«Ζήτω η Άγκαθα Κρίστι» της Μάρως Δούκα (προδημοσίευση)

Στον Ορέστη

Ολιγαρκής συνταξιούχος του ΙΚΑ, θέλει δεν θέλει, οφείλει να πορευτεί, να βολευτεί με τα αυτονόητα της μοναξιάς της. Κι όπως καμάρωνε τον εαυτό της στο καθημερινό τοπίο, ζαλίστηκε. Με την ταραχή ότι από στιγμή σε στιγμή θα κυλήσει στη θάλασσα, έσβησε στιγμιαία το όνομά της κι αμέσως, ευτυχώς, επανήλθε: Πολυξένη.

Κάποια σχέση έχει η Πολυξένη με τον Πρίαμο; Πατέρας της ήταν; Μητέρα της η Εκάβη; Τ’ άφησε τα ομηρικά με περιγελαστική διάθεση, και προσήλωσε το βλέμμα της στα νύχια των ποδιών της. Ωραία νύχια, κόκκινα. Καμάρωσε και τα γυμνά πόδια της. Ποτέ δεν φορούσε κάλτσες, ποτέ τα πόδια της, μέγα χάρισμα αυτό, δεν κρύωναν. Πάντα ηλιοκαμένα, άτριχα, ποτέ δεν είχε μπει στον κόπο να τα ξυρίσει, λεία, καφετιά η επιδερμίδα της, ωραία πόδια, τα πόδια της.

Μπροστά της ο μικρός γκρεμός, κι αν έπεφτε, τίποτα δεν θα πάθαινε, μια γρατζουνιά ίσως, μια μελανιά. Ένιωθε την κρυάδα του βράχου με ευχαρίστηση, κι ας είχε την αίσθηση ότι υπάρχει πάντα το ενδεχόμενο να χάσει την ισορροπία της και να φουντάρει στο νερό.

Αλλά πώς γίνεται να φουντάρει, όταν στο σπίτι την περιμένει ο μπακλαβάς, δεν είναι και λίγο να καταγίνεται ακόμη με τα μπελαλίδικα γλυκίσματά της, μόνο και μόνο επειδή ήθελε να τα απολαύσει η ίδια κι όχι να τα κεράσει στη φανταστική, ας πούμε, συμπεθέρα.

Ούτε και λίγο είναι να περιμένεις κάθε είκοσι μέρες την καλή σου κατάξανθη πεντικιουρίστα να ανηφορίσει για να περιποιηθεί τα νύχια σου. Εντάξει, αρκετά περιαυτολόγησε. Ώρα της να απομακρύνει το βλέμμα από τα νύχια της. Κοίταξε μια το πέλαγος ώς πέρα, μια τον πάτο του καθαρού νερού ώς βαθιά. Τη μια διέκρινε θαλασσινά και χορταριασμένες πέτρες, την άλλη την έπαιρνε και την τραβούσε η σκιά ενός μαυρόασπρου πουλιού που καταβρόχθιζε ψαράκια. Ο ουρανός στο γκριζωπό του πάγου, η θάλασσα με υπόκωφο μουρμουρητό.

Όπως τρεμόπαιζε το βλέμμα της στην άκρη του μικρού γκρεμού, ένιωσε πίσω της τον αέρα ενός άντρα που πλησίαζε, θα μπορούσε να σκιαχτεί, αλλά δεν το καταδέχτηκε, εφόσον το τοπίο ήταν όλο δικό της και οικείο.

Όπως τρεμόπαιζε το βλέμμα της στην άκρη του μικρού γκρεμού, ένιωσε πίσω της τον αέρα ενός άντρα που πλησίαζε, θα μπορούσε να σκιαχτεί, αλλά δεν το καταδέχτηκε, εφόσον το τοπίο ήταν όλο δικό της και οικείο. Πιο κει φάνηκε ξεστρατισμένη και μια πέρδικα. Χάρηκε που την είδε, θαύμασε τις σταχτιές με κανελιές αποχρώσεις πινελιές στα φτερά της, ήξερε ότι υπάρχουν πέρδικες γύρω στον ναό, αλλά πρώτη φορά έβλεπε από τόσο κοντά πέρδικα, σαν μικρόσωμη κότα, τρώγονται άραγε οι πέρδικες; Κι αυτό, να δει μια καμαρωτή πέρδικα μπροστά της, της φάνηκε καλός οιωνός.

Ο ψηλός την είχε πλησιάσει, ούτε ένα βλέμμα δεν της έριξε. Αυτή όμως μπόρεσε και θαύμασε τα σκούρα μάτια του, ανάμεσα στο γκρι και το μαύρο, μπόρεσε να προσέξει και τα γαντοφορεμένα χέρια του, γιατί άραγε; Της ήρθε η τρελή σκέψη ότι ίσως έπασχε από κάτι σαν λέπρα, παλιά αρρώστια αυτή, Θεός φυλάξοι, έλα τώρα, υπερβάλλεις, στις ημέρες μας έχει καταπολεμηθεί η νόσος του Χάνσεν. Μια χαρά ωραίος άντρας ήταν. Στα νιάτα της θα μπορούσε και να τον ερωτευτεί. Το είχε αυτό, ελάττωμα ή προτέρημα, ποιος θα το πει; Εύκολα ερωτευόταν και ακόμη πιο εύκολα απολησμονούσε.

Κοντοστάθηκε ο ψηλός και έμεινε να κοιτάζει τη θάλασσα, όπως και αυτή την κοίταζε και δεν χόρταινε, κι ας ήταν η καθημερινή θέα της. Είναι να το έχεις στη φύση σου να αγαπάς το νερό, να το νιώθεις. Κι όπως πρόσεχε τον ψηλό με την καπαρντίνα, πήρε φωτιά η σκέψη της, να φαντάζεται το ένα και το άλλο, σαν να περίμενε να φανεί κάποιος από τη θάλασσα. Στη στιγμή εμφανίστηκαν δυο ένστολοι από τη στεριά, λες κι είχαν φυτρώσει από την πετρώδη γη, καλοντυμένοι, με μπότες που θα τις ζήλευε σήμερα ο κάθε νέος.

Πολλές φορές το είχε σκεφτεί, καθώς τους έβλεπε στην τηλεόραση να ξυλοκοπούν τους διαδηλωτές με μανία, να τους κυνηγούν, να τους ρίχνουν κάτω. Μα γιατί, είχε απορήσει, εχθροί τους είναι οι διαδηλωτές; Τι δηλαδή, πληρώνονται για να τους δέρνουν; Ε, καημένη Πολυξένη, απευθύνθηκε στον εαυτό της, τώρα το κατάλαβες; Αυτός είναι ο ρόλος τους, να κρατούν την τάξη, να μας προστατεύουν από τους ταραξίες. Ποιους ταραξίες; Και αμέσως σκέφτηκε ότι οι πραγματικοί ταραξίες ποτέ δεν φανερώνονται, ποτέ δεν εμφανίζονται στους μεγάλους δρόμους, πότε κραυγάζοντας συνθήματα, πότε τραγουδώντας θούριους.

Τώρα της φαίνονταν αυτοί οι δυο ένστολοι σαν χαζεμένοι, έδειχναν προς τα δω, έδειχναν προς τα κει, λες και προσπαθούσαν να προσανατολιστούν. Ο ένας κοίταζε το κινητό του, ο άλλος κοίταζε το ρολόι του, τους κοίταζε κι αυτή με συγκρατημένη περιέργεια. Της είπαν ένα «χαίρετε», τους ανταπέδωσε τον χαιρετισμό, ούτε που περίμεναν ανταπόδοση, αφοσιωμένοι όπως ήταν στα δικά τους. Προς τι η τόση προσοχή; Και τι δουλειά είχε εδώ αυτός, ο σαν ηθοποιός, κοντά στο ύψωμα, ενώ οι δυο αστυνομικοί ερευνούσαν την περιοχή, ο ένας στη μιαν άκρη, ο άλλος στην άλλη, σκυφτοί, λες κι έψαχναν να βρουν μυρμηγκοφωλιές.

Δεν πρόλαβε να επιπλήξει τον εαυτό της για την τόση περιέργεια και θυμήθηκε τη Ματούλα. Βρε μάνα, της έλεγε η κόρη της, πάνε χρόνια τώρα, προτού ξενιτευτεί, ρίχνοντας μαύρη πέτρα πίσω της, βρε μάνα, πώς κοιτάζεις έτσι τον κόσμο, δεν σ’ αντέχω, κομματάκια τον κάνεις. Και μια φορά τής το ξεστόμισε: μάνα θα φύγω, έχω ακούσει τα καλύτερα για τον Βόρειο Πόλο, εκεί θα πάω, μη με παρεξηγήσεις, δεν τον αντέχω τον μεσογειακό θόρυβο, την υποκρισία, προτιμώ την υπερβόρεια παγωμάρα, την ηρεμία, την παγωνιά, το καθαρό βλέμμα.

Ξεχωριστή πάντα και απρόβλεπτη η θυγατέρα της, και τολμηρή. Έφυγε και δεν ξαναφάνηκε. Κάρτες όμως της έστελνε, κάτι ταράνδους, κάτι λευκές αρκούδες. Πού έφταιξα; αναρωτιόταν τον πρώτο καιρό. Έπειτα αποξεχάστηκε, ίδιος ο πατέρας της, ούτε καν το πρόσωπό του δεν θυμόταν, κι ας είχαν ζήσει τρία χρόνια μαζί. Αυτό συμβαίνει με τους ανθρώπους: γνωρίζονται, αγαπιούνται, έτσι νομίζουν, κι έρχεται έπειτα ο καιρός που χωρίζουν. Υπάρχει όμως και η βαρεμάρα, υπάρχει και το σφάξιμο, και ο πυροβολισμός, γίνονται θέαμα στην τηλεόραση, αυτή στο χώμα κι αυτός στη φυλακή, σπανίως το αντίθετο.

Ευτυχώς η Πολυξένη τη γλίτωσε. Στον μήνα της να γεννήσει ήταν, όταν αυτός της άφησε ένα γράμμα στο τραπεζάκι του τηλεφώνου: φεύγω, Πολυξένη, για να μη σε σφάξω, κι εσύ γλιτώνεις κι εγώ, γλιτώνει και το παιδί που πρόκειται να γεννήσεις. Και γέννησε στο «Έλενα» το υπέρβαρο μωρό της, το κοριτσάκι της που θα το δήλωνε στο όνομα του πατέρα. Σταμάτης αυτός, Σταματία και το νεογνό. Τυχερή η Σταματία Αντωνίου, της είχε αγοράσει ο πατέρας της πριν εγκαταλείψει κι αυτήν και τη μάνα της, στα Πατήσια έμεναν τότε, ένα λαχείο. Κι αν έχουν τύχη θα φανεί, έγραφε στο αποχαιρετιστήριο σημείωμα, και φάνηκε. Πεντακόσια χιλιάρικα τότε ήταν μεγάλο ποσό.

Τα κατάφερε η πεντάρφανη Πολυξένη, τα σκέφτεται όλα αυτά χωρίς πολυλογίες. Τη βοήθησε και μια μακρινή εξαδέλφη του πατέρα της, καλός άνθρωπος, πονόψυχος. Κι όταν πια πλησίαζε η ώρα της, την κάλεσε και της είπε: έχω ένα σπίτι παραθαλάσσιο, ευρύχωρο, θέλει βέβαια την ανακαίνισή του, σου το αφήνω να το διαθέσεις όπως κρίνεις, να έχεις κι εσύ μια κατοικία. Θεία μου, θεία μου, πνίγηκε στο κλάμα η Πολυξένη, και περνούσε ο καιρός. Άχνα όμως για το λαχείο, καλύτερα να τη θεωρούσε φτωχή και εγκαταλειμμένη η εξαδέλφη του πατέρα της, παρά να τη θεωρούσε βολεμένη. Άσε που σκεφτόταν ότι, αν μάθαινε ο Σταμάτης πως το λαχείο κέρδισε, δεν θα την άφηνε σε ησυχία. Και πόσο ευάλωτη ήταν, τον είχε πολύ αγαπήσει, αλλά και πολύ τον είχε καταραστεί.

Όταν, πέντε χρόνια μετά την εγκατάλειψη, έμαθε τυχαία από την τηλεόραση, παρακαλώ, για τον άξιο Έλληνα επιχειρηματία που είχε φτιάξει τη ζωή του με μια λαμπερή Λονδρέζα, ένιωσε προς στιγμήν την ανάγκη να σύρει τις φωνές. Η καρδιά της έσβηνε, και στο κρίσιμο σημείο, εκεί που έλεγε τέλειωσα, οι φωνές και τα αναφιλητά και τα δάκρυα γύρισαν όλα πίσω.

Όταν, πέντε χρόνια μετά την εγκατάλειψη, έμαθε τυχαία από την τηλεόραση, παρακαλώ, για τον άξιο Έλληνα επιχειρηματία που είχε φτιάξει τη ζωή του με μια λαμπερή Λονδρέζα, ένιωσε προς στιγμήν την ανάγκη να σύρει τις φωνές. Η καρδιά της έσβηνε, και στο κρίσιμο σημείο, εκεί που έλεγε τέλειωσα, οι φωνές και τα αναφιλητά και τα δάκρυα γύρισαν όλα πίσω. Τα φανταζόταν όλα στριμωγμένα στην κοιλιά της, σφιγγόταν για κάμποσες μέρες, ώσπου άδειασε. Συνέχισε τη ζωή της, στη δουλειά της συνεπής, δακτυλογράφος εξαιρετική, στάθηκε πάλι στα πόδια της. Ήταν και το αφεντικό καλός άνθρωπος, της επέτρεπε να έχει και δικές της πελάτισσες.

Αυτά λοιπόν τα θυμήθηκε πάλι, εν συντομία. Πέθανε με το καλό και η θεία της, την έθαψε όπως της άξιζε, πάντα με το στάρι της, πάντα με το καντηλάκι αναμμένο στο κοιμητήριο. Μεγάλωνε και η Σταματία, Ματούλα τη φώναζε, τόσο άχτι είχε η Πολυξένη το ορφανοτροφείο των παιδικών της χρόνων, που χωρίς δεύτερη σκέψη έχωσε τη Ματούλα της με το έτσι θέλω στο Κολλέγιο. Το πώς είναι δικός της λογαριασμός, σε κανέναν δεν οφείλει εξηγήσεις ούτε και ευχαριστίες. Ήταν και η κόρη της αστέρι.

Λίγα λόγια για το βιβλίο

«Κι όπως ανέβαινε για το σπίτι, στριφογύριζαν πολλά και διάφορα στο κεφάλι της, έχανε κάθε λίγο την ισορροπία της, προς στιγμήν ένιωθε ότι σβήνει κι έπειτα πάλι έβρισκε το όνομά της. Μα τι είναι ο άνθρωπος, τη μια έτσι, την άλλη αλλιώς. Πότε με την απελπισία, πότε με την ανισορροπία του, πότε με την ανεμελιά, με την υπόγεια χαρά, αλλά και την ανεδαφική ελπίδα του».

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα

H Mάρω Δούκα γεννήθηκε το 1947 στα Xανιά. Aπό το 1966 ζει στην Aθήνα. Έχει τελειώσει το Iστορικό και Aρχαιολογικό Tµήµα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστηµίου Aθηνών. Έχει τιµηθεί µε το Bραβείο «Nίκος Kαζαντζάκης» του Δήµου Hρακλείου για το µυθιστόρηµα H αρχαία σκουριά, µε το B΄ Kρατικό Bραβείο για το µυθιστόρηµα H πλωτή πόλη και µε το Bραβείο Πεζογραφίας Kώστα Oυράνη της Aκαδηµίας Aθηνών για το µυθιστόρηµα Aθώοι και φταίχτες. Για το ίδιο µυθιστόρηµα τιµήθηκε επίσης µε το Bραβείο Balkanika και το Βραβείο Καβάφη. Για το µυθιστόρηµα Έλα να πούµε ψέµατα έχει τιµηθεί µε το βραβείο «Νίκος Θέµελης» του ηλεκτρονικού περιοδικού Αναγνώστης. Επίσης, έχει βραβευτεί για το σύνολο του έργου της με το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας 2019 (Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων). Διηγήµατα και µυθιστορήµατά της έχουν µεταφραστεί σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες.