Συνεχίζοντας τη μακρά παράδοση των εκδόσεων Γκοβόστη, ο Κώστας Γκοβόστης μας μίλησε για το παρελθόν, το παρόν και το πώς οραματίζεται το μέλλον των εκδόσεων.
Του Κώστα Αγοραστού
Κύριε Γκοβόστη, ήθελα αρχικά να σας ευχαριστήσω για το χρόνο σας. Να ξεκινήσουμε με την ερώτηση πώς οι εκδόσεις Γκοβόστη έχουν αντιμετωπίσει την κρίση των τελευταίων χρόνων.
Σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς έχουμε να αντιμετωπίσουμε την επιβίωσή μας μέσα σε ένα κλίμα όχι μόνο οικονομικής αλλά και πολιτιστικής απαξίωσης. Η πρόκληση που αντιμετωπίζουμε είναι να ξεπεράσουμε την πρώτη χωρίς να υποκύψουμε στη δεύτερη, χαμηλώνοντας τον παραδοσιακά υψηλό πήχη της ποιότητας των εκδόσεών μας. Έχοντας προσαρμοστεί στα δεδομένα της οικονομικής κρίσης περιορίσαμε το ρυθμό έκδοσης νέων τίτλων –που ανέκαθεν άλλωστε ήταν συγκρατημένος–, μειώνοντας έτσι το εκδοτικό ρίσκο, ενώ παράλληλα στηριζόμαστε στα οφέλη που προέρχονται από το «βάθος» του καταλόγου μας.
Οι εκδόσεις Γκοβόστη, φημίζονται, εκτός των άλλων, και για τις κλασικές πια μεταφράσεις του Άρη Αλεξάνδρου σε κείμενα των Ντοστογιέφκι, Τσέχωφ, Γκόργκι αλλά και Μωπασάν και Στάινμπεκ. Πού εντοπίζετε τη σπουδαιότητα αυτών των μεταφράσεων, ακόμη και σήμερα;
Βασικός πυλώνας της εκδοτικής μας πολιτικής ήταν και είναι η ποιότητα των μεταφράσεων. Θεωρούμε ότι καλή μετάφραση είναι εκείνη που αποδίδει πιστά τα νοήματα του πρωτότυπου κειμένου, καταργώντας το σύνορο της γλώσσας χωρίς να αφήνει τον Έλληνα αναγνώστη «χαμένο στη μετάφραση». Η ιδανική μετάφραση δίνει την ευκαιρία στον αναγνώστη να μην ακολουθεί απλώς την ιστορία μα να συμμετέχει σε αυτήν.
Το 1926, ο παππούς σας, εξέδωσε το πρώτο βιβλίο του οίκου, το διήγημα «Το όνειρο ενός γελοίου», του Ντοσκογιέφκι. Τι έχει αλλάξει και τι έχει μείνει το ίδιο από τότε στις εκδόσεις Γκοβόστη;
Έχουν αλλάξει πολλά, αλλά και άλλα τόσα έχουν μείνει τα ίδια. Η προσήλωση και η αγάπη για αυτό που κάνουμε, ο σεβασμός στην ιστορία μας, η προσπάθεια πολιτιστικής προσφοράς, έστω κι αν αυτά συχνά δεν συμβαδίζουν με την εμπορικότητα, είναι μερικές από τις διαχρονικά σταθερές μας αξίες.
Φυσικά, η προσαρμογή στις συνθήκες της εποχής μας, σε επίπεδο εκδοτικών επιλογών αλλά και σε λειτουργικό επίπεδο είναι απαραίτητη προϋπόθεση όχι μόνο οικονομικής αλλά και πολιτισμικής επιβίωσης. Εξακολουθούμε να προσφέρουμε στο αναγνωστικό κοινό βιβλία όχι μόνο χρήσιμα και υψηλής ποιότητος αλλά και ψυχαγωγικά.
Στις εκδόσεις σας αγαπάτε πολύ δύο πράγματα: Την ποίηση και την Ιστορία. Μιλήστε μου αρχικά για τα κριτήρια με τα οποία επιλέγετε να εκδώσετε την ποιητική συλλογή ενός πρωτοεμφανιζόμενου.
Πεποίθησή μας είναι ότι η ανάγκη της ποίησης ως αίτημα για μια ζωή ποιητική πέρα από τους καταναγκασμούς της καθημερινής μας ζωής, μας συνοδεύει συχνά χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε. Η ποίηση, πολύτροπη και ακμαία, μπορεί και πρέπει να ρυθμίζει την καθημερινότητά μας, όχι μόνο μέσα από τα κείμενα αλλά και μέσα από τη βαθύτερη ουσία της. Το γεγονός ότι παραγνωρίζεται εκδοτικά δεν αναιρεί την πραγματική της εμβέλεια. Θεωρούμε ότι ο φυσικός εκφραστής και αποδέκτης της ποίησης είναι ο καθένας από εμάς και για αυτό είναι χρέος μας, ιδιαίτερα σε χαλεπούς καιρούς, να στηρίζουμε την ποίηση και να δίνουμε την ευκαιρία σε νέους και παλαιότερους ποιητές να εκδώσουν το έργο τους. Κύρια χαρακτηριστικά της ποιητικής μας σειράς είναι η ποιότητα, η συντομία και η επάρκεια – κριτήρια βέβαια, ιδιαίτερα στην ποίηση, καθόλα υποκειμενικά.
Αντίστοιχα, σε μια έκδοση ιστορικού τόμου, με ποια κριτήρια επιλέγετε και ποιος είναι ο στόχος που θέλετε να επιτύχετε;
Το ενδιαφέρον για τα ιστορικά βιβλία ήταν ήδη αυξημένο πριν από την οικονομική κρίση, αλλά πλέον, με τις αναζητήσεις του αναγνωστικού κοινού για τα αίτια και την προϊστορία της σημερινής πραγματικότητας ίσως και να μπορούμε να μιλήσουμε για εκδοτική άνοιξη. Εδώ και αρκετά χρόνια, άποψή μας είναι ότι η ανάγνωση ιστορικών βιβλίων είναι όχι μόνο πολλαπλά ωφέλιμη για τη διαμόρφωση ολοκληρωμένων αντιλήψεων, είτε σε πολιτικό είτε σε κοινωνικό επίπεδο –έστω κι αν η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται όπως συχνά λέγεται–, αλλά μπορεί να είναι και πιο συναρπαστική από την ανάγνωση της λογοτεχνίας. Είναι σίγουρο ότι η γνώση της Ιστορίας μπορεί να αλλάξει άρδην το πώς βλέπουμε και ερμηνεύουμε το σύγχρονο κόσμο. Για μας επιπλέον έχει μεγάλη σημασία –κι σε αυτό συνίσταται η πολιτική μας– η Ιστορία να μην παρουσιάζεται με ψυχρό και ακαδημαϊκό τρόπο, αλλά να είναι ένα ανάγνωσμα που, χωρίς να υστερεί σε εγκυρότητα, να πληροφορεί και ταυτόχρονα να διατηρεί τη μαγεία της Ιστορίας.
Αναμφίβολα, όσο απαιτητική κι αν φαντάζει η έκδοση αλλά και η ανάγνωση ιστορικών βιβλίων είναι οι απαιτήσεις των καιρών που επιτάσσουν και η ίδια η εποχή που απαιτεί από τον καθένα μας να οπλιστεί με τα κατάλληλα εφόδια έτσι ώστε να μπορεί ερμηνεύει ψύχραιμα τα όσα συμβαίνουν και να προβαίνει εν τέλει σε υπεύθυνες πολιτικές επιλογές κι όχι μόνον…
Εδώ και αρκετά χρόνια, άποψή μας είναι ότι η ανάγνωση ιστορικών βιβλίων είναι όχι μόνο πολλαπλά ωφέλιμη για τη διαμόρφωση ολοκληρωμένων αντιλήψεων, είτε σε πολιτικό είτε σε κοινωνικό επίπεδο –έστω κι αν η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται όπως συχνά λέγεται–, αλλά μπορεί να είναι και πιο συναρπαστική από την ανάγνωση της λογοτεχνίας.
Τα λογοτεχνικά περιοδικά είναι επίσης κάτι που βρίσκεται μέσα στα ενδιαφέροντά σας. Από τους «Πρωτοπόρους» μέχρι τα «Θέματα λογοτεχνίας» και «Τα Ποιητικά», τι είναι αυτό που θέλετε να ανακαλύψετε και να προβάλετε στους σημερινούς αναγνώστες;
Όσον αφορά το περιοδικό μας «Τα Ποιητικά», εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθειά μας για τη διάδοση της ποίησης και κατά συνέπεια ισχύουν όσα ήδη αναφέρθηκαν σχετικά με την έκδοση ποιητικών έργων.
Τα «Θέματα Λογοτεχνίας» είναι ένα ανεξάρτητο και έγκριτο περιοδικό Λογοτεχνίας, θεωρίας της Λογοτεχνίας και κριτικής, ανοιχτό στην προβληματική διαφορετικών θεωρητικών προσεγγίσεων. Πρόκειται, δηλαδή, για ένα ουσιαστικά ελεύθερο βήμα για την εποικοδομητική, χρήσιμη και απαραίτητη ανταλλαγή απόψεων για τη λογοτεχνία με βασικό στόχο αυτό να είναι προσιτό και στον απλό άνθρωπο.
Το περιοδικό συμπληρώνει φέτος 17 χρόνια από την πρώτη του κυκλοφορία και σε μια προσπάθεια να ακολουθήσουμε τις εξελίξεις και να αξιοποιήσουμε τις τεχνολογικές δυνατότητες της εποχής μας, δημιουργήσαμε μια ψηφιακή βιβλιοθήκη, με όλα τα άρθρα του περιοδικού, η οποία ανανεώνεται συνεχώς και πιστεύουμε ότι θα μας βοηθήσει να εκπληρώσουμε τον στόχο μας, που δεν είναι άλλος από το να προσφέρουμε πολύτιμη βοήθεια στον σημερινό ερευνητή και αναγνώστη.
Μέχρι στιγμής δεν έχετε μπει στο παιχνίδι του ηλεκτρονικού βιβλίου. Είναι κάτι που σας ενδιαφέρει στο εγγύς μέλλον;
Είναι ένα ζήτημα που παρακολουθούμε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Παρόλο που ήδη κυκλοφορούν κάποιοι τίτλοι μας σε ηλεκτρονική μορφή, τηρούμε προς το παρόν στάση αναμονής. Πιστεύουμε ότι ακόμα δεν έχει «ξεκαθαρίσει» το τοπίο όσον αφορά την ελληνική αγορά ηλεκτρονικού βιβλίου.
Σε κάθε περίπτωση θεωρούμε ότι η συζήτηση για αυτό το θέμα έχει εκτρέψει την προσοχή μας από το ουσιαστικό πρόβλημα που δεν είναι το αν διαβάζονται βιβλία σε ηλεκτρονική μορφή, αλλά το ότι δεν διαβάζονται βιβλία γενικώς - ιδίως από τις νεότερες ηλικίες. Έχοντας πίσω μας μια ιστορία 87 χρόνων και βλέποντας μπροστά άλλα τόσα χρόνια, θεωρούμε ότι μακροπρόθεσμα αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα. Πρωτεύον μέλημά μας πρέπει είναι να βρούμε τον τρόπο να μεταδώσουμε στις νέες γενιές τη μαγεία της ανάγνωσης και ως εκ τούτου το μέσον της ανάγνωσης είναι δευτερευούσης σημασίας.
Υπάρχει κάποιο βιβλίο από τον κατάλογό σας που να το αγαπάτε ιδιαίτερα;
Είναι πολύ δύσκολο να δηλώσει προτίμηση κανείς σε κάποιο από τα «παιδιά» του, πόσο μάλλον, όταν τα περισσότερα από αυτά είναι κλασσικές αξίες! Μη θέλοντας όμως να αποφύγω την ερώτηση, θα προτείνω ένα εμβληματικό βιβλίο του Τζακ Λόντον. Το Σιδερένιο Τακούνι είναι το όνομα που δίνει ο Τζακ Λόντον στην πλουτοκρατία, ως μορφή ενός έσχατου οικονομικου-πολιτικού ολοκληρωτισμού. Το προφητικό αυτό βιβλίο, που πρωτοεκδόθηκε το 1908, δίνει μια σύγχρονη εκδοχή της πραγματικότητας και οι προβλέψεις του συγγραφέα έναν αιώνα πριν επαληθεύονται σήμερα, καθώς αναβιώνει μπροστά στα μάτια μας η «εργατική αριστοκρατία», η κρίση του εκπαιδευτικού συστήματος και των κατευθυνόμενων πανεπιστημιακών σπουδών, η τρομοκρατία και η καταστολή, η διαπλοκή και η διαφθορά των θεσμών. Πιστεύω ότι, ιδιαίτερα την περίοδο αυτή, της κρίσης των ιδεών και των αξιών, είναι ένα βιβλίο ιδιαίτερα επίκαιρο.
Ποια φιλοδοξείτε να είναι η πορεία των εκδόσεών σας στα επόμενα χρόνια;
Με εφαλτήριο την πλούσια παράδοσή μας και με συνέπεια σε αυτήν, φιλοδοξούμε να εξερευνήσουμε παλαιά και να ανακαλύψουμε νέα εκδοτικά τοπία.
* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΑΓΟΡΑΣΤΟΣ είναι δημοσιογράφος.
