Με αφορμή το βιβλίο της «Η νοσταλγία κι εγώ» (εκδ. Αρμός), η συγγραφέας Μάρω Βαμβουνάκη μιλά για τη νοσταλγία, το παρελθόν και τη μοναξιά. «Ρωτήστε ένα ζευγάρι για τον έρωτα που μαζί ζήσανε και ο καθένας θα σας προβάλει διαφορετική ταινία!», σημειώνει, μεταξύ άλλων.
Συνέντευξη στην Ευλαλία Πάνου
Είναι η νοσταλγία πηγή έμπνευσης ή υπάρχει κίνδυνος να μας κρατήσει ακίνητους και αδρανείς;
Μα νομίζω πως όλα σχεδόν τα έργα μας από νοσταλγίες προέρχονται. Άμεσα ή έμμεσα εκείνο που συνέβη και σε συγκίνησε, σε συντάραξε, είναι ο λόγος που θες να μιλήσεις, δεν μπορείς να το κρατήσεις μέσα σου, είναι μεγάλο, δεν το χωράς. Ακόμα και με παραποιήσεις, μεταλλαγές, σε βιώματά σου αναφέρεσαι.
Στη ζωή βέβαια, το να προσκολληθείς στα περασμένα και να κάνεις μεταβολή καταντά νοσηρή αδράνεια, άμυνα για να μη ζήσεις. Το λέμε ξανά, οι υπερβολικές άμυνες οδηγούν σε ψυχικές αρρώστιες.
Στις συνεδρίες έμενα κατάπληκτη όταν άκουγα χωριστά δύο συζύγους να μου διηγούνται για τον γάμο τους!...
Η νοσταλγία συχνά εμπεριέχει και μια εξιδανίκευση του παρελθόντος – ή ρομαντικοποίηση αυτού που δεν συνέβη ποτέ. Πόσο αντικειμενικοί μπορούμε να είμαστε όταν νοσταλγούμε περασμένα γεγονότα;
Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του δημιουργικός, σαν τον Δημιουργό του. Θέλει διαρκώς να επινοεί, να διορθώνει, ακόμα και να ασχημίζει αυτό που διαθέτει σαν υλικό. Κάτι να κάνει συνεχώς. Πόσο περισσότερο με τις μνήμες του, εκείνο που έζησε και κάθε τόσο ανακαλεί.
Δεν είναι απλή η αντικειμενικότητα. Πώς την εντοπίζουμε στον συναισθηματικό μας ρευστό κόσμο; Ρωτήστε ένα ζευγάρι για τον έρωτα που μαζί ζήσανε και ο καθένας θα σας προβάλει διαφορετική ταινία! Στις συνεδρίες έμενα κατάπληκτη όταν άκουγα χωριστά δύο συζύγους να μου διηγούνται για τον γάμο τους!...
Δεν γίνεται βέβαια ιστορικά να αλλάξουμε το παρελθόν μας, όμως μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο που το αντιμετωπίζουμε, την ερμηνεία του.
Στο βιβλίο σας γράφετε ότι «κατά τρόπο παράδοξο ο άνθρωπος δεν προσπαθεί μόνο να φτιάξει το μέλλον του, προσπαθεί να φτιάξει και το παρελθόν του». Δεν είναι κουραστικό αυτό το συνεχόμενο μπρος-πίσω; Θα μπορούσαμε, πιστεύετε, να αποδεχτούμε ότι δεν γίνεται να αλλάξουμε το παρελθόν και να ζούμε το «εδώ και τώρα»;
Δεν γίνεται βέβαια ιστορικά να αλλάξουμε το παρελθόν μας, όμως μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο που το αντιμετωπίζουμε, την ερμηνεία του. Η ψυχοθεραπεία εξάλλου σ' αυτό στοχεύει. Να θυμηθούμε διαυγέστερα όσα κάποτε συνέβησαν και να τα αντικρίσουμε σήμερα με πιο ώριμη κρίση. Ειδάλλως στοιχειώνουν και επηρεάζουν υπερβολικά το παρόν κ το μέλλον μας. Είναι άδικο και για εμάς που ματαίως τυραννιόμαστε, και για κάποιους άλλους που τους αδικούμε ίσως, συχνά τους γονείς μας...
Η νοσταλγία και η μοναξιά πάνε μαζί. Ποια είναι η σχέση σας με τη μοναξιά; Τη φοβάστε ή την έχετε «αγκαλιάσει»;
Όχι μόνο δεν φοβάμαι τη μοναξιά, αλλά την αποζητώ. Συχνά με λαχτάρα, σαν ακριβό δωμάτιο θαυμάτων. Μέρα που δεν καταφέρνω να μείνω αρκετές ώρες μόνη μου τη θεωρώ μια χαμένη μέρα. Οι άνθρωποι φοβούνται τη μοναξιά ίσως κι από αρχέγονους τρόμους. Τότε που έπρεπε να ζουν σαν κοπάδι μήπως και τους επιτεθεί ένας κοινός εχθρός.
Η νοσταλγία είναι άλλης περιοχής συναίσθημα. Μπορείς να νοσταλγείς ενώ βρίσκεσαι μαζί με άλλους, μέσα σε πλήθος, να συγκρίνεις το τότε με το τώρα σου και να νοσταλγείς, ιδίως όταν αυτή εδώ η παρέα δεν σου αρέσει. Ένα συνηθισμένο παράδειγμα λέω.
Πώς προέκυψε η ιδέα αυτού του βιβλίου για τη νοσταλγία; Ποιο ήταν το ερέθισμα; Και τι θα θέλατε να νιώσει ο αναγνώστης στο τέλος του;
Το βιβλίο δεν είναι βιβλίο για τη νοσταλγία. «Η νοσταλγία κι εγώ» είναι ο τίτλος του πρώτου κεφαλαίου και τον διάλεξα επειδή μου άρεσε. Έτσι κάνουμε συνήθως. Ακολουθούν ιστορίες και περιστατικά ερχόμενα από το παρελθόν κάποιων άλλων, από υποθέσεις που άκουσα ή φαντάστηκα προκειμένου να πω αυτό που με σπρώχνει να ειπωθεί.
Τα βιβλία μας είναι ένας εσωτερικός αχταρμάς όπως κατά βάθος είναι και η προσωπικότητά μας. Μέσα μας γίνεται χαμός! Ο κάθε αναγνώστης θα χρησιμοποιήσει τον εαυτό του προκειμένου να καταλάβει κάτι από εκείνο που θέλω να πω. Μια πρόκληση στην άβυσσό μας είναι και τα βιβλία. Άβυσσος καλεί άβυσσο, που γράφουν και οι σοφές γραφές.
