Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, η Αντωνία Κώστα-Φώτη, για το βιβλίο της «Σαρ Πούχι» (εκδ. Ναυτίλος).
Επιμέλεια: Book Press
Τι είναι το Σαρ Πούχι του τίτλου; Πώς μας εισάγει στα διηγήματα;
Το «Σαρ Πούχι» (šar pūḫi στα Ακκαδικά) είναι ο τίτλος ενός εκ των διηγημάτων της συλλογής. Σημαίνει, σε ακριβή μετάφραση, «αντικαταστάτης βασιλιάς» και αφορά μια αποτροπαϊκή τελετή που σημειώθηκε κυρίως σε νεοασσυριακά βασίλεια. Όπως ακριβώς και στο ομώνυμο διήγημα, σε περίπτωση που υπήρχε «κακός οιωνός», το ιερατείο διάλεγε έναν τυχαίο θνητό, συνήθως κρατούμενο, ο οποίος έπαιρνε τη θέση του κανονικού βασιλιά, προκειμένου, αν τελικά συμβεί κάτι κακό, να το πάθει ο αντικαταστάτης και όχι ο ίδιος ο βασιλιάς. Όταν έκανα την έρευνα για τη συγγραφή της ιστορίας μου είχε κάνει εντύπωση αυτή η μεγάλη αντίθεση, το πώς δηλαδή ένας κρατούμενος μπορούσε να γίνει ξαφνικά βασιλιάς, κι έτσι το επέλεξα και ως τίτλο
Είναι το Σαρ Πούχι μια συλλογή με ενιαία σύλληψη, με «θέμα»;
Θα έλεγα πως ναι, παρότι οι ιστορίες απέχουν μεταξύ τους χρονικά. Από την αρχαιότητα μεταφερόμαστε στη σύγχρονη εποχή. Οι πρωταγωνιστές προέρχονται από όλο το φάσμα της ιστορίας και της λογοτεχνίας. Ωστόσο, οι ήρωες συγκλίνουν, παρά την χρονική τους απόσταση. Ο Λέβερκυν (ο ήρωας του Τόμας Μαν από το Δρ. Φάουστους) στην πρώτη ιστορία, φανερώνει το πνεύμα όλης της συλλογής: αφορά σε άτομα που έχουν απογοητευτεί από τον κοινωνικό κομφορμισμό, που είναι με τον έναν ή τον άλλο τρόπο παρίες και αποσυνάγωγοι, ή ακόμα πιο εύστοχα, queer. Από τον ήρωα του Μαν, επί παραδείγματι, ξεδιάλεξα ακριβώς αυτά τα στοιχεία του «αλλόκοτου» για να αναδείξω όσα ήθελα.
Η σεξουαλικότητα, το φύλο, η ταυτότητα και η διαφοροποίηση από το κοινωνικό επιστητό, αλλά και η αθεΐα, είναι μερικά από τα ζητήματα που απασχολούν τους ήρωες μέσα από ένα υπαρξιστικό πρίσμα αλλά και με μια διάθεση να συνδεθεί η τωρινή διάσταση αυτών των θεμάτων με ένα ιστορικό παρελθόν. Στο διήγημα «Όλα τα χρώματα», για παράδειγμα, η τρανς ταυτότητα συνδέεται όχι απλώς με στοιχεία μιας κουίρ «παράδοσης», τα οποία αντλώ από τα γραπτά του Γαληνού και του Πλίνιου, αλλά και με την εξελικτική διαδικασία. Το τρανς υποκείμενο παρομοιάζεται στο τέλος με έναν πρωτοπόρο αμφιοξύ, έναν κεφαλοχορδωτό οργανισμό που θεωρείται ο κρίκος μεταξύ ασπόνδυλων και σπονδυλωτών, δείχνοντας πως η βιολογία που επιστρατεύεται συχνά ως τρανσφοβικό επιχείρημα, δεν είναι κάτι στατικό.
Ανάμεσα στα αληθινά γεγονότα και την επινόηση, πού γέρνει η πλάστιγγα;
Στα περισσότερα διηγήματα υπάρχει μια μίξη και των δύο. Για παράδειγμα, στις «Καμπάνες του Κορνέλ», λαμβάνω ως αφορμή ένα πραγματικό περιστατικό -μια γυναικοκτονία που σημειώθηκε στο campus το 1983- και πλάθω μια επιμέρους ιστορία. Η λογοτεχνία συνήθως βρίσκεται κάπου ανάμεσα σε σπαράγματα επινόησης και πραγματικότητας.
Η πλοκή, οι χαρακτήρες ή η γλώσσα είναι ο οδηγός σας όταν γράφετε;
Η γλώσσα αποτελεί αναμφίβολα το βασικό μου εργαλείο, χάρη στο οποίο υφίσταται η λογοτεχνία, θεωρώ. Διαβάζω ξανά και ξανά όσα έχω γράψει, σε εξαντλητικό βαθμό, και κάνω διορθώσεις μέχρι τα κείμενα να αποκτήσουν «ρυθμό», να μην περισσεύει, δηλαδή, ούτε μια λέξη. Όλα, η πλοκή, οι χαρακτήρες, η αφήγηση, εντάσσονται σε αυτό που χαρακτηρίζουμε «ύφος». Ακούγεται κάπως «φλωμπερικό», αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα. Είναι, επί της ουσίας, η ματιά του συγγραφέα πάνω στον κόσμο. Σημαντικό εργαλείο μου είναι επίσης η έρευνα πάνω στο εκάστοτε θέμα, αλλά και η διακειμενική προοπτική πάνω σε αυτό που σκοπεύω να γράψω.
Με ποιον τρόπο υπάρχει στα διηγήματά σας η σκέψη του αναγνώστη;
Το αναγνωστικό υποκείμενο υπάρχει στο μυαλό κάθε συγγραφέα. Όχι απαραιτήτως ως ένα συγκεκριμένο πρόσωπο ή ένα πλήθος προσώπων, αλλά ως δέκτης της αφήγησης. Κατά κάποιον τρόπο, για πολύ καιρό, ο συγγραφέας είναι και ο βασικός αναγνώστης του έργου του. Προσωπικά, γράφω τα βιβλία που θα ήθελα να διαβάσω. Κάπως κλισέ, αλλά νομίζω πως αυτό αποδεικνύει και η άρρηκτη σχέση της συγγραφής με την ανάγνωση. Δεν καταλήγεις συγγραφέας χωρίς να είσαι, πρωτίστως, ποιοτικός αναγνώστης.
