Ο ζωγράφος του Μπελογιάννη

«Να το ξέρεις πάντως, πίσω απ’ όλη την ιστορία κρύβεται ο Αραγκόν. Αυτός πρωτοείδε στα γραφεία της εφημερίδας του τη φωτογραφία του Μήτσουρα και ξετρελάθηκε... Κατάλαβε αμέσως τη δύναμη της εικό­νας. Ένας κομμουνιστής που αντιμετωπίζει την εσχάτη των ποινών κι όμως βρίσκει το κουράγιο, το σθένος, να χαμογελάσει στο φωτογραφικό φακό μυρίζοντας ένα γαρίφαλο. Αδιάφορος, αδιάφθορος, ατρόμητος, περι­φρονώντας τους ανθρώπινους νόμους, την εξουσία, τον ίδιο τον θάνατο. Τι πρότυπο! Μια φορά στα εκατό χρόνια σου δίνεται η ευκαιρία να συναντήσεις τέτοια πρόσωπα, να συμπέσουν οι τροχιές της ζωής σας. Ο Αραγκόν δεν δίστασε ούτε μια στιγμή, την έστειλε αμέσως στο τυπογραφείο. Η φωτογραφία του ανθρώ­που με το γαρίφαλο έγινε πρωτοσέλιδο, αφίσα, προκή­ρυξη, πανό, ωστόσο ο δαιμόνιος ποιητής καταλάβαινε πως ο αγώνας απαιτούσε “κάτι παραπάνω”, έπρεπε το πρόσωπο να ξεφύγει από τη φθορά της επικαιρότη­τας, έπρεπε να αναχθεί στον μύθο, να ενδυθεί έναν μανδύα αγιοσύνης, έναν μανδύα ιερότητας που μόνο η μεγάλη τέχνη μπορεί να προσφέρει. Σήκωσε λοιπόν αμέσως το ακουστικό του τηλεφώνου, “Πάμπλο, έχω κάτι για σένα”. Και ο Πάμπλο, μέλος του κόμματος από το ’44 υπάκουσε…

»Εγώ πολλές φορές αναρωτήθηκα γιατί χαμογελάει ο Μπελογιάννης. Έχεις δει τις υπόλοιπες φωτογραφίες από τη δίκη; Όλοι οι συγκατηγορούμενοί του έχουν κα­ταρρεύσει. Κατεβασμένα κεφάλια, παγωμένα βλέμμα­τα, χέρια παράλυτα. Γνωρίζουν ότι τους περιμένει το καυτό μολύβι. Στην καλύτερη περίπτωση ισόβια. Κι αυτός πρώτη σειρά στο εδώλιο, χαμογελαστός, καλο­χτενισμένος, με μάτια που λάμπουν. Τόσο υπεράνω; Από πού αντλεί τόση δύναμη, τόσο κέφι; Από τον μαρ­ξισμό-λενινισμό; Μην τρελαθούμε! Ο Μπελογιάννης χαμογελάει γιατί είναι ερωτευμένος. Ο έρωτας και το χρήμα δεν κρύβονται…

»Φαντάσου εσύ, έναν νέο άντρα 35 χρονών που έχει περάσει τέσσερα χρόνια πολεμώντας στα βουνά και τους τελευταίους δέκα μήνες κλεισμένος σε ένα υπό­γειο της Κυψέλης, αποκομμένος στην ουσία από τον υπόλοιπο κόσμο. Και ξαφνικά του στέλνουν για φύλα­κα-άγγελο ένα μελανούρι με κορμί σπαθί και μυαλό ξυράφι. Η Έλλη είναι ο σύνδεσμος με το Κόμμα και ο μοναδικός οδηγός του στην εχθρική πρωτεύουσα. Όταν κυκλοφορούν τις νύχτες έξω υποδύονται το ζευγαράκι. Χεράκι χεράκι για να μην δίνουν στόχο, να μην γεννούν υποψίες. Ώσπου την πρώτη φορά της λέει “Δώσε μου ένα φιλάκι μέχρι να περάσει ο χωροφύλακας”, την επο­μένη “Ένα ακόμα μέχρι να στρίψει τη γωνία”, την τρί­τη φορά… Ε, δεν υπάρχει τρίτη, τους βρίσκει το χάρα­μα στο ίδιο κρεβάτι. Βέβαια, όπως κάθε κομματικό στέλεχος αυτός είναι ήδη παντρεμένος, μα κάτι τέτοιο δεν στέκεται εμπόδιο στον έρωτά τους. Αστικές προ­καταλήψεις… Περνάνε μαζί ολόκληρα μερόνυχτα. Εί­ναι σε κομματική αποστολή και οφείλουν να τηρούν όλους τους συνωμοτικούς κανόνες.

»Σχεδόν ο έρωτας τους επιβάλλεται από τις συνθή­κες της παρανομίας... Κι εκεί που η γιάφκα έχει γίνει το θολάμι της ευτυχίας τους, εμφανίζεται απρόσκλητη η Αστυνομία. Πρώτα πιάνουν αυτόν, αργότερα εκείνη. Μέχρι να ξαναβρεθούν στα κελιά της Ασφάλειας η Έλ­λη τρελαίνεται από την αγωνία. Αν ήταν στο χέρι της θα βοηθούσε στις έρευνες. “Ας συλλάβουν κι εμένα, εύχεται, ας με πιάσουν, μόνο να είμαστε μαζί”. Κατά βάθος θέλουν και οι δυο να επαναλάβουν την περίοδο της ερωτικής απομόνωσης στην υγρή κι ανήλιαγη απο­μόνωση της φυλακής. Οι χοντροί τοίχοι δεν τους χωρί­ζουν, αντιθέτως τους ενώνουν. Όσο οι συνθήκες περιο­ρίζουν τον έρωτά τους, τόσο αυτός φουντώνει. Κι έρχε­ται επιτέλους η ευλογημένη ώρα της δίκης. Καθισμένοι πλάι πλάι, ατέλειωτες ώρες στα στασίδια του στρατο­δικείου. Αγγίζονται, χαϊδεύονται, ανταλλάσσουν μα­τιές, ραβασάκια, ποιήματα… Της γράφει: “Γατούλα μου σ’ αγάπησα / γιατί δεν μοιάζεις μ’ άλλη / γιατί έχεις χάρη, λεβεντιά / και μια καρδιά μεγάλη”. Του απαντά: “Ζεστή η φωνή σου θα με μεθύσει / ζεστή η πνοή μου θα σε κοιμίσει / στην κρύα νυχτιά...” Οι άλλοι δεν υπάρχουν μέσα στην αίθουσα. Μόνο αυτοί οι δυο. Γελάνε δυνατά πανικοβάλλοντας φίλους και εχθρούς, κατήγορους και κατηγορούμενους. Δεν τους φοβίζει τίποτα. Είναι ερωτευμένοι, άτρωτοι... Οι σύ­ντροφοι του Μπελογιάννη απορούν, αν δεν εκνευρίζο­νται με την προκλητική συμπεριφορά τους.

»Σε ένα διάλειμμα της δίκης η Έλλη τού χαρίζει ένα γαρίφαλο κι αυτός δεν το αποχωρίζεται ούτε όταν μα­ραίνεται. Είναι ο ευτυχέστερος άνθρωπος του πλανήτη. Οι δικαστές νομίζουν πως παριστάνει τον ήρωα, πως προσπαθεί με το χαμόγελο να νικήσει τον φόβο του. Οι αμερικανοί πράκτορες που παρακολουθούν την ακροαματική διαδικασία αποφαίνονται πως εφαρμόζει μια τεχνική που έμαθε στη Σοβιετική Ένωση για να μην αποκαλύπτει τα πραγματικά του αισθήματα. Οι αρι­στεροί πάλι, όσοι έχουν απομείνει ελεύθεροι, μιλούν με δέος για την ατσάλινη ψυχή του. Ατσάλινος όμως είναι μόνο ο έρωτας, γιατί στερείται λογικής…»

Ο ζωγράφος του Μπελογιάννη
Νίκος Δαββέτας 
Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2013 
Τιμή: €13,30, σελ. 224