«Τα παιδιά συνειδητοποιούν ότι η πραγματικότητα έχει μικρή σχέση με όσα θεωρητικά "καλά καγαθά" διδάχθηκαν στην οικογένεια, στο σχολείο» μας είπε ο Ντίνος Γιώτης με αφορμή τη νουβέλα του «Αθήνα 2.0» (εκδ. Βακχικόν).
Συνέντευξη στον Σόλωνα Παπαγεωργίου
Στη νουβέλα Αθήνα 2.0, το πιο πρόσφατο βιβλίο του Ντίνου Γιώτη, συναντάμε τον Daw, έναν πολύ νεαρό ήρωα που μπαίνει στον κόσμο της παρανομίας ως «βαποράκι», προκειμένου να γρήγορα χρήματα και να ξεφύγει από το άσχημο περιβάλλον που επικρατεί πατρικό του σπίτι. Σύντομα, όμως, καταλαβαίνει πως ο δρόμος που έχει επιλέξει τον οδηγεί και πάλι σε αδιέξοδο.
Στην ιστορία σχηματίζεται μια σκοτεινή εικόνα της Αθήνας, στην οποία οι νέοι προσπαθούν να ανασάνουν και να εκφραστούν μέσα από τα γκράφιτι και τους στίχους της ραπ. Για τις γωνιές του κόσμου που έπλασε, τους ήρωές του, τη μουσική και την παραβατικότητα των νέων μάς μίλησε ο συγγραφέας, κάνοντας στο τέλος μια σύντομη αποτίμηση της διαδρομής του στα γράμματα ως τώρα.
Πώς προέκυψε η κεντρική ιδέα για την ιστορία σας;
Υπάρχει ένας ωραίος μύθος του Αισώπου που μιλάει για μια καλιακούδα (daw, αγγλιστί) που είδε έναν αετό να αρπάζει ένα αρνί. Ζήλεψε και θέλησε να κάνει και αυτή το ίδιο. Όρμησε, λοιπόν, σε ένα κριάρι. Μπλέχτηκαν όμως τα νύχια της στο μαλλί του κριαριού. Πάλευε απελπισμένη, όμως δεν μπορούσε να πετάξει. Τη βλέπει ο βοσκός, την πιάνει, της κόβει τα φτερά και τη φέρνει στο σπίτι. Όταν την είδαν τα παιδιά του, τον ρώτησαν: «Τι πουλί είναι αυτό, μπαμπά;» Τους απαντάει: «Για μένα είναι καλιακούδα, με το δικό της μυαλό όμως είναι αετός».
Έχοντας αυτή την αφήγηση στον νου μου, είδα ένα φουριόζο ντελιβερά στο φανάρι και έτσι αυτά τα δύο, ντελιβεράς και καλιακούδα, μπλέχτηκαν στο μυαλό μου.
Στο βιβλίο σας υπάρχουν σκληροί ήρωες που προέρχονται από ή αναμειγνύονται με τον κόσμο του εγκλήματος, αλλά ταυτόχρονα, έχουν και μια τρυφερή πλευρά. Στην περίπτωση του Daw, αυτή η πλευρά εν μέρει αναδεικνύεται από τη σχέση του με την αδερφή του. Αυτό το πορτρέτο, ενός σύνθετου ήρωα, έχει να κάνει με κάποια γενική αντίληψή σας για τη νεανική παραβατικότητα;
Στη ζωή δεν είναι όλα άσπρο-μαύρο, ούτε οι άνθρωποι μπορούν να μπουν σε κουτάκια. Έτσι και ο ήρωας κινείται σε μια γκρίζα ζώνη ανάμεσα στην τρυφερότητα και την κυνικότητα, ανάμεσα στην κανονικότητα και την παρανομία. Όχι από επιλογή, αλλά από την κοινωνική και οικογενειακή συνθήκη, θα έλεγα, που δεν του επιτρέπει να αναπνεύσει, να ζήσει όπως θα ήθελε αυτός.
Είναι γεγονός ότι αρκετοί καλλιτέχνες της συγκεκριμένης μουσικής σκηνής είναι επιδραστικοί σε ένα μεγάλο κομμάτι της νεολαίας. Αν διαβάσει κανείς ρίμες των τραγουδιών τους -όχι μόνο να τις ακούσει- θα ανακαλύψει αυθεντική ποίηση, σε μια γλώσσα νεανική.
Η πραγματικότητα γίνεται παράλογη τότε για τον ίδιο. Για σκεφτείτε το λιγάκι. Τα παιδιά συνειδητοποιούν ότι η πραγματικότητα έχει μικρή σχέση με όσα θεωρητικά «καλά καγαθά» διδάχθηκαν στην οικογένεια, στο σχολείο. Δηλαδή ούτε η δικαιοσύνη, ούτε η ελευθερία, ούτε οι λοιπές αρετές διέπουν την κοινωνία. Αντιθέτως, όσο μεγαλώνουν, διαπιστώνουν ότι το ψεύδος, η υποκρισία, η εκμετάλλευση κυριαρχούν και επιβάλλονται στους ανθρώπους. Τότε, αν δεν υπάρχουν οι κατάλληλες αγκυρώσεις, γίνεται εύκολο πια, για κάποια από αυτά, να παρασυρθούν από το κύμα.
Η γλώσσα σας πατά συχνά σε στίχους σύγχρονων τραγουδιών της ραπ μουσικής, από καλλιτέχνες δημοφιλείς ιδίως στις νέες ηλικίες. Γενικά, εστιάζετε στη σχέση των νέων με καλλιτέχνες όπως ο Λεξ, ο Βέβηλος κλπ. Μιλήστε μας για αυτή την ιδιαιτερότητα του βιβλίου σας.
Στο βιβλίο μου υπάρχουν αναφορές σε κομμάτια των Βέβηλου, Brando, Dani Gambino, Εθισμού και Λεξ. Είναι γεγονός ότι αρκετοί καλλιτέχνες της συγκεκριμένης μουσικής σκηνής είναι επιδραστικοί σε ένα μεγάλο κομμάτι της νεολαίας. Αν διαβάσει κανείς ρίμες των τραγουδιών τους -όχι μόνο να τις ακούσει- θα ανακαλύψει αυθεντική ποίηση, σε μια γλώσσα νεανική. Μια γλώσσα ζωντανή, που βγαίνει μέσα από την καθημερινότητα των νέων, αλλά εμπλουτισμένη και με εκφράσεις της slang. Οπότε, ένα τέτοιο universe απαιτεί προσεκτικό χειρισμό στη γλώσσα, ιδιαίτερα από έναν boomer, όπως είμαι εγώ. Διαφορετικά, το αποτέλεσμα θα έμοιαζε ανακόλουθο. Σαν να έγραφε ο Καζαντζάκης τον Νευρομάντη του Γκίμπσον.
Ο Daw είναι ένας από τους πολλούς σημερινούς νέους που βλέπουν τα όνειρά τους να συντρίβονται. Γιατί ο σύγχρονος κόσμος μοιάζει όλο και πιο αφιλόξενος για τη νέα γενιά;
Δεν θα ωραιοποιήσω το παρελθόν -με κίνδυνο να πέσω στην παγίδα εκείνου που αποκαλούμε «αισιοδοξία της μνήμης»- λέγοντας ότι παλιά τα πράγματα ήταν καλύτερα. Κάθε εποχή και η δυσκολία της, κάθε πόρτα το καρφί της. Όμως, κατά τη γνώμη μου, εκείνο που χαρακτηρίζει τα πράγματα σήμερα και διαποτίζει ως το μεδούλι τους νέους είναι το πνιγηρό συναίσθημα του παγιδευμένου ανθρώπου. Του νέου ανθρώπου που θέλει να αναπνεύσει αλλά πνίγεται, που θέλει να πετάξει αλλά τον κρατάνε καθηλωμένο, που θέλει να ζήσει αλλά του στερούν τα μέσα.
Έτσι, όταν συνειδητοποιεί ότι ο ίδιος θα παραμείνει παρίας σε όλη του τη ζωή, ενώ την ίδια στιγμή κάποιοι άλλοι τρώνε με χρυσά κουτάλια, όχι επειδή είναι ικανότεροι αλλά επειδή είναι επιτήδειοι και απατεώνες, τότε όλο αυτό μετατρέπεται σε μίσος για την κοινωνία. «Μίσος άδολο, μίσος αυθεντικό, μίσος πολύτιμο, στάζει στην ψυχή μου, όπως το μέλι άγριου μελισσιού, στην άκρη του γκρεμού», όπως λέει ο ήρωας σε κάποιο σημείο του βιβλίου.
Το πρώτο σας μυθιστόρημα, E-mail (εκδ. Πατάκη), δημοσιεύτηκε το 2001 και έκτοτε ακολούθησαν αρκετά ακόμη έργα, με πιο πρόσφατο το Αθήνα 2.0. Πώς εξελίχθηκε η γραφή σας μέσα στα χρόνια; Τι συνδέει το τελευταίο βιβλίο σας με τα προηγούμενά σας;
Από το πρώτο μου μυθιστόρημα E-mail που μιλούσε για την επικοινωνία των νέων στην ανατέλλουσα τότε ψηφιακή εποχή μέχρι το πρόσφατο Αθήνα 2.0 της σημερινής σκληρής πραγματικότητας και με ενδιάμεσους σταθμούς την συντριβή της αγάπης μέσα στον κυνικό κόσμο της εξουσίας στο Η αναγνώριση του Μάξιμου Ροδομάνου, τη σαγήνη και την παιδική αθωότητα στο Η Γαλλίδα δασκάλα, το πρόταγμα της δικαιοσύνης και της ελευθερίας στο Ο Άγγελος που έχασε το δρόμο για τον Παράδεισο, την υπαρξιακή θέση μας μέσα στο χρόνο στο Club 23.4, νομίζω ότι υπάρχει ένα αόρατο νήμα που τα συνδέει όλα με την εξέλιξη της γραφής μου. Το ανάπτυγμα του οποίου μοιάζει με σπείρα: ενώ περιστρέφομαι ταυτόχρονα απομακρύνομαι από το αρχικό σημείο.
* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Ντίνος Γιώτης είναι συγγραφέας. Έχει εργαστεί ως δημοσιογράφος σε αθηναϊκές εφημερίδες και περιοδικά.
Έχει γράψει τα μυθιστορήματα: E-mail (εκδόσεις Πατάκης 2001), Η αναγνώριση του Μάξιμου Ροδομάνου (εκδόσεις Μεταίχμιο 2004), Η Γαλλίδα δασκάλα (εκδόσεις Ψυχογιός 2013), Ο Άγγελος που έχασε τον δρόμο για τον Παράδεισο (εκδόσεις Ψυχογιός 2016) και Club 23.4 (εκδόσεις Βακχικόν 2022). Έχει συμμετάσχει στη συλλογή διηγημάτων Κοκτέιλ Μολότοφ (εκδόσεις Κοχλίας 2003) και έχει γράψει το βιογραφικό βιβλίο για την ποδοσφαιρική ομάδα της Άρτας Αναγέννηση, μια ζωή (2019). Διηγήματά του έχουν δημοσιευθεί σε περιοδικά.
Για τον κινηματογράφο έχει σκηνοθετήσει το ντοκιμαντέρ «Μια ζωή» (1ο Βραβείο Καλύτερου Ντοκιμαντέρ στο διαγωνιστικό του 12ου Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου Λονδίνου).
Έχει γράψει το αρχικό σενάριο της ταινίας «Ελεύθερη Κατάδυση» (1995) και το σενάριο της ταινίας «E-mail» (2001), σε διασκευή του ομώνυμου βιβλίου του. Για την τηλεόραση έχει γράψει το σενάριο «Ελευθέριος Βενιζέλος» της σειράς Οι μεγάλοι Έλληνες.
Η νουβέλα Αθήνα 2.0 είναι το έβδομο βιβλίο του.
