prodimosieusi sygxoresi

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τον συλλογικό τόμο «Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση», σε επιμέλεια του Ιωάννη Βαρτζόπουλου, που κυκλοφορεί στις 16 Απριλίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Είναι στη φύση του ανθρώπου η δυνατότητα της συγχώρεσης ή συγχωρούμε για λόγους κοινωνικής σύμβασης, δικαίου ή θρησκευτικής επιταγής; Πόσο γνήσια μπορεί να είναι η συγχώρεση – εάν υπάρχει; Πολλοί ισχυρίζονται ότι γνήσια συγχώρεση δεν υπάρχει, αλλά και όταν προβάλλεται ως πραγματικότητα εξυπηρετεί βαθύτερα ιδιοτελή κίνητρα· π.χ., συγχωρώ για να δείξω την ανωτερότητά μου. Μας ενδιαφέρει με ποιες προϋποθέσεις και με ποια διαδρομή ο άνθρωπος συγχωρεί, εάν ως ον είναι σε θέση να συγχωρήσει γνήσια και η δυνατότητα αυτής της διαδρομής θα απαντήσει στο ερώτημα αν η συγχώρεση είναι μια ανθρώπινη εγγενής δυνατότητα.

Ας σκεφτούμε τη συγχώρεση σε σχέση με άλλα συναισθήματα. Αυτό θα μας διευκολύνει να κατανοήσουμε τη φύση της όσο και τη λειτουργία της στο υποκειμενικό και διυποκειμενικό πεδίο. Η χαρά και ο φόβος είναι ίσως τα πιο χαρακτηριστικά πρωτογενή συναισθήματα. Αποδίδουν τις άμεσες αντιδράσεις του ατόμου σε εξωτερικά ερεθίσματα καταρχάς, αλλά και σε εσωτερικά, όταν συσταθεί και αυτονομηθεί ο χώρος της ενδοψυχικής πραγματικότητας, της εσωτερικότητας του καθενός. Το χαρακτηριστικό τους είναι ο αδιαμεσολάβητος χαρακτήρας της αντίδρασης. Δεν διαμεσολαβεί η συνείδηση, δεν διαμεσολαβεί η σκέψη.

Η λύπη είναι ένα συνθετότερο συναίσθημα, διότι περιλαμβάνει πέρα από την άμεση επίδραση ενός συμβάντος και μια εσωτερίκευση των πιθανών ή πραγματικών συνεπειών του. Υπάρχει στη λύπη μια σκέψη ή μια περίσκεψη. Είναι όμως και αυτή ένα σχετικά αυθόρμητο συναίσθημα.

Η συγχώρεση βρίσκεται στο άλλο άκρο του φάσματος. Είναι η απόληξη μιας σύνθετης νοητικής και ψυχικής διεργασίας που εκκινεί από ένα γεγονός το οποίο προκαλεί σοβαρή ρήξη στη βιολογική και ψυχολογική συνέχειά μας, στη συνέχεια του υποκειμένου.

Η συγχώρεση είναι το πιο σύνθετο και πολυεπίπεδο συναίσθημα του ανθρώπου, που κατά σύμβαση μόνο, λόγω της συνθετότητας και του πολυεπίπεδου χαρακτήρα του, θα χαρακτηρισθεί ως συναίσθημα.

Εξωτερικά φαίνεται να είναι ένα δώρο προς τον άλλον, ίσως όμως είναι εξίσου ή και περισσότερο μια κίνηση του εαυτού προς τον εαυτό. Η συγχώρεση είναι η στιγμή που η σκέψη συμμειγνύεται (συμμίσγεται) αδιάλυτα με το συναίσθημα, ισότιμα και με ομοιογένεια.

Είναι από τα πιο δύσκολα και ακροτελεύτια εγχειρήματά του. Η συγχώρεση είναι η πιο εαυτοσκοπική και στοχαστική εκδήλωση του συναισθήματος, η τελική έκφραση μιας μακράς πορείας που εκκινεί από την επιθυμία στην πιο αυθεντική μορφή της. Η αναγωγή της συγχώρεσης στην επιθυμία είναι η ψυχαναλυτική συμβολή στην κατανόησή της. Είναι το αναγκαίο συμπλήρωμα στην ισχυρή άποψη ότι η συγχώρεση είναι προϊόν πολιτισμού, η κατοχύρωση της δυνατότητας του ανθρώπου να χαρακτηρίζεται πολιτισμικό ον. Εξωτερικά φαίνεται να είναι ένα δώρο προς τον άλλον, ίσως όμως είναι εξίσου ή και περισσότερο μια κίνηση του εαυτού προς τον εαυτό. Η συγχώρεση είναι η στιγμή που η σκέψη συμμειγνύεται (συμμίσγεται) αδιάλυτα με το συναίσθημα, ισότιμα και με ομοιογένεια. Η σχέση αυτή γίνεται εμφανής όταν σκεφτούμε, π.χ., την λατρεία. Στην περίπτωση αυτή η σκέψη υπηρετεί το συναίσθημα, αν δεν του υποτάσσεται. Η συγχώρεση, εφόσον αφορά ένα περιστατικό που σε έβλαψε καθοριστικά, είναι η ισχυρότερη κίνηση ανάδρασης του υποκειμένου επί εαυτού, ανάδρασης της νόησης ως προς την ορμεμφυτική της υπόσταση. Είναι η στιγμή που η ορμεμφυτική βάση του άνθρώπου αποκτά την ανθρώπινη ποιότητά της. Είναι η διαχείριση της βίας, εσωτερικής και εξωτερικής.

Το κυρίαρχο πρόταγμα της επιβίωσης και του αναδιπλασιασμού υποχωρεί και ο άνθρωπος ταυτίζεται με το κακό ως ένα αναπαλλοτρίωτο σημείο της φύσης του, της δικής του ή του άλλου, της δικής του και του άλλου, καθώς και με την έλλειψη ως συστατικό μέρος της πραγματικότητάς του (η έλλειψη ως η επιθυμία που συνεθλίβη, ως ο πολύτιμος άλλος που χάθηκε), των οποίων η συγχώρεση είναι ο προσωπικά και πολιτισμικά τελικός τρόπος διαχείρισης.

syghoresi exΠοια είναι τα συνειδητά και ασυνείδητα κίνητρα της συγχώρεσης; Τί ωθεί έναν άνθρωπο να συγχωρήσει; Σε ποιο βαθμό η συγχώρηση απευθύνεται στον άλλον και σε ποιόν βαθμό ανταποκρίνεται σε δικές του ανάγκες; Κινείται από ένα αίτημα του άλλου ή υπακούει σε δικά του κίνητρα; Συγχωρώ κάποιον για κάτι που με έθιξε προσωπικά, για κάτι που άλλαξε τη ζωή μου, που είναι ιδιαίτερης σημασίας για μένα. Τη συγχώρεση δεν την κινεί ο άλλος, αυτός που προκάλεσε την απώλεια, έστω και αν φαινομενικά γίνεται έτσι. Ακόμη και όταν την ζητά, δεν είναι αυτός που κινητοποιεί τη διαδικασία. ‘Ένα σημαντικό μέρος της διαδικασίας έχει επιτελεσθεί στο ασυνείδητο και η συνειδητή εξωτερική έκκληση είναι απλά η αφορμή για την πιστοποίηση της τελικής έκβασης αυτής της  διαδικασίας. Η συγχώρεση αφορά περισσότερο αυτόν που τη δίνει και λιγότερο αυτόν που τη ζητά. Δεν τίθεται φυσικά θέμα συγχώρεσης για κάτι που δεν σου είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Θέμα συγχώρεσης εγείρεται για κάτι που σου είναι πολύτιμο, ίσως αναντικατάστατο, ίσως χαμένο για πάντα και που έως τότε δεν σου ήταν δυνατόν να φανταστείς τη ζωή σου χωρίς αυτό. Ποια είναι η σχέση σου με το απολεσθέν αντικείμενο όταν συγχαρείς, πως έχεις μέσα σου αυτό που έχασες για πάντα, αυτό που σου στέρησαν; Στη συγχώρεση το αγαπάς και το κρατάς ζωντανό μέσα σου όπως και πριν, μέσω της διαδικασίας του πένθους έχει αποκτήσει μια τόσο εναργή παρουσία μέσα σου ώστε είσαι πλέον σε θέση να παραιτηθείς από τις συνέπειες της απώλειάς του. Έτσι ώστε να μην χρειάζεται πλέον ούτε η ανάκληση του μέσω μιας στάσης οιονεί εκδίκησης. Όταν χάνεις κάτι σημαντικό, σου τίθεται το θέμα της διαχείρισης αυτής της απώλειας. Πως θα είναι η ζωή σου χωρίς αυτό που σου ήταν τόσο σημαντικό, τόσο απαραίτητο; Φαίνεται πως αυτό καθορίζεται τελικά από τα βαθύτερα συναισθήματα που είχες γι’ αυτό που έχασες, ιδιαίτερα εάν παράλληλα με τα θετικά συναισθήματα υπήρχε ένας λανθάνων θυμός, μια βαθύτερη απογοήτευση ή –και αυτό είναι σημαντικότερο– εάν ακόμη περίμενες κάτι, εάν διεκδικούσες κάτι, εάν υπήρχε αυτό που στην ψυχανάλυση ονομάζουμε αμφιθυμία ή, πολύ συχνά, αν ήταν ένα απαραίτητο ναρκισσιστικό σου συμπλήρωμα. Όταν τα αρνητικά συναισθήματα συνυπάρχουν με τα θετικά, όταν τα μεν δεν καταλαγιάζουν τα δε, έχεις μέσα σου αυτό που έχασες όχι μόνο με λύπη που το έχασες αλλά και με θυμό γι’ αυτό που δεν θα σου δώσει πιά. Αυτό που ήταν μια προσμονή, μια διεκδίκηση στην πραγματική ζωή, δεν έχει πλέον εξωτερικό αντικείμενο και μεταφέρεται ως ανεκπλήρωτη και ανεδαφική προσδοκία στην ενδοψυχική πραγματικότητα. Τί θα κάνεις τώρα που δεν έχεις το αντικείμενο για να το αγαπάς, τί θα κάνεις τώρα που δεν μπορείς πλέον να προσδοκάς, να του ζητάς; Ποιόν θα συνεχίσεις να αγαπάς, από ποιόν θα συνεχίσεις να ζητάς; Η πορεία του πένθους, και ιδιαίτερα του παθολογικού πένθους, μας δείχνει την έκβαση αυτής της μετακίνησης. Μια αγάπη στην οποία βάραινε η εξάρτηση, μια διεκδίκηση στην οποία βάραινε ο θυμός, μετατρέπονται σε αδυναμία να ακουμπήσεις κάπου μέσα σου, σε δυσκολία να ησυχάσεις το θυμό μέσα σου. Η αναντικατάστατη θέση του αντικειμένου που χάθηκε γίνεται αδυναμία να το αντικαταστήσεις με κάτι άλλο μέσα σου και έξω σου, να ησυχάσεις μέσα σου την απώλειά του· και αυτό οδηγεί σε όλες τις εκδοχές του παθολογικού πένθους. Όταν ο θυμός γίνεται ενοχή, έχουμε την κατάθλιψη, όταν η διεκδίκηση από το αντικείμενο που χάθηκε επιμένει, έχουμε π.χ. την παραπτωματική συμπεριφορά, που είναι ότι θα πάρω αυτό που θέλω, το δικαιούμαι, έστω και αν δεν θέλεις να μου το δώσεις.

Νομίζω ότι τώρα έχουμε τη δυνατότητα να καταλάβουμε τη φύση και τη λειτουργία της συγχώρεσης που αναφέρεται σε αυτόν που μας έχει κάνει το κακό, μας στέρησε αυτό που μας ήταν πολύτιμο. Συγχωράει αυτός πού έχει τη δυνατότητα να λύσει το θέμα μέσα του και δεν συγχωράει αυτός πού, επειδή δεν μπορεί να το λύσει μέσα του, το μεταφέρει ξανά έξω του.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Μην πεις λέξη - Βία και προδοσία στη Βόρεια Ιρλανδία, του Πάτρικ Ράντεν Κιφ (προδημοσίευση)

Μην πεις λέξη - Βία και προδοσία στη Βόρεια Ιρλανδία, του Πάτρικ Ράντεν Κιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Patrick Radden Keefe «Μην πεις λέξη: Βία και προδοσία στη Βόρεια Ιρλανδία – Η κρυφή ιστορία του IRA» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο κυκλοφορεί στις 27 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας, της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη (προδημοσίευση)

Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας, της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη «Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας – Ιδέες και Ιδεολογήματα στον 20ο αιώνα», το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«…επιχειρώντας, έτσι, μια συνοπτικ...

Περιπέτειες της μεσαίας τάξης, του Παναγή Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Περιπέτειες της μεσαίας τάξης, του Παναγή Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Παναγή Παναγιωτόπουλου «Περιπέτειες της μεσαίας τάξης – Κοινωνιολογικές καταγραφές στην Ελλάδα της ύστερης μεταπολίτευσης», το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...
Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Θέατρο, χορός, σινεμά, instalations, προβολές, λογοτεχνία, κοινωνικός προβληματισμός και «μια υπόσχεση ευτυχίας που δεν έρχεται αλλά είναι ωραίο να την περιμένεις σαν να φτάνει», όπως σημείωσε η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, Διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση στην παρουσίαση του προγράμματος της Στέγης για το 2021-...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ