prodimosieysi makrydimitris

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει να κάνει, νομίζω, με την απώλεια του πνευματικού και αξιακού προσανατολισμού μας, αφού δεν χαράζουμε την πορεία μας με γνώμονα τον πολικό αστέρα της πνευματικής καλλιέργειας και του πολιτισμού. Δεν αναφέρομαι εν προκειμένω σε ένα είδος προγονοπληξίας, ένα ρηχό εθνοκεντρισμό ή απλουστευτική θρησκευτική αγκύλωση και μονομανία. Ούτε στο πόσα βιβλία γράφονται ή πόσες εκθέσεις ζωγραφικής, πόσες θεατρικές παραστάσεις και συναυλίες οργανώνονται. Πόση κουλτούρα αναλώνουμε. Το ζήτημα είναι πολύ ευρύτερο και ουσιωδέστερο. Και δεν εξαντλείται σε μια γενικά ευαίσθητη και καλλιτεχνική στάση ζωής. Αλλά με βάση ποια κριτήρια, ποιες αρχές και αξίες διαμορφώνεται η σύγχρονη πραγματικότητα και μέσα σε αυτήν ο βίος των απλών ανθρώπων. Φοβούμαι ότι ένα είδος εργαλειακού ή τυπικού, φορμαλιστικού, λογισμού και μηχανολατρείας κυριαρχεί πια στη ζωή μας. Ένας υλικός και τεχνολογικός «πολιτισμός» εγείρεται ορμητικά και έρχεται σε διάσταση με πνευματικές, αισθητικές και ηθικές αξίες και συνιστώσες του βίου, που «ανεξέταστος» μένει, θα λέγαμε σωκρατικά. Ιδίως η “ποιητικότητα” ως στάση ζωής είναι αυτή που απειλείται πιο πολύ – τόσο ως δυνατότητα πρωτότυπης δημιουργίας όχι μόνο έργων τέχνης, αλλά και ήθους και ύφους ζωής, όσοι και διάχυτη ευαισθησία σύνδεσης («φιλικότητας») με πρόσωπα και πράγματα. «Μάθαμε όλοι να μετράμε πόσο κοστίζουν τα πράγματα, αλλά λησμονήσαμε να σκεφτούμε πόσο αξίζουν» έλεγε ο Oscar Wilde στοιΠορτρέτο του Ντόριαν Γκρέη. Κι ένας νεοέλληνας στοχαστικός ποιητής επεσήμαινε πως υπάρχουν «σκοτάδια μέσα στα φώτα της βαθειάς λογικής» (Δ.Π. Παπαδίτσας).

Φοβούμαι ότι ένα είδος εργαλειακού ή τυπικού, φορμαλιστικού, λογισμού και μηχανολατρείας κυριαρχεί πια στη ζωή μας. Ένας υλικός και τεχνολογικός «πολιτισμός» εγείρεται ορμητικά και έρχεται σε διάσταση με πνευματικές, αισθητικές και ηθικές αξίες και συνιστώσες του βίου, που «ανεξέταστος» μένει, θα λέγαμε σωκρατικά.

Διαπιστώθηκε αυτό με την άνετη επικράτηση του ναζισμού στη Γερμανία, κατά τον μεσοπόλεμο, και τις καταστροφές που επήλθαν εξ αυτού. Ένας μεσαίωνας υλισμού (με τους λαβυρίνθους του καταναλωτισμού που τον συνοδεύουν), μια διάχυτη βαρβαρότητα και κτηνωδία, όπως ήδη διέβλεπε ο Νίτσε, με φοβίζει όσο τίποτα άλλο τα χρόνια και τις δεκαετίες που έρχονται. Μια νέα εποχή πνευματικών παγετώνων, δίχως φιλικότητα και δίχως πνευματικότητα, που απεύχομαι όσο τίποτα άλλο. Γιατί έτσι θα “παγώσει” το πνεύμα και η ψυχή του ανθρώπου μέσα στα σκοτάδια της τυπικής λογικής. Τι μπορεί να κάνει η ποίηση, η τέχνη, η σκέψη και φιλοσοφία απέναντι σ’ αυτό το ενδεχόμενο; Αν όχι, ίσως, να το αποτρέψει ολοσχερώς, πάντως μπορεί να καλλιεργήσει μια προσδοκία, μια διάθεση και ετοιμότητα γι’ αυτό τον σκοπό.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η καλλιτεχνική και πνευματική δημιουργία «αντανακλά» εν πολλοίς τη γενικότερη κοινωνική κατάσταση. Ο συγγραφέας του περίφημου δοκιμίου Περί Ύψους, Διονύσιος Λογγίνος, σημείωνε ότι σε περιόδους κρίσης δύσκολα παράγονται και καρποφορούν σπουδαία πνευματικά και καλλιτεχνικά δημιουργήματα. Η δημοκρατία, έγραφε, είναι «των μεγάλων αγαθή τιθηνός» (στοργική τροφός των μεγάλων πραγμάτων), ώστε όταν αυτή εκφυλίζεται και παρακμάζει, εκείνα δεν βρίσκουν γόνιμο έδαφος να αναπτυχθούν στις καρδιές και τα πνεύματα των ανθρώπων. Παρά ταύτα, η τέχνη και γενικά ο πολιτισμός διαθέτουν μια σχετική, έστω, “αυτονομία” και μπορούν να συντηρηθούν ακόμα και υπό αντίξοες συνθήκες. Σαν τη σπίθα της φωτιάς που δεν την αφήνει ο συνετός άνθρωπος στο χωριό να σβήσει τον χειμώνα. Εξάλλου, έτσι δεν διατηρήθηκε μέσα στους αιώνες της υποδούλωσης και της ανελευθερίας η μητρική μας γλώσσα και η λαλιά, ό,τι πολυτιμότερο διαθέτει αυτός ο τόπος; Κι η ποίηση (δημοτική και έντεχνη) δεν είναι η μεγάλη μας παράδοση, η «παρακαταθήκη» του ελληνικού πολιτισμού; Αυτή δεν διέσωσε την ουσία του, το «πνεύμα» του (το «ελληνιστί λαλείν») μέσα στους αιώνες της ιστορίας;

Η ποίηση ως αντίβαρο στην υπέρμετρη τεχνικοποίηση και τον υλισμό της ζωής· είναι τούτο εφικτό; Ίσως δεν είναι ανέφικτο και πάντως είναι επιτακτικό να θέτουμε αυτό το ερώτημα, να ανιχνεύουμε αυτή την προοπτική. Γιατί εκεί που βρίσκεται ο κίνδυνος, εκεί και η ελπίδα, η ευκαιρία της «σωτηρίας» (κατά τον ποιητή), για μια άλλη θέαση, μια διαφορετική προοπτική στην αντιμετώπιση των προβλημάτων. Βέβαια, εκείνοι που ασχολούνται με τα ζητήματα αυτά συστηματικά και είναι αφιερωμένοι δια βίου στο λειτούργημα του καλλιτέχνη ή του στοχαστή (“Dichterberuf”, έλεγε ο Hölderlin για τον ποιητή) δεν παύουν να εργάζονται και να μοχθούν κατά μόνας, ανεξαρτήτως εξωτερικών συνθηκών, έστω και δίχως απτά αποτελέσματα ή «αναγνώριση». Αυτό είναι νόμος και κανόνας στη δουλειά τους. Ο άνθρωπος που γράφει, σκέπτεται και δημιουργεί απλώς προτείνει, ο καιρός αποφασίζει. Τα πιο πολλά από τα ανθρώπινα δημιουργήματα χάνονται, δυστυχώς, δίχως ίχνη μέσα στη χοάνη του χρόνου. Ελάχιστα μένουν. Αυτή είναι η φύση της θνητότητας των όντων. Επιδιώκει, βέβαια, κατά το δυνατόν κανείς την επικοινωνία με ζώντες ή μελλοντικούς αναγνώστες, ακροατές, κλπ., χωρίς να είναι βέβαιο ότι αυτό θα συμβεί. Είναι, λοιπόν, θαυμάσια η έκπληξη, όταν αυτό συμβαίνει. Η ποίηση μοιάζει με μια πόλη με όλες τις πύλες της ανοιχτές, σαν την εκατοντάπυλη Θήβα. Όποιο δρόμο κι αν πάρεις, όποια πύλη κι αν διαβείς, κάποτε θα φτάσεις στο κέντρο και θα βρεις την ποίηση και το νόημά της. Αρκεί να προσπαθήσεις. Σε τούτο βοηθά, βέβαια, και η κριτική, που κάνει το νόημα του έργου να φανερωθεί, να αντηχήσει. Σαν το φύσημα του αέρα πάνω στην καμπάνα σε μια εκκλησιά ερημική και τον ήχο που βγαίνει μέσα από εκεί το πρωινό ή ο δείλι.

nikas makrydiumitris mikres dokimes


Λίγα λόγια για το βιβλίο

Το βιβλίο με τίτλο «Μικρές δοκιμές» περιλαμβάνει μελέτες για πολιτι(σμι)κά και ποιητικά σήματα και σημεία της εποχής μας.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Αντώνης Μακρυδημήτρης είναι Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ. Παράλληλα με το καθ’ αυτό επιστημονικό του έργο, που υπήρξε πολυσχιδές, ασχολήθηκε επί μακρόν και με τη λογοτεχνία. Έχει εκδώσει ποιητικές συλλογές, έχει πραγματοποιήσει μεταφράσεις (ποίηση, θέατρο κι ένα τόμο πεζογραφίας) και συγγράψει ορισμένα διηγήματα. Οι «Μικρές δοκιμές» περιλαμβάνουν κείμενα κριτικής της ποίησης και άλλες παρεμβάσεις σε ζητήματα πολιτιστικής πολιτικής, κυρίως.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Νέος ρεαλισμός» του Χάρη Γεωργιάδη (προδημοσίευση)

«Νέος ρεαλισμός» του Χάρη Γεωργιάδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Χάρη Γεωργιάδη «Νέος ρεαλισμός – Το Κυπριακό 50 χρόνια από την τουρκική εισβολή», το οποίο θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Παπαζήση.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αυτό που η ιστορία τω...

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Η Εύα Καραϊτίδη, εκδότρια της Εστίας, έρχεται στο Υπόγειο

«Βίος και Πολιτεία»: Η Εύα Καραϊτίδη, εκδότρια της Εστίας, έρχεται στο Υπόγειο

Στο 48ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης συνομιλεί με την εκδότρια της Εστίας, Εύα Καραϊτίδη. Η συζήτηση θα μεταδοθεί, την Πέμπτη, 25 Ιουλίου, στις 7.00μμ.

Επιμέλεια: Book Press

...
Επιστρέφει τον Νοέμβρη η 3η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Λεμεσού

Επιστρέφει τον Νοέμβρη η 3η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Λεμεσού

Αναβαθμισμένη, πλουσιότερη, υποσχόμενη και με πολλές εκπλήξεις θα είναι φέτος η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Λεμεσού, η οποία επιστρέφει για τρίτη χρονιά στους Χαρουπόμυλους Λαντίτη, από τις 22 μέχρι τις 24 Νοεμβρίου 2024.

Επιμέλεια: Book Press

Όπως δηλώνουν...

Καλοκαίρι 2024: Γκουρογιάννης, Βανς, Κουτσί – Τρία επίκαιρα μυθιστορήματα

Καλοκαίρι 2024: Γκουρογιάννης, Βανς, Κουτσί – Τρία επίκαιρα μυθιστορήματα

Τρία μυθιστορήματα που εφάπτονται με σημαντικές πλευρές της πραγματικότητας αυτού του δύσκολου καλοκαιριού. Κύπρος, αμερικανικές εκλογές, Παλαιστίνη. Τρία μυθιστορήματα που μας βοηθούν να εμβαθύνουμε σε μεγάλα γεγονότα, χωρίς να μας περιορίζουν σε αυτά.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Θρίλερ στην καρδιά του καλοκαιριού: 13 μυθιστορήματα που ανεβάζουν την αδρεναλίνη

Θρίλερ στην καρδιά του καλοκαιριού: 13 μυθιστορήματα που ανεβάζουν την αδρεναλίνη

Σίριαλ κίλερς, πτώματα που ξεθάβονται τυχαία, ένοχα μυστικά που έρχονται από το παρελθόν, βία και αγωνία στο έπακρο. Επιλέγουμε 13 θρίλερ για τις καυτές ημέρες και νύχτες του καλοκαιριού. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ