«Από ήλιο σε ήλιο: Ανέσπερος» της Μαίρης Κόντζογλου (προδημοσίευση)

Γάμος γίνεται…

H είδηση για τον γάμο της θυγατέρας του μικρού αφεντικού με τον Γκέοργκ Γκρόμαν σαν ευεργετική βροχή έπεσε στο νησί. Για λίγο οι άνθρωποι ξέχασαν τα βάσανα και τη φτώχεια τους, αφού βρήκαν ένα θέμα συζήτησης στο οποίο ο καθένας μπορούσε να δώσει τη δική του εκδοχή. Πως δηλαδή μπαμπάς και κόρη είχαν τυλίξει τον Γκρόμαν. Ή ότι ο Δρακούλης είχε πουλήσει την όμορφη Ανδρομέδα στο Αφεντικό, που θα μπορούσε να είναι πατέρας της. Κάποιοι άλλοι που διέθεταν μεγαλύτερη φαντασία είπαν ότι είχε υπάρξει ειδύλλιο ανάμεσα στον Γκρόμαν και το κορίτσι και πως το μικρό αφεντικό είχε πολλές αντιρρήσεις μα τι να έκαμε και κείνος…

Με την πάροδο λίγων ωρών, από στόμα σε στόμα και από σπίτι σε σπίτι έρχονταν να προστεθούν, αυθαίρετα εννοείται, και άλλες λεπτομέρειες που έκαναν την είδηση ακόμα πιο ενδιαφέρουσα. Κάποιος είπε ότι ο Γκρόμαν αγαπούσε την Ανδρομέδα από τότε που εκείνη ήταν μωρό και την ταχτάριζαν η μάνα και η αδερφή του, κείνο το καθυστερημένο. Άλλοι είχαν ισχυριστεί πως συνέβαινε το ακριβώς αντίθετο, ο Δρακούλης, από τότες που η κόρη του ήταν μωρό, την είχε μάθει να τον θέλει για άντρα της.

Εννοείται ότι τα πιο συνηθισμένα σχόλια αφορούσαν τη μεγάλη διαφορά ηλικίας, το παιδί του, καλέ!, την τύχη του κοριτσιού, ανοιχτά ήταν τα ουράνια την ώρα που γεννιόταν!, ξεχνώντας πως η μάνα της είχε πεθάνει στη γέννα –πράγματι, πολύ ανοιχτά ήταν τα ουράνια για να παραλάβουν μια δεκαοχτάχρονη μανούλα– και λαμβάνοντας υπόψη τους μόνο την οικονομική κατάσταση του Γκρόμαν. Που ήταν πολλαπλάσια από αυτό που μπορούσαν να βάλουν με τον νου τους εκείνοι οι φτωχοί άνθρωποι.

Και στα δικά σας! εύχονταν οι γονείς στα κορίτσια τους και οι μικρότερες που ακόμη δεν τις είχε πιάσει η αγωνία μην και μείνουν στο ράφι ξεκαρδίζονταν –να τους έλειπε με τόσο μεγάλο άντρα!– ενώ οι ανύπαντρες που είχαν περάσει τα είκοσι δύο, άντε τα είκοσι τέσσερα, έσκαγαν από τη ζήλια, απαπα, όλο πανάδες ήταν το μούτρο της Ανδρομέδας, τι τη βρήκε πια!

Τα ανύπαντρα παλικάρια είχαν ζηλέψει και αηδιάσει μαζί, άμα είσαι αφεντικό έτσι γίνεται, μουρμούριζαν χτυπώντας με πείσμα τα πλαϊνά των γαλαριών βλαστημώντας την τύχη τους τη μαύρη· και κείνοι είχαν δει την Ανδρομέδα πολλές φορές, μα πώς να σηκώσουν τα μάτια πάνω της; Ενώ το αφεντικό… Όπως έπαιρνε από τη γη ό,τι ήθελε για να τον κάνει πιο πλούσιο, έτσι είχε διαλέξει και γυναίκα.

Απορία, θαυμασμός, ζήλια, απογοήτευση – κάποιες οικογένειες, παρά την αντιπάθεια που έτρεφαν για τον Γκρόμαν, κατά βάθος περίμεναν να ρίξει τα ξέθωρα μάτια του πάνω στη δική τους θυγατέρα, να άλλαζε τουλάχιστον η δική της τύχη. Καμιά φορά βλέπεις η φτώχεια επιτρέπει πολλά.

Και στα δικά σας! εύχονταν οι γονείς στα κορίτσια τους και οι μικρότερες που ακόμη δεν τις είχε πιάσει η αγωνία μην και μείνουν στο ράφι ξεκαρδίζονταν –να τους έλειπε με τόσο μεγάλο άντρα!– ενώ οι ανύπαντρες που είχαν περάσει τα είκοσι δύο, άντε τα είκοσι τέσσερα, έσκαγαν από τη ζήλια, απαπα, όλο πανάδες ήταν το μούτρο της Ανδρομέδας, τι τη βρήκε πια!

Απορία, θαυμασμός, ζήλια, απογοήτευση και περιέργεια –τον αγαπάει άραγε και κείνη;– ήταν τα συναισθήματα που σάρωναν τους Σερφιώτες, η ζωή τους είχε αποκτήσει και άλλες αποχρώσεις πέρα από το σκούρο χρώμα του καθημερινού μόχθου για την επιβίωση.

Κάποιοι άλλοι, και ήταν οι περισσότεροι εργάτες των μεταλλείων, αυτοί που ένιωθαν στο πετσί τους την αδικία και την ανομία, είχαν ανησυχήσει. Μετά απ’ αυτό τον γάμο πόση παραπάνω εξουσία θα αποκτούσε το μικρό αφεντικό; Πώς είχε σκοπό να την αξιοποιήσει; Σίγουρα εναντίον τους, απαντούσαν μόνοι τους. Υπήρχε περίπτωση η μέλλουσα κυρα-Γκρόμαν να μίλαγε του αντρός της να αλλάξει πολιτική απέναντι στους εργάτες και κείνος να της έκαμε το χατίρι; Δικό τους κορίτσι ήταν στο κάτω κάτω, γιατί όχι, έλπιζαν. Ούτε μια στο εκατομμύριο, διαφωνούσαν οι άλλοι, με τέτοιο πατέρα τι θα ’ναι και ελόγου της; Γιατί μπορεί όλοι τους να την είχαν δει κάποιες φορές, όμορφη η άτιμη!, αλλά καλά κανείς δεν τη γνώριζε. Πάντως, μια δυο φιλενάδες που ’χε με τα καλύτερα λόγια μιλούσαν για κείνη, μα τι να ’ξεραν τα κορτσόπουλα; Αυτές τις ένοιαζε να φτιάξουν ωραίες πλεξούδες τα μαλλιά τους και να βρούνε μια δεκάρα να αγοράσουν κανένα χτενάκι πλουμιστό από τον πραματευτή. Πάντως είναι γεγονός ότι οι περισσότεροι από τους εργάτες είχαν αηδιάσει και οργιστεί με το νέο, όσοι έβαζαν το μυαλό τους να δουλέψει είχαν καταλάβει ότι ο Δρακούλης είχε χρησιμοποιήσει τη θυγατέρα του και για άλλη μια φορά τα ’χε καταφέρει.

Το γενικό αίσθημα που επικράτησε με την είδηση εκείνου του γάμου ήταν, πώς να το πούμε; Ήταν μια αίσθηση προδοσίας. Η Ανδρομέδα είχε προδώσει τους συμπατριώτες της.

Πού να ’ξεραν τι περνούσε το καημένο…

Ο Περσέας Κονόμος, καθώς «μωραίνει Κύριος ον βούλεται απολέσαι» όπως λέει και η ρήση, ο Περσέας δεν άκουσε, δεν έμαθε τίποτα, το νέο δεν είχε εισβάλλει στη δική του γαλαρία εκείνη τη μέρα όσο δούλευε. Στο σχόλασμα είχε δει κάποια παράξενα πηγαδάκια, είχε πάρει χαμπάρι κάτι σαν σούσουρο αλλά είχε φύγει χωρίς να αναμειχθεί μαζί τους, εκείνο το βράδυ ήταν η μεγάλη συνάντηση και ήθελε να μείνει με τη μάνα του, να μείνει και μόνος, να συμμαζέψει τα μυαλά του.

Όσοι δεν είχαν μάθει την είδηση από το χάραμα και δεν την πληροφορήθηκαν στο σχόλασμα, ενημερώθηκαν από τους ανυπόμονους καφετζήδες και τις διψασμένες για κουβέντα γυναίκες τους στην έδρα της κάθε κατηγορίας. Στους καφενέδες και στα σπίτια δηλαδή. Ως το τέλος της μέρας ήταν πια επίσημο. Ο γάμος είχε οριστεί για του προφήτη Ηλία. Μεγάλη η χάρη Του!

Και η Κατερινέτα είχε πλήρη άγνοια. Από τη στιγμή που η Καλλιόπη την προηγούμενη μέρα, με χίλιες προφυλάξεις, είχε φέρει το ραβασάκι της Ανδρομέδας με το οποίο ζητούσε από τον Περσέα να φύγουν αμέσως, της κατέβηκε πολύ αίμα– «είχε τα ρούχα της», αίμα από τη μεγάλη αγωνία και στενοχώρια– και είχε κουρνιάσει μέσα μέχρι να σταματήσει, δεν ήθελε να βάλει σε δίλημμα τον γιο της, πώς να την αφήσει και να φύγει, δηλαδή. Αφού το είχαν αποφασίσει να πήγαιναν στην ευχή του Χριστού και της Παναγίας, η ζωή χρειάζεται θάρρος, το ’ξερε καλά, μήπως αυτή ποιον είχε λάβει υπόψη της όταν έφευγε με τον πατέρα του;

Ούτε καμιά γειτόνισσα την είχε επισκεφτεί, η Χρυσάνθη Σπέρα της χτυπούσε την πόρτα τακτικά μα είχε φύγει για τον άλλον κόσμο, Θεός σχωρέσ’ την. Όσες ήταν στα σπίτια τους είτε πολύ γριές ήταν είτε πολύ νέες, λεχώνες συνήθως – μετά έδεναν το μωρό στην πλάτη και έτρεχαν για δουλειά, πού χρόνος για επισκέψεις.

Γύρισε ο γιος της και δεν ξαναβγήκε, εκείνο το βράδυ ήταν το σπουδαιότερο της ζωής του, ούτε να φάει μπορούσε ούτε να μιλήσει, όσο κι αν το ήθελε. Απόψε, μάνα…

Μόνο αυτό της είχε πει και εκείνη τον σταύρωσε.

«Την ευχή σου, μάνα…»

Είχαν ξαπλώσει και σκέφτονταν τον αποχωρισμό τους. Η Κατερινέτα τους χίλιους δυο κινδύνους που θα διέτρεχαν ο γιος της και το κορίτσι, μέχρι να έβλεπαν τι θα γινόταν. Τον Περσέα μόνο το τι θα απογινόταν η μάνα του τον απασχολούσε, το άλλο, το φευγιό τους με την Ανδρομέδα, όχι μόνο δεν τον ανησυχούσε, αντιθέτως το ονειρευόταν και ξυπνητός. Θεωρούσε ότι τα είχε όλα τακτοποιήσει, το σχέδιο ήταν να κρυφτούν αρχικά στο Καλό Αμπέλι, μια ερημική ακρογιαλιά όλο σπηλιές, μακριά από τη Χώρα. Ο φίλος του ο Θοδωρής ήδη είχε μεταφέρει κάποια πράγματα που του τα είχε δώσει λίγα λίγα, ένα στρώμα, σκεπάσματα, παξιμάδια, στραγάλια, τυρί ξερό, κρέας παστό, νερό. Για λίγο, δυο τρεις μέρες κι ύστερα θα ναύλωνε –στις συζητήσεις βρισκόταν ακόμη ο φίλος του αλλά ήταν σε καλό δρόμο, τον είχε καθησυχάσει– θα ναύλωνε ένα καΐκι από τη Σίφνο που θα τους μετέφερε μακριά, στη Σύρα υπολόγιζαν. Είχε τις οικονομίες του όλες δεμένες στο μαντίλι, θα τα κατάφερναν. Αν είχε μαζί του την Ανδρομέδα δεν φοβόταν τίποτα, ούτε Θεό ούτε διάολο.

Βρόντηξε η πόρτα κι ήταν ο Θοδωρής, πολλά χρόνια θα ζήσεις, ήθελε να του πει η Κατερινέτα, μα είχε δει συννεφιασμένο το πρόσωπό του, η λαλιά της κόπηκε.

Και ήταν έτσι, συννεφιασμένος γιατί στον καφενέ είχε μάθει τα καθέκαστα και πήγε να συμπαρασταθεί στον φίλο του, πώς να φανταστεί ότι εκείνος δεν είχε ιδέα;

Θεωρούσε ότι τα είχε όλα τακτοποιήσει, το σχέδιο ήταν να κρυφτούν αρχικά στο Καλό Αμπέλι, μια ερημική ακρογιαλιά όλο σπηλιές, μακριά από τη Χώρα. Ο φίλος του ο Θοδωρής ήδη είχε μεταφέρει κάποια πράγματα που του τα είχε δώσει λίγα λίγα, ένα στρώμα, σκεπάσματα, παξιμάδια, στραγάλια, τυρί ξερό, κρέας παστό, νερό. Για λίγο, δυο τρεις μέρες κι ύστερα θα ναύλωνε –στις συζητήσεις βρισκόταν ακόμη ο φίλος του αλλά ήταν σε καλό δρόμο, τον είχε καθησυχάσει– θα ναύλωνε ένα καΐκι από τη Σίφνο που θα τους μετέφερε μακριά, στη Σύρα υπολόγιζαν.

Ο Περσέας; ρώτησε και η γυναίκα βρέθηκε σε δύσκολη θέση, γύρισε κουρασμένος, ούτε έφαγε… εκτελούσε κατά γράμμα την εντολή του, δεν ήθελε κάποιο μάτι να πάρει τον φίλο του, ειδικά απόψε, στο σπίτι τους και να τον συνέδεαν με την απαγωγή, να τον έμπλεκαν, ήδη πολλά είχε κάνει για κείνον. Του είπε η Κατερινέτα ότι ο Περσέας κοιμόταν και ντράπηκε, αν ήταν δυνατόν, σαν παιδί της τον αγαπούσε κι αυτόν.

«Να πηγαίνεις, αγόρι μου…»

Και δεν άντεξε, την πήραν τα κλάματα, ήταν που ήταν μαυρισμένη η ψυχή που θα ’φευγε ο μονάκριβός της και ποιος ξέρει σε τι περιπέτειες θα ’μπαιναν τα ερωτευμένα, είχε έρθει κι αυτό, η προσβολή που έκανε τώρα στον Θοδωρή, λύγισε η δόλια.

Εκείνος αναρωτήθηκε μήπως ιδέα δεν είχαν μάνα και γιος, μα είχε βουίξει το νησί, πώς να το φανταστεί…

«…του Προφήτη… Ο Γκρόμαν παντρεύεται την Ανδρομέδα… Είναι επίσημο… Όλοι γι’ αυτό μιλάνε κει όξω» κι έδειξε με το κεφάλι προς την Πάνω Πιάτσα.

Γι’ αυτό φεύγουν απόψε, σκέφτηκε η Κατερινέτα αλλά και να αγνοήσει την πληροφορία δεν γινόταν.

«Τράβα πάνω!» τον διέταξε κι έπιασε το κεφάλι της που γύριζε και καιγόταν.

Αρνιόταν να καταλάβει. Ο Θοδωρής του το είπε τρεις φορές αλλά το μυαλό του ουδεμία πληροφορία δεχόταν. Την τέταρτη, με βλέμμα τρελού, μουρμούρισε ότι ήταν αδύνατον, απόψε μετά τα μεσάνυχτα, ό,τι ώρα θα μπορούσε εκείνη, θα αντάμωναν. Θα την περίμενε πίσω από τον Άγιο Αθανάσιο. Στην Πάνω Πιάτσα διευκρίνισε, λες και δεν ήξερε ο άλλος πού βρισκόταν η εκκλησιά. Ήταν κάπως παρακινδυνευμένο, όμως φοβόταν να περπατήσει μόνη πιο μακριά… Θα την περίμενε ως το ξημέρωμα, δεν ήξερε τι ώρα θα τα κατάφερνε να ξεφύγει, τα είχε κανονίσει όλα… Προσπαθούσε ο Θοδωρής… Το ’φερνε αποδώ, το ’φερνε αποκεί. Βρε Περσέα… Αδύνατον να καταλάβει τι του έλεγε, μα γι’ αυτό θα είχε επισπεύσει την αναχώρησή τους, για να αποφύγει τον γάμο, φως φανάρι!

Η Κατερινέτα δεν ήξερε τι να σκεφτεί. Και ο γιος της είχε δίκιο, γι’ αυτό ήταν τόσο βιαστικό το κορίτσι αλλά… Αλλά από την άλλη, μικρή ήταν, μπορεί και να της είχε γυρίσει τα μυαλά ο πατέρας της. Μπορεί και να την είχε φυλακίσει. Το πιο πιθανό, για όλα ήταν ικανός.

Πιάνει με τα δυο χέρια το κεφάλι, η τρέλα και η αγωνία τον κυκλώνουν, αν δεν έρθει τι θα…

«Θα την περίμενα μια ζωή…»

Ρωτάει; Απαντάει; Και σε ποιον; Στις σκέψεις του ή στα λόγια του φίλου του;

Παίρνει το δισάκι, φτάνει στην πόρτα.

«Νωρίς είναι ακόμη…» προσπαθεί ο Θοδωρής.

«Μη σε δούνε…» η μάνα.

Την καθησυχάζει, θα είναι μια χαρά, αυτή να μη στενοχωριέται, θα μαθαίνει νέα τους από τον Θοδωρή, κλείνει σιγανά την πόρτα πίσω του, ενώ θα ’θελε να την κοπανίσει, να γκρεμίσει το σπίτι.

Η Κατερινέτα που τώρα φοβάται μήπως όλο το σχέδιο της απαγωγής είναι παγίδα του Δρακούλη… Τόση τρέλα φέρνει ο πόνος… Αποτρέπει τον Θοδωρή να τον ακολουθήσει. Καλύτερα να τον αφήσει μόνο. Και δεν έχει ιδέα τι σημαίνει αυτό το καλύτερα, το μυαλό της ένας χυλός. Από αύριο ο γιος της θα χρειαστεί τη συμπαράσταση του Θοδωρή, μια φωνή μέσα της ουρλιάζει ότι το κορίτσι δεν θα πάει. Φυλακισμένο ή με αλλαγμένες αποφάσεις, μια φορά δεν θα πάει.

Τι φωτιά άναψε στο σπιτικό μας, Παναγιά μου!

Λίγα λόγια για το βιβλίο

Αρχές του 20ού αιώνα. Στην Ευρώπη οι νέοι σκοτώνονται στα χαρακώματα του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου και στη Σέριφο στις σκοτεινές γαλαρίες των μεταλλείων. Στις παράπλευρες απώλειες υπολογίζεται και η νεαρή σύζυγος του πανίσχυρου πια Γκρόμαν, η Ανδρομέδα, που βουλιάζει στη θλίψη και αρνείται την πραγματικότητα. Ένα τραγικό γεγονός θα τη βγάλει από τον συναισθηματικό της λήθαργο, θα την αφυπνίσει σαν άνθρωπο και θα την κάνει να απαιτήσει τη ζωή της πίσω.

Στο μεταξύ οι εργάτες των μεταλλείων, υπό την καθοδήγηση του Σπέρα και του Περσέα, όταν η κατάσταση στα μεταλλεία φτάσει στο απροχώρητο, θα κηρύξουν απεργία διεκδικώντας ασφάλεια και αξιοπρέπεια. Θα χυθεί αίμα, θα χαθούν ζωές αλλά εκείνοι θα είναι ανυποχώρητοι μέχρι την τελική λύση.

Και οι ήρωες αυτής της ιστορίας θα συνεχίσουν να αγωνίζονται για την αγάπη και τη δικαιοσύνη από ήλιο σε ήλιο.

Η ιστορική «ματωμένη απεργία της Σερίφου» μπαίνοντας κάτω από το συγγραφικό μικροσκόπιο της Μαίρης Κόντζογλου γέννησε ένα συγκλονιστικό μυθιστόρημα για έναν μεγάλο αγώνα, έναν έρωτα και τον τόπο που έθρεψε θεούς και ήρωες.