Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μπέρτολτ Μπρεχτ «Με-τι – Το βιβλίο των παρεμβάσεων στη ροή των πραγμάτων», σε μετάφραση Βασίλη Τσαλή, το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 18 Ιουνίου από τις εκδόσεις Καστανιώτη.
Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός
Επισημαίνοντας το ουσιώδες
Ο δάσκαλος Με-τι συζητούσε με παιδιά. Ξαφνικά ένα αγόρι βγήκε έξω. Όταν και ο ίδιος ο Με-τι βγήκε έξω μετά από λίγο, είδε το αγόρι να στέκει πίσω από έναν θάμνο και να κλαίει. Καθώς περνούσε πλάι του, είπε ο Με-τι αδιάφορα: Δεν ακούγεσαι, ο αέρας είναι πολύ δυνατός. Όταν επέστρεψε, παρατήρησε ότι το αγόρι είχε σταματήσει να κλαίει. Το αγόρι κατάλαβε ότι ο λόγος που του είχε επισημάνει ο δάσκαλος Με-τι –δηλαδή να ακουστεί– ήταν ουσιώδης.
Εκμετάλλευση της γης και των ανθρώπων
Το κέρδος προέρχεται από την εργατική δύναμη, που είναι το μοναδικό πράγμα, από όλα όσα απαιτούνται για την παραγωγή του υφάσματος, το οποίο μπορείς να ξεχειλώσεις.
Ο Με-Τι είπε: Πριν έρθει ο δάσκαλος Κα-με πίστευαν ότι η εκμετάλλευση της γης παράγει πλούτο. Ο δάσκαλος Κα-με δίδαξε ότι ο πλούτος παράγεται από την εκμετάλλευση των ανθρώπων. Δεν είναι το δάσος που αποφέρει το κέρδος, αλλά οι άνθρωποι που οδηγούνται εκεί για να το υλοτομήσουν. Δεν είναι το βαμβάκι που αποφέρει το κέρδος, αλλά οι εργάτες στη συγκομιδή· εκείνοι που γνέθουν και οι υφαντές αποφέρουν το κέρδος. Το δάσος και το βαμβάκι είναι τα εργαλεία με τα οποία βγάζεις κέρδος απ' τους ανθρώπους.
Ο Με-τι είπε: Μετά τον Κα-με άλλαξε η άποψή μας για τους αργαλειούς: αν οι αργαλειοί βελτιωθούν, τότε θα μπορούν σε έναν αργαλειό πέντε υφαντές να παράγουν εκατό φορές περισσότερο ύφασμα απ' όσο παρήγαν πριν. Όμως δεν είναι η αύξηση της ποσότητας του υφάσματος που αποφέρει το κέρδος, αλλά οι πέντε εργαζόμενοι. Αυτό έχει την παρακάτω αιτία: κάθε πράγμα αποφέρει τόσο μόνο, όσος χρόνος εργασίας απαιτείται για την παραγωγή του. Ο άνθρωπος ο οποίος αγοράζει τον αργαλειό αγοράζει και τους εργάτες ή, μάλλον, αγοράζει την εργατική τους δύναμη, και μάλιστα για ολόκληρη τη μέρα. Ο αργαλειός, το βαμβάκι, ο εργασιακός χώρος, τα καύσιμα και η εργατική δύναμη κοστίζουν τόσο, όσος ήταν ο απαιτούμενος χρόνος εργασίας για την παραγωγή τους – όταν παρήχθησαν. Το ύφασμα επίσης, το οποίο παράγεται με τον αργαλειό, το βαμβάκι, o εργασιακός χώρος, το καύσιμο και η εργατική δύναμη αποφέρουν τόσο, όσος είναι ο απαιτούμενος χρόνος εργασίας για την παραγωγή τους – όταν παράγονται. Από πού προέρχεται τότε το κέρδος; Όταν όλα κοστίζουν τόσο όσο αποφέρουν; Το κέρδος προέρχεται από την εργατική δύναμη, που είναι το μοναδικό πράγμα, από όλα όσα απαιτούνται για την παραγωγή του υφάσματος, το οποίο μπορείς να ξεχειλώσεις. Αυτό που είναι αναγκαίο για την παραγωγή της ημερήσιας εργατικής δύναμης (το φαγητό, η κατοικία, η ενδυμασία που χρειάζεται ο εργαζόμενος για να μπορεί να δουλεύει κάθε μέρα) κοστίζει λιγότερο από αυτό το οποίο αποφέρει. Επειδή ο υφαντής δεν χρειάζεται πολύ περισσότερα, είτε δουλεύει μια ώρα είτε δουλεύει μια μέρα. Γι' αυτό ακριβώς η εργατική του δύναμη είναι το εμπόρευμα με τη μεγαλύτερη απόδοση.
Εκμετάλλευση της γης και των ανθρώπων
Ο Νι-Εν-Λε είπε: Τα παλιά χρόνια ένας άνθρωπος μπορούσε να εκμεταλλευτεί τη γη μόνο αν χρησιμοποιούσε άλλους ανθρώπους. Σήμερα η εκμετάλλευση της γης έχει γίνει πιο εύκολη. Τώρα ένας τέτοιος άνθρωπος χρησιμοποιεί τη γη για να εκμεταλλευτεί άλλους ανθρώπους.
Ο Νι-εν-λε είπε: Το αν θα καταργηθεί η εκμετάλλευση των ανθρώπων εξαρτάται από το πόσο απλοποιείται η εκμετάλλευση της γης. Αν είχε καταργηθεί η εκμετάλλευση των ανθρώπων όταν ήταν ακόμα πολύ δύσκολη η εκμετάλλευση της γης, θα είχε προκληθεί λιμός και θανατικό. Σήμερα θα προκληθεί λιμός και θανατικό αν δεν καταργηθεί η εκμετάλλευση του ανθρώπου. Οι κάτοχοι των εργαλείων και οι μισθωτές των ανθρώπων έχουν φτάσει στο σημείο, για να μπορούν να εκμεταλλεύονται τους ανθρώπους, να περιορίσουν ακόμα και την εκμετάλλευση της γης.
Εκείνοι που λένε: Αν η κατάργηση της εκμετάλλευσης των ανθρώπων ήταν εφικτή, τότε θα είχε καταργηθεί εδώ και πολύ καιρό, δεν έχουν δίκιο. Η εκμετάλλευση ήταν πάντα βαριά, όμως δεν μπορούσε πάντα να καταργηθεί.
Βελτίωση εκείνων που χρήζουν βελτίωσης
Είπαν στον Με-τι: Πάντα θα υπάρχουν κάποιοι οι οποίοι χρήζουν βελτίωσης.
Ο Με-τι απάντησε: Οι αντικοινωνικοί που έχω συναντήσει εγώ επιχείρησαν με δική τους πρωτοβουλία να επιφέρουν βελτιώσεις στην κοινωνία, και μάλιστα τέτοιες που ωφελούσαν μόνο τους ίδιους. Όσοι αντιμετώπισαν ιδιαίτερες δυσκολίες στο να επιφέρουν τέτοιες αιφνιδιαστικές αλλαγές τις περισσότερες φορές απέτυχαν και ενήργησαν ανόητα, όμως αυτό σημαίνει απλώς ότι το νόημα των ενεργειών τους ήταν αδύνατον να διασαφηνιστεί. Και αυτοί επίσης επιχείρησαν βελτιώσεις με δική τους πρωτοβουλία.
Στη χώρα Τσεν η ανισότητα έχει εξαλειφθεί, η καταπίεση του ανθρώπου από τον άνθρωπο έχει δυσκολέψει όσο αυτό ήταν πρακτικά δυνατόν. Παρ' όλα αυτά υπάρχουν ακόμα αντικοινωνικοί. Αυτοί τυγχάνουν ιδιαίτερης μεταχείρισης. Για να μην συνεχίσουν να προξενούν κακό με δική τους πρωτοβουλία, τους απομονώνουν για ένα διάστημα. Αυτό παλιά γινόταν με εγκλεισμό σε ειδικά κτίρια, τώρα απομονώνονται απλώς μέσω της επιφυλακτικής συμπεριφοράς που επιδεικνύουν απέναντί τους όσοι έχουν κοινωνική συνείδηση. Η ποινή τους είναι να βελτιώσουν τους κοινωνικούς θεσμούς. Αυτοί που είχαν κάποτε περάσει από δίκη μεταμορφώνονται τώρα σε δικαστές. Πρέπει να εντοπίσουν τα αίτια του δικού τους παραπτώματος και, στην περίπτωση που εντοπίζουν ενόχους, να τους καταγγέλλουν δημοσίως αυτοί οι ίδιοι. Διεξάγουν δίκες τόσο εναντίον των δασκάλων τους, όσο και εναντίον εκείνων που ευθύνονται για ορισμένους κοινωνικούς θεσμούς. Αν επιφέρουν αλλαγές ή εάν οι προτάσεις τους δεν είναι εφαρμόσιμες, τότε η καταναγκαστική εργασία τους θεωρείται λήξασα. Σ' αυτή την περίπτωση τους ανατίθενται δραστηριότητες στις οποίες έχουν ασκήσει κριτική.
Οι κακοί βελτιώνονται, είπε ο Με-τι, όταν τους αναθέσεις να επιφέρουν βελτιώσεις.
