Νόρα Πυλόρωφ: «Έψαχνα μια έξοδο, έψαχνα μαγεία, λίγο φως»

Πριν από έναν χρόνο κυκλοφόρησε το έκτο βιβλίο σας, το μυθιστόρημα «Έρωτας Μάγος», από τις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα. Πώς ξεκινήσατε να γράφετε τούτο το μυθιστόρημα; Θυμάστε το αρχικό ερέθισμα;

Η συγγραφή του «Ερωτα Μάγου» κάλυψε όλο το χρονικό διάστημα του εγκλεισμού με τις ψυχολογικές προεκτάσεις και επιδράσεις που ήρθαν και μας επιβλήθηκαν. Η πανδημία μας δίδαξε με πολύ άσχημο τρόπο αυτό που όλοι ενδόμυχα φοβόμαστε, ότι είμαστε έρμαια στο απρόσμενο και στο ανεξέλεγκτο. Αντιμετωπίσαμε πρωτόγνωρες καταστάσεις σε κοντινούς και μακρινούς μας ανθρώπους: άδοξη νόσηση, άδοξο θάνατο και άδοξη ταφή. Καθημερινά, ζόφος και ψυχοπλάκωμα. Εψαχνα λοιπόν μια έξοδο από τη στεναχώρια, έψαχνα μαγεία, λίγο φως στην άκρη του τούνελ.

Εψαχνα λοιπόν μια έξοδο από τη στεναχώρια, έψαχνα μαγεία, λίγο φως στην άκρη του τούνελ.

Υποθετώ ότι ήταν έτσι. Δεν ξέρουμε πάντοτε τα κίνητρά μας. 

Ένας ισχυρός άντρας, από τη μία, μια ανίσχυρη γυναίκα (η γραμματέας του), από την άλλη. Πώς χειριστήκατε αυτό το κλασικό σχήμα; Μπορεί να ανατραπεί μια τέτοια σχέση ισχύος ή τουλάχιστον να εξισορροπηθεί;

Οντως ξεκίνησα από μία στερεοτυπική σχέση, επί τούτου επιλεγμένη, ώστε να μπορέσω να αποδείξω ότι βεβαίως μπορούν όλα να ανατραπούν, ότι τίποτε δεν είναι δεδομένο, ότι το δυναμικό σε μια σχέση μπορεί ανά πάσα στιγμή να μεταλλαχθεί, να βαδίσει σε δικά του απρόβλεπτα μονοπάτια. Οι άνθρωποι έχουν ανάγκη να ερωτευτούν, κουβαλάνε όμως «μπαγάζια». Τα φορτία αυτά λειτουργούν ανασχετικά αμαυρώνουν, δυσκολεύουν ή μποϋκοτάρουν κάθε προσπάθεια να προσεγγίσεις τον άλλο, να τον «γνωρίσεις» σωστά και να χτίσεις μια ιστορία μαζί του. 

Γενικότερα: Πώς μπορεί μια γυναίκα να σταθεί αυτόνομη δίπλα σε έναν άντρα, αν δεν διαθέτει χρήματα και κοινωνική θέση;

Με τη δύναμη της θέλησής της που θα την οδηγήσει στη χειραφέτηση. Αν θελήσει να ξετυλίξει το κουβάρι της από την αρχή, να προσδιορίσει τα «θέλω» της, να μπορέσει να ξεπεράσει τον ελλειμματικό οικογενειακό της περίγυρο που την έχει απαξιώσει και την έκανε αυτό που είναι, άβουλη και υποτακτική και με ελάχιστη εμπιστοσύνη στον εαυτό της. Να αντιμετωπίσει αυτόν τον εαυτό σαν κάτι αξιόλογο, πολύτιμο και μοναδικό, να οριοθετηθεί και να διεκδικήσει το μερίδιό της στην ισότητα και στην ολοκλήρωση. 

Ποιο θα λέγατε ότι είναι το βαθύτερο θέμα που σας απασχόλησε, πιο προσωπικά μιλώντας, ενδεχομένως και ως γυναίκα συγγραφέας, σε αυτό το μυθιστόρημα;

Εστιάζω σε όλα αυτά που κουβαλάει ο καθένας μέσα του και αναπόφευκτα έρχεται και τα καταθέτει σε μία σχέση. Συχνά με απρόβλεπτες συνέπειες. Είμαστε σύνθετοι, πολύπλευροι και πολυπρισματικοί. Κουβαλάμε ό,τι μας διαμόρφωσε στο παρελθόν, πράγματα καλά αλλά και φόβους, ανεπάρκειες, ανασφάλειες, ενοχές. Με αυτά πορευόμαστε γιατί δεν έχουμε και άλλη επιλογή. Κάποια πράγματα τα γνωρίζουμε, κάποια τα διαισθανόμαστε, για κάποια δεν έχουμε ιδέα. Όλα αυτά λοιπόν θα συγκρουσθούν με τις ιδιαιτερότητες του άλλου ή της άλλης. Ξεκινάει λοιπόν ένα ασυνείδητο ζυγοστάθμισμα. Τι θα αφήσω απ’ έξω, τι θα απαρνηθώ, τι θα ανεχτώ, τι θα πολεμήσω. Πού τελειώνω εγώ και αρχίζει ο άλλος; Τι θα επιτρέψω, σε τι θα επιμείνω. Ένα νταλαβέρι, ένα aller-retour ισορροπιών, επιδιώξεων, εγωισμού και επιβολής, υποταγής και εξουσίας.

Η Νόρα Πυλόρωφ-Προκοπίου γεννήθηκε και ζει στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε στο Ινστιτούτο Διερμηνέων-Μεταφραστών του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης γερμανικά, αγγλικά, ιταλικά και οικονομία. Εργάστηκε ως καθηγήτρια γερμανικής γλώσσας στο Ινστιτούτο Goethe, κυρίως σε τάξεις Ανώτατης Βαθμίδας. Ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη διδασκαλία της μετάφρασης. Μετέφρασε από τα γερμανικά δύο μυθιστορήματα, μία ποιητική συλλογή, μία ανθολογία Γερμανών ποιητών και έναν τόμο διηγημάτων. Υπήρξε βασική μεταφράστρια του λογοτεχνικού περιοδικού "Ausblicke" (1970-1979). Έχει εκδόσει έξι βιβλία.

Και ο Έρωτας, τι ρόλο παίζει; Σε αυτή την κατά βάθος συγκρουσιακή κατάσταση; Και πόσο τα καταλυτικά και συγκλονιστικά συναισθήματα που δημιουργεί μπορούν να αλλάξουν, να βοηθήσουν, να καταλαγιάσουν, να εξομαλύνουν; Πόσο κρατάει η μαγεία του; Και πώς αποδομείται η σχέση, όταν εκπνέει η έλξη;

Πρόσφατα κυκλοφόρησε ένα κάπως αναπάντεχο βιβλίο σας (αυτοβιογραφικά διηγήματα, τα περισσότερα, πολλά γραμμένα χρόνια πριν), η συλλογή διηγημάτων με τον τίτλο «Το ξεχορτιάριασμα». Κυκλοφόρησε μάλιστα από έναν μικρό ποιοτικό εκδοτικό οίκο, της Θεσσαλονίκης. Τι διαφοροποιεί αυτό το βιβλίο σας από τα υπόλοιπα; Ποιο θα λέγατε ότι είναι το στίγμα του;ά «Μικρός Ιανός

Όπως πολύ σωστά επισημάνατε αυτό το βιβλίο διαφέρει από τα προηγούμενα.

Το πρώτο βιβλίο που έγραψα ήταν οι «Καθρέφτες θαμποί. Τέσσερις ιστορίες και μια αληθινή» που εκδόθηκε το 2004 από τη σειρά «Μικρός Ιανός». Από τότε δεν ασχολήθηκα με τη μικρή αφηγηματική φόρμα. Η μεγάλη πρόκληση για μένα ήταν το μυθιστόρημα.

Οι ιστορίες αυτού του βιβλίου δεν γράφτηκαν για να εκδοθούν. Γράφτηκαν σε βάθος χρόνου αβίαστα, χωρίς λογοτεχνικά τερτίπια, είτε για το κέφι μου ή γιατί είχα την ανάγκη να αποτινάξω από πάνω κάποια πράγματα που με άγγιζαν επώδυνα, να αποσυμπιέσω ό, τι δυσκολευόμουν να επεξεργαστώ. Τις είχα στο συρτάρι για χρόνια.

Όταν αποφάσισα να τις εκδώσω ήξερα ότι θα «τσαλακώθώ» με πολλούς τρόπους, αλλά θεωρώ ότι δεν πρέπει να κρύβουμε πράγματα κάτω από το χαλί ούτε να καταφεύγουμε στην αδιαφορία και στην αποσιώπηση.

Οι ιστορίες είναι επίκαιρες, άλλες διαχρονικές, κάποιες δραματικές, χαμηλόφωνες, με αμφίσημο τέλος, κάποιες κωμικές με μπόλικο αυτοσαρκασμό.

Κάποιες είναι βιωματικές, άλλες τις έντυσα με μυθοπλασία, είναι αυθεντικές και άμεσες, δεν επιτηδεύονται, δεν προσποιούνται. Μακροπρόθεσμα η καταγραφή τους λειτούργησε ευεργετικά. Μόνο που όταν τις έγραφα δεν το ήξερα, ούτε είχα συνειδητοποιήσει ότι με κάθε ιστορία εξόρκιζα δαίμονες, έδιωχνα φαντάσματα, «ξεχορτάριαζα» από ζιζάνια και άλλα βλαπτικά.

Σε ένα από αυτά τα σύντομα διηγήματα, η ηρωίδα σας απογοητεύεται από τον πρώιμο παιδικό της «έρωτα», τον Βασιλιά Κωνσταντίνο, έπειτα από μια χειραψία μαζί του. Αληθινή ιστορία; Και ποια η σημασία της για εσάς σήμερα;

Είναι ένα πραγματικό γεγονός που καταγράφηκε στο χρονικό της οικογένειας σαν ευτράπελη στιγμή. 

Σε πόσο βαθμό η πόλη όπου ζείτε, ο τόπος, η Θεσσαλονίκη, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε αυτά τα διηγήματα; Θεωρείτε τον εαυτό σας μία συγγραφέα της Θεσσαλονίκης, ή δεν έχει για σας νόημα αυτός ο χαρακτηρισμός;

Η πόλη λειτουργεί κατ’αρχάς σαν αίσθηση, ο συγγραφέας την προσεγγίζει χρησιμοποιώντας και τις πέντε αισθήσεις του, την βλέπει και την καταγράφει, την ακούει, την οσμίζεται, την γεύεται, την ψαύει. Μόνο που προχωράει ένα βήμα πιο πέρα, ιχνηλατεί και μια άλλη διάσταση, σκιαγραφεί το Αόρατο, αυτό που κρύβεται πίσω από πράματα, δρόμους πλατείες, σπίτια, μνημεία, στιγμές της μικροϊστορίας της πόλης και στιγμές ιστορικές. Ο συγγραφέας διαισθάνεται τον θυμό της, την απογοήτευση, ψηλαφεί τη φθορά της, χαϊδεύει τις ανεπούλωτες πληγές της.

Η πόλη μου με στοιχειώνει, η γλύκα της με κυνηγάει, μου τάζει και παίζει μαζί μου, μου χαρίζεται και μου ξεγλιστράει.

Η πόλη μου με στοιχειώνει, η γλύκα της με κυνηγάει, μου τάζει και παίζει μαζί μου, μου χαρίζεται και μου ξεγλιστράει. Και δεν μ’αφήνει. Χωρίς εγώ να το επιζητάω. Δεν την προσκαλώ. Είναι εκεί. Ζητάει το μερτικό της. Γίνεται ο μεγάλος συμπρωταγωνιστής. Η αρχή και το τέλος. Η Θεσσαλονίκη τη μέρα, τη νύχτα, το πρωί και το βράδυ,

Οιι προσωπικές ιστορίες των καθημερινών ανθρώπων συνυφαίνονται με την πόλη που ο συγγραφέας την χρησιμοποιεί σαν χώρο υποδοχής, σαν ένα παλλόμενο ταμπλώ βιβάν, όπου εκεί μέσα στήνει το θέατρο της πλοκής του και τοποθετεί τις περιπέτειες των ηρώων του, ντύνοντας με λέξεις τα φωτογραφικά στιγμιότυπα της μνήμης του.

Οπότε, ναι, είμαι συγγραφέας της Θεσσαλονίκης και είναι πολύ σημαντικό αυτό για μένα.