«Ο μικρός» του Βάλτερ Πούχνερ (προδημοσίευση)

Άργησε ο μικρός να ανακαλύψει το θέατρο. Την τέχνη των τεχνών, η αγορά που συζητούν όλες οι τέχνες και παίρνουν κοινές αποφάσεις. Κορυφαία του χορού η υποκριτική. Το ψεύδος, η κοινωνικά αποδεκτή απάτη, το ασεβές παιχνίδι με την ταυτότητα. Αλλά με μια σοφή ουσία. Τη θεωρία της σχετικότητας των εγώ. Η ανατροπή της πραγματικότητας. Το βίωμα του δυνητικού, που υλοποιείται μπροστά στα μάτια μας, και μας συνεπαίρνει και μας πηγαίνει, μας μαγεύει και μας αλλάζει και επιστρέφουμε άλλοι από μια εκδρομή στα όνειρα της ποίησης. Ναι, το θέατρο ποιεί. Με όλα τα μέσα. Επιθυμητά και μη. Και είναι το πιο πειστικό από όλα τα μέσα, τέχνη επιβλητική, με αισθητικές σχεδόν άπειρες, και κέντρο το σώμα μας. Ο ηθοποιός θυσιάζει το σώμα του επί σκηνής και οι θεατές το δέχονται ευχαρίστως· γιατί λίγο θυσιάζονται και αυτοί. Ανάλογα με τη μέθεξη. Συνομιλούν τα σώματα. Θυσιάζονται, και μαζί ανασταίνονται. Έτσι δε λεν οι θεωρίες της τραγωδίας;

Μαγεύτηκε ο μικρός. Εκστασιάστηκε. Εδώ ένιωθε μια πολύ μεγάλη αλήθεια. Είχε πάει και παιδικό θέατρο. Ανούσια τροφή για πιπίλες. Ενώ τα παραμύθια είχαν ουσία. Εδώ, εδώ όμως, στο πραγματικό θέατρο, μαθαίνεις από τα σώματα μια βαθειά αλήθεια και ζεις άλλες ζωές, παραστατικά, συναρπαστικά. Μπορεί να μη συμφωνείς με τον σκηνοθέτη ή το έργο, αλλά το ίδιο το γεγονός είναι καταστατικό. Μια πραγματικότητα γεννιέται. Σαν κι αυτή που ζούμε. Άρα δεν είναι η μοναδική. Και για λίγο είμαστε σε κόσμο άλλο. Και αυτή η βουβή και φωναχτή συνομιλία με τους θεατές. Αυτοί δε λένε τίποτε, αλλά τα σώματά τους είναι όλο αφτί, είναι όλο συμμετοχή, ταράζονται και χαίρονται όπως στην πραγματικότητα. Και περισσότερο ακόμα.

Εδώ είναι θρησκεία. Η ουσία της θρησκείας είναι η μεταμόρφωση, για να φτάσεις από το Εγώ στον Εαυτό. Σε κάθε παράσταση υπάρχει ένας μάγος. Αυτός παίζει με ηθοποιούς και θεατές. Και μέσα στην εσωτερική τους συνομιλία, μέσα στη μουσική της αμοιβαιότητας, στη χορωδία των ψυχών, στο συμπόσιο των πνευμάτων, στο χορό των οργανισμών, τους απογειώνει σε μια έλικα που φτάνει στα ύψη, σ’ ένα σύννεφο, σ’ έναν ουρανό, όλο αύρα, όλο ατμόσφαιρα, με μια τελετουργία αισθητική, που μετουσιώνει και τον κόσμο και τα όντα του. Βίωμα συλλογικό. Από πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους, που ενώνονται σ’ ένα ιερό βίωμα. Το ότι όλα μπορούν να αλλάξουν. Τίποτε δεν είναι δεδομένο. Όλα είναι ανοιχτά. Η δυνατότητα είναι η ουσία του σύμπαντος. Αυτός ο μάγος είναι το θέατρο, η παράσταση, η σύμπραξη ηθοποιών και θεατών. Ένα ταξίδι στα έσχατα της γνώσης.

Εικόνα, ζωγραφική. Παρά τον εντυπωσιασμό η ουσία έφθινε. Το βίωμα αραίωνε. Εδώ βλέπεις παρελθόν. Μια κονσέρβα. Μια μηχανική επανάληψη, που δεν επηρεάζεται σε τίποτε από τους θεατές. Η οθόνη είναι αναίσθητη. Δεν μιλά, απλώς δείχνει. Η επικοινωνία είναι μονόπλευρη. Η μαγεία είναι κουτσή, μονοπόδαρη. Δεν επηρεάζεις τίποτα με τη μέθεξή σου. Βλέπεις κάτι ήδη νεκρό. Καταναλώνεις κανιβαλικά.

Ο μικρός είδε αρκετές παραστάσεις. Έργα σπουδαία, έργα ρηχά. Πολλούς ηθοποιούς, καλούς και κακούς, σκηνοθεσίες εμπνευσμένες και ρουτινιάρικες. Παρατήρησε και τις αντιδράσεις των θεατών. Επήλθε και ο κορεσμός. Σύχναζε όλο λιγότερο στον Διόνυσο. Είχε βιώσει την ουσία. Τη συλλογική συνομιλία δίχως λόγια και τη σύμπραξη δίχως κίνηση. Παίζουν και οι θεατές. Και αυτό είναι ίσως και η πιο σημαντική πλευρά της παράστασης.

Παράλληλα βέβαια υπήρχε και ο κινηματογράφος. Ακόμα πιο εντυπωσιακός. Με τα τεχνολογικά μέσα. Η ψυχογραφία των ηθοποιών με το zoom πιο πειστική, πιο αναλυτική. Η κινητικότητα της κάμερας, κοντινά πλάνα, μακρινά· η απεξάρτηση από τον ηθοποιό. Εικόνα, ζωγραφική. Παρά τον εντυπωσιασμό η ουσία έφθινε. Το βίωμα αραίωνε. Εδώ βλέπεις παρελθόν. Μια κονσέρβα. Μια μηχανική επανάληψη, που δεν επηρεάζεται σε τίποτε από τους θεατές. Η οθόνη είναι αναίσθητη. Δεν μιλά, απλώς δείχνει. Η επικοινωνία είναι μονόπλευρη. Η μαγεία είναι κουτσή, μονοπόδαρη. Δεν επηρεάζεις τίποτα με τη μέθεξή σου. Βλέπεις κάτι ήδη νεκρό. Καταναλώνεις κανιβαλικά. Μάταια θυσιάζεσαι. Η τεχνολογική αναπαραγωγή δεν συγκινείται. Ο κινηματογράφος τελικά είναι μοναξιά. Ο φανταστικός κόσμος της οθόνης είναι τελειωμένος. Ένα είδος μνημόσυνου. Ακόμα πιο σπάνια πήγαινε τώρα στον κινηματογράφο. Ο παππούς άλλωστε δυσκολευόταν πλέον.

Στο σπίτι δεν είχαν τηλεόραση. Έτσι γλύτωσε από τον εξευτελισμό των παραστατικών τεχνών. Η ίδια κονσέρβα. Το περιεχόμενο ρυθμίζουν οι δείκτες ακροαματικότητας. Δεν χρειάζεται πια ιδιωτικός χώρος ούτε εισιτήριο. Τρέχει το κουτί εκεί μέρα νύχτα, και ουδείς προσέχει. Ίσως έχει παρέλθει η αίγλη του μέσου, γιατί τα σημαντικά γίνονται πλέον στο διαδίκτυο, στον υπολογιστή, το τάμπλετ και το κινητό. Της νιοστής γενιάς. Αν σκοτώνεις τον χρόνο, σκοτώνεις τον εαυτό σου.

Λίγα λόγια για το βιβλίο

Από τις Εκδόσεις Νίκας το νέο ποιητικό έργο του Επίτιμου Καθηγητή ΕΚΠΑ, θεατρολόγου, Βάλτερ Πούχνερ. Πρόκειται για μια συλλογή 27 πεζο-ποιημάτων με κεντρικό θεματικό άξονα την σχέση παππού-εγγονού.