλα λόγια, ζω υπεύθυνα έναντι των άλλων. Ο έρωτας, πάλι, θα έλεγα πως συνιστά μιαν υπέρβαση αυτού του εαυτού: διευρύνω τα όριά μου και δημιουργώ έναν κοινό τόπο με έναν άλλο άνθρωπο. Όσο για το όραμα, είναι αυτοσκοπός ανεξάρτητα από το αν ο ήρωας έχει συνείδηση, απόλυτη συναίσθηση αυτού του οράματος. Πέρα από τις πτήσεις, τους πολέμους, τα ταξίδια, κάτι τρώει τον κεντρικό ήρωα, κάτι τον σφίγγει και αγωνίζεται να απελευθερωθεί. Μάχεται με τον εαυτό του για να βρει τον εαυτό του.
Για την ολοκλήρωση του βιβλίου κάνατε σημαντική πραγματολογική/δημοσιογραφική έρευνα σε συνδυασμό και με αφηγήσεις του πατέρα σας. Πώς συνδυάσατε αυτά τα στοιχεία με τη μυθοπλασία χωρίς να προδώσετε κάποιο από τα δύο;
Τα πάντα (αρχεία, ντοκουμέντα, μαρτυρίες κ.ο.κ.) βρίσκονται στην υπηρεσία της πλοκής. Εφόσον δεν την υπηρετούν, πετάγονται απ' το παράθυρο. Ακόμα κι αν πρόκειται για τις αφηγήσεις του πατέρα σου. Μάλλον, κυρίως τότε.
Είναι λίγο απλό: τα πάντα (αρχεία, ντοκουμέντα, μαρτυρίες κ.ο.κ.) βρίσκονται στην υπηρεσία της πλοκής. Εφόσον δεν την υπηρετούν, πετάγονται απ' το παράθυρο. Με πόνο ψυχής αλλά πετάγονται, διότι τότε γίνονται περιττό λίπος. Ακόμα κι αν πρόκειται για τις αφηγήσεις του πατέρα σου. Μάλλον, κυρίως τότε.
Στο βιβλίο συναντάμε αρκετές λυρικές περιγραφές του ουρανού, των συμπλεγμάτων που σχηματίζουν τα σύννεφα ανάλογα με το ύψος στο οποίο βρίσκονται και ταυτόχρονα αρκετές ιδιαιτέρως σκληρές και αιματηρές περιγραφές των μαχών. Από πού αντλήσατε στοιχεία για να αναπαραστήσετε, με πειστικότητα και ασθματικό ρυθμό, την ασφυκτική αίσθηση του κινδύνου σε μια μάχη;
Θα έλεγα πως δεν είναι λυρικές αυτές οι περιγραφές αλλά καθαρά εμπειρικές. Είναι όλα μεταγραφές εμπειριών. Επηρεάζομαι πολύ από τον εμπειροκρατικό κόσμο των Αγγλοσαξόνων. Οι οποίοι είναι οι δάσκαλοι σε ό,τι αφορά την αξία της εμπειρίας – όπως επίσης της επιστημονικής παρατήρησης των νεφών. Το ίδιο ισχύει και για τις περιγραφές των μαχών. Φυσικά, δεν έχω βρεθεί ποτέ σε πεδίο μάχης. Κι ωστόσο, και εκεί, άντλησα από τον εαυτό μου: από τις μάχες που έχω δώσει, που δίνω σχεδόν κάθε μέρα για κάθε τι – όπως ο καθένας μας δηλαδή. Θέλω να πω, ξεζούμισα και φιλτράρισα στις σκηνές της μάχης το πώς και το πόσο πολύ ζορίζομαι προσωπικά κάποιες στιγμές της καθημερινότητάς μου.
 Ελληνες δόκιμοι Ίκαροι στο Τέξας το 1949, στη φάση της εκπαίδευσης με αναγνωριστικά αεροσκάφη Χάρβαρντ Τ-6. Μία από τις φωτογραφίες
που ενέπνευσαν τον Ηλία Μαγκλίνη στην Πρωινή Γαλήνη. Από το προσωπικό αρχείο του συγγραφέα. |
Ο ήρωάς σας, ο Δημήτρης, ζώντας σε δύσκολα χρόνια (πολιτικά και κοινωνικά) προσπαθεί σκληρά αλλά τελικά δεν καταφέρνει να κάνει το όνειρό του πραγματικότητα. Οι συνθήκες και η εποχή τελικά κερδίζουν την επιθυμία του να πιλοτάρει αεροπλάνο. Πιστεύετε, γενικότερα, ότι οι επιθυμίες μας προσκρούουν σε όρια που επιβάλλει η εποχή ή το άτομο έχει σήμερα μεγαλύτερη ευθύνη για τη μοίρα του;
Σκέφτομαι πως υποχώρησα σε μια ευκολία βγάζοντας στο φινάλε τον ήρωα από τις δυσκολίες αυτού του κόσμου, τοποθετώντας τον στη σφαίρα του ιδεατού όπου δεν υφίστανται πίεση και ευθύνη. Στο επόμενο βιβλίο μου ελπίζω να καταφέρω να δώσω ένα τέλος που αρμόζει σε έναν ώριμο άνθρωπο.
Πολύ ωραία ερώτηση, απλώς θα το έθετα κάπως διαφορετικά: οι συνθήκες δεν παίζουν ρόλο και ειδικά σήμερα ο άνθρωπος έχει περισσότερο από ποτέ την ευθύνη της μοίρας του. Σε ό,τι αφορά δε τον ήρωα του βιβλίου, απλώς δεν αντέχει ο εαυτός του το αεροπλάνο – όσο κι αν το ονειρεύεται. Είναι ένας φοβικός άνθρωπος και χωρίς να το συνειδητοποιεί απόλυτα σε όλο το βιβλίο παλεύει με αυτό το δαίμονα. Να ξεπεράσει τις αδυναμίες του. Οι πτήσεις και οι μάχες είναι το πρόσχημα. Τι σημαίνει φοβικός άνθρωπος; Aυτός που δεν έχει την ωριμότητα να ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις που θέτει στον εαυτό του. Πάντως, τώρα που τελείωσα με το βιβλίο, σκέφτομαι πως υποχώρησα σε μια ευκολία βγάζοντας στο φινάλε τον ήρωα από τις δυσκολίες αυτού του κόσμου, τοποθετώντας τον στη σφαίρα του ιδεατού όπου δεν υφίστανται πίεση και ευθύνη. Στο επόμενο βιβλίο μου ελπίζω να καταφέρω να δώσω ένα τέλος που αρμόζει σε έναν ώριμο άνθρωπο.
Αν υποθέσουμε ότι ισχύει αυτό που λέμε γυναικεία γραφή (όχι ως μομφή αλλά ως χαρακτηρισμός), εσείς, θεματολογικά και υφολογικά, βρίσκεστε στο άλλο άκρο, κρίνοντας από τα τρία σας βιβλία. Υπάρχει ένα βαθύτερο θέμα που σας απασχολεί και συνδέει τα πεζογραφικά σας κείμενα;
Με τη μυθοπλασία προσπαθώ αποκλειστικά και μόνον να αποδώσω την προσπάθεια ενός ανθρώπου να ολοκληρωθεί. Το ίδιο προσπάθησα και με τη Μαρίνα στην Ανάκριση. Μου είναι αδιάφορο αν είναι άντρας ή γυναίκα λοιπόν. Και δεν νομίζω ότι είναι λιγότερο επώδυνες οι μάχες που δίνει μια γυναίκα από εκείνες των ανδρών.
Τι έχει για σας, ως συγγραφέα, μεγαλύτερη αξία: η αναγνώριση των συναδέλφων σας, η αναγνώριση από την κριτική ή η αναγνώριση από το κοινό;
Με ωμή ειλικρίνεια: επιθυμώ την 100% αναγνώριση των συναδέλφων μου· την 100% αναγνώριση από την κριτική· την 100% αναγνώριση από το κοινό.
* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΑΓΟΡΑΣΤΟΣ είναι δημοσιογράφος.
