«Θεριστές» του Ζαχαρία Μαυροειδή (προδημοσίευση)

Κουφονήσι

Ταξίδευε για Αμοργό για να συναντήσει έναν κιθαρίστα με τον οποίο φλερτάρανε, επαγγελματικά και όχι μόνο. Ο Σκοπελίτης είχε σαλπάρει από Νάξο παρά τα δυνατά μελτέμια. Ηρακλειά, Σχοινούσα, Κουφονήσι… Δεν άντεξε να συνεχίσει το δρομολόγιο. Πήδηξε τρομοκρατημένη στη στεριά και ξέσπασε σε κλάματα, μούσκεμα από τα κύματα που τη ράντιζαν ανελέητα όση ώρα καθόταν αγκαλιά με το σωσίβιο στην κουπαστή.

Στην Αμοργό δεν πήγε ποτέ. Αφέθηκε να κάνει διακοπές στο Κουφονήσι – ήτανε γραφτό να δέσει τη μοίρα της με το άσημο, τότε, ξερονήσι.

Νέα γυναίκα μόνη στο νησί. Η αίσθηση ήταν λίγο θλιβερή αλλά και απελευθερωτική ταυτόχρονα. Έφαγε όσο αστακό δεν είχε φάει σ’ όλη της τη ζωή πληρώνοντας ψίχουλα και έκανε ολομόναχη μπάνια στο ερημικό Πορί, τον Παράδεισο επί Γης. Το κυριότερο όμως ήταν πως αναγνώρισε τη βαθιά ανάγκη για μοναξιά και ανεξαρτησία που κρυβόταν μέσα της. «Γιατί είναι μόνη;» διάβαζε την απορία στο βλέμμα των ντόπιων.

Γυρνώντας Αθήνα παράτησε και τον κιθαρίστα και το τραγούδι, γυρίζοντας σελίδα στη ζωή της. Έκτοτε, το «διακοπές μόνη στο Κουφονήσι» καθιερώθηκε ως ένα ετήσιο ψυχολογικό ζυγοστάθμισμα.

Μεσήλικη γυναίκα μόνη στο νησί. Είκοσι συναπτά έτη παρουσίας δεν ήταν και λίγα. Έπρεπε να ανακηρυχθεί επίτιμη δημότης. Γνώριζε όλους τους ντόπιους με τα ονόματα και τα παρατσούκλια τους. Είχε δει το νησί να μπαίνει στο στόχαστρο της τουριστικής ανάπτυξης εν μία νυκτί, ανάθεμα σ’ εκείνο το άρθρο του ΚΛΙΚ. Υπήρξε μάρτυρας της αναβάπτισης της αρχικής ενόχλησης με τους νεοφώτιστους εναλλακτικούς σε ευκαιρία για τον τόπο. Σταμάτησε να ανοίγει κουβέντα για το θέμα καθώς πάντα κατέληγε να αρπαχτεί.

Έπρεπε να ανακηρυχθεί επίτιμη δημότης. Γνώριζε όλους τους ντόπιους με τα ονόματα και τα παρατσούκλια τους. Είχε δει το νησί να μπαίνει στο στόχαστρο της τουριστικής ανάπτυξης εν μία νυκτί, ανάθεμα σ’ εκείνο το άρθρο του ΚΛΙΚ.

Εκείνη τη χρονιά είχε ρέντα στο Σορόκο. Χτύπησε τρεις γκόμενους μέσα σε μια βδομάδα. Γιατί είναι ακόμη μόνη; Τι αποζητά; Τι αποφεύγει; Δεν θα κάνει παιδιά; Είναι ευτυχισμένη; Πλήθαιναν οι ερωτήσεις στο βλέμμα των γνωστών της, στο βλέμμα των θερινών γνωριμιών, στο βλέμμα της στον καθρέφτη, κάθε καλοκαίρι και πιο επίμονες, πιο αδιάκριτες. «Όποιος δεν ξέρει πώς να ’ναι καλά μόνος, δεν ξέρει πώς να ’ναι καλά και με τους άλλους» επαναλάμβανε από μέσα της σαν μάντρα τα σοφά λόγια του φίλου Αντρέα.

Το καλοκαίρι των εξηκοστών της χρόνων έμελλε να είναι σημαδιακό. Το αγαπημένο της δωμάτιο στα παλιά του Φοίνικα, ένα κρεβάτι με ένα μπάνιο, το δωμάτιο στο οποίο έμενε σταθερά, κάθε καλοκαίρι, εδώ και σαράντα χρόνια, ήταν κλεισμένο για τον γάμο ενός μεγιστάνα. Όχι για τους καλεσμένους του φυσικά… Αλίμονο! Αυτοί θα μένανε στα κότερα και στις κυριλέ σουίτες του νησιού. Εκεί θα έμεναν οι σου σεφ και αυτή έπρεπε να κλείσει αλλού για τα δυο πρώτα βράδια.

Δυσκολεύτηκε να βρει εναλλακτική παρότι είχε ταχταρίσει ως βρέφη τους περισσότερους ξενοδόχους του νησιού. Κατέληξε σε κάτι νεόδμητα που δεν είχανε ανοίξει ακόμη επίσημα. Ήταν στον καινούργιο δρόμο που ένωνε το χωριό με το Πορί, πέντε λεπτά οδήγησης αυτό που κάποτε ήταν μιάμιση ώρα πεζοπορία. Απ’ όταν άνοιξε ο δρόμος δεν είχε ξαναπατήσει στην παραλία.

Το πρώτο βράδυ δεν ξεμύτισε από το δωμάτιο. Έμεινε να κοιτά το φρεσκοβαμμένο ταβάνι νιώθοντας πιο ξένη από ποτέ. Ο ξένος όμως ήταν ο τόπος, όχι αυτή. Νωρίς το πρωί πήρε το μονοπάτι για την πισίνα, μια καθίζηση των βράχων λίγα μέτρα από την ακτή που επικοινωνούσε υπόγεια με τη θάλασσα. Βούτηξε στο δροσερό νερό και έμεινε να επιπλέει σαν ψόφια. Ξάφνου είδε από πάνω της μια τετράδα βλεμμάτων.

Βγήκε και έκατσε στα βράχια, παραχωρώντας την πισίνα στα δυο νεαρά ζευγάρια. Έβγαλε από την τσάντα της το μαχαίρι και το λεμόνι και άρχισε να μαζεύει πεταλίδες. Τις έτρωγε ρουφώντας επιδεικτικά – άραγε θα κατάφερνε να τους προκαλέσει ικανή αηδία ώστε να την αφήσουν στην ησυχία της; Οι άλλοι χαμπάρι. Κάνανε απανωτές βουτιές, βγάζανε φωτογραφίες και βίντεο και αναλώθηκαν ατελείωτη ώρα να λογαριάζουν πόσο επικίνδυνο είναι το να διασχίσουν με μακροβούτι την υποθαλάσσια τρύπα που οδηγούσε στο ανοιχτό πέλαγος. Τους διαβεβαίωσε ότι δεν είναι. Η ίδια το είχε κάνει αμέτρητες φορές όταν ήταν νεότερη.

Πιάσανε την κουβέντα. Πρώτη φορά ερχόντουσαν Κουφονήσι τα παιδιά. Είχανε ξυπνήσει νωρίς γιατί διαβάσανε στο ίντερνετ πως από μια ώρα και μετά πλακώνει πολύς κόσμος στην πισίνα και δεν είναι ωραία. Αυτή παρασύρθηκε και άρχισε να εξιστορεί τις περασμένες δόξες, όσα είχε ζήσει όλα αυτά τα χρόνια που ερχόταν μόνη στο νησί. Και ξαφνικά σταμάτησε. Διάβαζε τις γνώριμες ερωτήσεις στο βλέμμα τους: Γιατί είναι μόνη; Πώς και δεν έκανε παιδιά; Με τη διαφορά πως πλέον ήταν ρητορικές. Η απάντηση ήταν προφανής. Είναι ατυχής, που λέει και το τραγούδι. Μεσόκοπη γυναίκα μόνη στο νησί.

Έφυγε αποφασισμένη να μην επιστρέψει ξανά στον αγαπημένο της τόπο. «Όλα αλλάζουν» σκέφτηκε καθώς επιβιβαζόταν στο ταχύπλοο που συνέδεε πλέον το νησί απευθείας με Πειραιά. «Και ο τόπος και οι άνθρωποι. Τι νόημα έχει να αντιστέκεσαι στην αλλαγή;» Η νοσταλγία δεν είχε θέση στο ρεπερτόριό της. Οργή την κατέκλυζε στην υποψία και μόνο ότι κατά βάθος θρηνούσε τη δική της χαμένη νιότη.

Το ταχύπλοο τα βρήκε σκούρα στ’ ανοιχτά. Κατέβασε ταχύτητα και παραδόθηκε στη φουρτούνα. Τα σακουλάκια της ναυτίας δίνανε και παίρνανε· κλάματα, ακόμα και προσευχές – τέτοια η θαλασσοταραχή. Αυτή, παλαίμαχος του Αιγαίου, είχε προνοήσει να μη φάει τίποτα από το πρωί και να πάρει εγκαίρως μιάμιση δραμαμίνη. Η ταλαιπωρία των τουριστών έμοιαζε με Θεία Δίκη στα μάτια της. «Καλά να πάθετε ξενόφερτοι πειρατές. Λεηλατήσατε το καταφύγιό μου». Μια ιταλική άρια από τα χρόνια των σπουδών της αναδύθηκε από τα βάθη της μνήμης της. «Nel cor più non mi sento» λεγόταν – δεν νιώθω το σώμα μου. Άρχισε να τραγουδά δυνατά. Οι συνταξιδιώτες της αιφνιδιάστηκαν. Η άρια καταλάγιασε το δράμα τους. Σώπασε και το μωρό της διπλανής. Όλοι θα την ακούσουν με προσοχή.

Nel cor più non mi sento.
Brillar la gioventù.
Cagion del mio tormento,
Amor, ci hai colpa tu.
Mi pizzichi, mi stuzzichi,
Mi pungichi, mi mastichi;
Che cosa è questo aimè?
Pietà, pietà, pietà!
Amore è un certo che,
Che disperar mi fa!

Ζαγόρι

Η Λουίζα αγόρασε το παλιό αρχοντικό με τα λεφτά που έβγαλε από την πώληση του πατρικού. Όλο τον χειμώνα ανεβοκατέβαινε Αθήνα-Ζαγόρι μαζί με την Έλλη, την αρχιτεκτόνισσα, επιβλέποντας τις εργασίες αποκατάστασης. Το καλοκαίρι ήρθαν να το εγκαινιάσουν παρέα με τις άλλες δύο αρσακειάδες, τη Μέμη και τη Φανή.

Εκείνο το καλοκαίρι παίξανε πρώτη φορά δηλωτή. Έκτοτε τους έγινε εμμονή.

Εκείνο το καλοκαίρι ήρθε παρέα και ο άντρας της Μέμης. Το πρώτο βράδυ, κι ενώ αυτός ροχάλιζε στην κούνια, συμφώνησαν πως δεν θα ξαναχαλούσαν το καρέ τους με συζύγους και συντρόφους.

Εκείνο το καλοκαίρι έπεσε η μπουκαμβίλια κάνοντας έναν τρομακτικό κρότο μέσα στη νύχτα.

Εκείνο το καλοκαίρι η Φανή έκοψε το κάπνισμα. Το κομπολόι κατρακυλούσε ολημερίς ανάμεσα στα δάχτυλά της.

Εκείνο το καλοκαίρι η Έλλη αποφάσισε να αφήσει τα μαλλιά της γκρι. Η Μέμη ενοχλήθηκε από την επιλογή της. Ήταν συνομήλικες. Τις πρόδιδε όλες.

Εκείνο το καλοκαίρι η Μέμη και η Φανή τσακώθηκαν άσχημα με αφορμή μια σύγκριση των ενήλικων παιδιών τους. Η άτεκνη Λουίζα κατάφερε να τις συμφιλιώσει.

Εκείνο το καλοκαίρι η Μέμη έχασε τον άντρα της.

Εκείνο το καλοκαίρι κόντεψαν να μείνουν στον τόπο από τη λαχτάρα τους όταν, μαζεύοντας σύκα στο μονοπάτι, διασταυρώθηκαν με ένα κοπάδι αγριογούρουνα. Το βράδυ, ανακαλώντας την περιπέτεια, γελάσανε μέχρι δακρύων. Η Φανή κατουρήθηκε πάνω της.

Εκείνο το καλοκαίρι η Μέμη διάβαζε το καινούργιο μυθιστόρημα της Ζατέλη. Δεν ήταν μαζί τους. Είχε πάει μόνη διακοπές, σε κάποιο συννεφιασμένο χωριό της Μακεδονίας.

Εκείνο το καλοκαίρι ο ανιψιός της Λουίζας ανακοίνωσε στους γονείς του ότι είναι κορίτσι. Όλο το καλοκαίρι το περάσανε μαθαίνοντας νέες λέξεις. Η φράση «με το cis και με το σας» έγινε το αστείο του καλοκαιριού.

Εκείνο το καλοκαίρι η Έλλη γνώρισε έναν Γάλλο πεζοπόρο στην πλατεία του χωριού. Την έπεισε να τον ακολουθήσει στη χαράδρα του Βίκου. Οι άλλες μείνανε στο Μονοδένδρι και περιδρομιάσανε.

Εκείνο το καλοκαίρι η Έλλη γνώρισε έναν Γάλλο πεζοπόρο στην πλατεία του χωριού. Την έπεισε να τον ακολουθήσει στη χαράδρα του Βίκου. Οι άλλες μείνανε στο Μονοδένδρι και περιδρομιάσανε.

Εκείνο το καλοκαίρι η Λουίζα κατέληξε στο νοσοκομείο με πνευμονία μετά από μια βουτιά στον Βοϊδομάτη.

Εκείνο το καλοκαίρι φτιάξανε μαρμελάδα από βατόμουρα.

Εκείνο το καλοκαίρι η Λουίζα ενέδωσε στις πιέσεις της Φανής και έβαλε ίντερνετ στο σπίτι. Η Φανή είχε εθιστεί στο παιχνίδι με τις πολύχρωμες καραμέλες.

Εκείνο το καλοκαίρι μια απίστευτη μπόρα πλημμύρισε το χωριό.

Εκείνο το καλοκαίρι γίνανε μπίλιες με αφορμή το δημοψήφισμα. Η Έλλη ψήφισε ΟΧΙ. Η Μέμη και η Φανή ΝΑΙ. Η Λουίζα αρνήθηκε να επικυρώσει με την ψήφο της το κίβδηλο δίλημμα.

Εκείνο το καλοκαίρι γιορτάσανε πενήντα χρόνια φιλίας.

Εκείνο το καλοκαίρι η Φανή διαγνώστηκε με καρκίνο του μαστού. Δεν ήρθε μαζί τους διακοπές. Εκείνο το καλοκαίρι η Φανή επέστρεψε περήφανη για τη μαστεκτομή της.

Εκείνο το καλοκαίρι ήταν το τελευταίο της Φανής. Αποχαιρετώντας τη Λουίζα της ψιθύρισε στο αυτί: «Ο Θεός φυλάει στον Παράδεισο ειδική θέση για όσους κρατήσανε φιλόξενα εξοχικά».

Εκείνο το καλοκαίρι η Λουίζα ήρθε μόνη της.

Τα καλοκαίρια διαφορετικά. Τα καλοκαίρια πανομοιότυπα, χάντρες του κομπολογιού, συνεχίζουν στο διηνεκές. Το καλοκαίρι νυν και αεί, χρόνος Ιερός.

Το επόμενο καλοκαίρι ήρθαν οι τρεις τους, η Λουίζα, η Έλλη και η Μέμη. Ήρθε και η ανιψιά της Λουίζας με δυο φίλες της. Η Λουίζα τους είπε πως το σπίτι είναι δικό τους όποτε το θελήσουν.

Λίγα λόγια για το βιβλίο

Ντόπιοι και ξένοι, μόνιμοι κάτοικοι και περαστικοί επισκέπτες, πρόσωπα νεανικά και ηλικιωμένα, διασταυρώνονται κάτω από τον ίδιο ουρανό, σε διαφορετικά μέρη της χώρας. Κοινός παρονομαστής αυτής της πολυφωνικής ανθρωπογεωγραφίας είναι ο γλυκόπικρα σαρκαστικός τόνος, που άλλοτε ρητά και άλλοτε υπαινικτικά αναδεικνύει το βαθύτερο διακύβευμα πίσω από τα γεγονότα.

Μέσα από ετερόκλητες ιστορίες διάσπαρτες ανά την επικράτεια, οι Θεριστές αναζητούν τα υλικά που συνθέτουν το συλλογικό βίωμα του ελληνικού θέρους: την προσμονή, τη διάψευση, την ένταση και τον ασίγαστο νόστο για το καλοκαίρι που πάντα περιμένουμε να επιστρέψει.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Ζαχαρίας Μαυροειδής σπούδασε αρχιτεκτονική στη Θεσσαλονίκη, θέατρο στη Μαδρίτη και κινηματογράφο στην Αθήνα και την Κούβα. Έχει σκηνοθετήσει τις ταινίες Το καλοκαίρι της Κάρμεν (2023), Απόστρατος (2019), Ο ξεναγός (2011) και το ντοκιμαντέρ Στο σώμα της (2018). Το 2014 εκδόθηκε το πρώτο του μυθιστόρημα Εφτά ψυχές στο στόμα από τις εκδόσεις Polaris. Έχει συμμετάσχει στις συλλογικές εκδόσεις Τι μας μαθαίνει η τέχνη (ΦΡΜΚ, 2020, επιμ. Κατερίνα Ηλιοπούλου), Η χαμένη λεωφόρος του ελληνικού σινεμά (Νεφέλη, 2019, επιμ. Αφροδίτη Νικολαΐδου, Άννα Πούπου), Θηρασιά IV (Τα πράγματα, 2024, επιμ. Καλλιρρόη Παλυβού) και Η τέχνη της πραγματικότητας, πέρα από την παρατήρηση (Εκδόσεις Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, 2024, επιμ. Ορέστης Ανδρεαδάκης).