Για την παράσταση του Εθνικού Θεάτρου «Τίμων ο Αθηναίος» των Ουίλλιαμ Σαίξπηρ - Τόμας Μίντλτον σε μετάφραση Νίκου Χατζόπουλου και σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού, η οποία παρουσιάζεται στο Θέατρο Rex, Σκηνή «Μαρίκα Κοτοπούλη» μέχρι και τις 3 Μαρτίου.
Της Χριστίνας Μουκούλη
Μέχρι ποιου σημείου μπορεί να είναι δοτικός ένας άνθρωπος; Και πώς μπορεί να είναι σίγουρος για τα αισθήματα που δηλώνουν οι αποδέκτες των όποιων δώρων από μέρους του; Είναι υπαρκτή στον πραγματικό κόσμο η φιλία, η ανθρωπιά, ο αλτρουισμός και η αγνή αγάπη; Κι αν μία στο εκατομμύριο αυτά μπορεί κάποιος να τα συναντήσει, ποια είναι η ειδοποιός διαφορά για την αναγνώρισή τους;
Ένα έργο που πραγματεύεται τον πλούτο
Ζει για να χαρίζει, να απολαμβάνει και να μοιράζεται, θεωρώντας τη φιλία ως συστατικό εκ των ων ουκ άνευ για μια ευτυχισμένη ζωή. Και είναι τόσο σίγουρος ότι τα τωρινά αγαθά που διαθέτει, θα τα έχει για πάντα.
Ο Ουίλlιαμ Σαίξπηρ έγραψε τον Τίμωνα το 1607, δύο μόλις χρόνια πριν γράψει τον Βασιλιά Ληρ. Τα δύο έργα παρουσιάζουν πολλά κοινά σημεία. Και στις δύο περιπτώσεις ο κεντρικός ήρωας θεωρεί δεδομένη την αγάπη των ανθρώπων γύρω του και την αφοσίωση στο πρόσωπό του. Κι αν στην περίπτωση του Βασιλιά Ληρ αυτό θεωρείται φυσικό και αναμενόμενο, μιας που ο βασιλιάς-πατέρας απευθύνεται στις δύο του κόρες, στον Τίμωνα τα πράγματα είναι λίγο διαφορετικά.
Ο Τίμων είναι ένας άρχοντας της αρχαίας Αθήνας, πλούσιος αλλά όχι πάμπλουτος. Ευγενικός, καλοσυνάτος, γενναιόδωρος, με πίστη στους ανθρώπους και στις καλές τους προθέσεις. Είναι μόνος χωρίς οικογένεια, κι ίσως να προσπαθεί να καλύψει τη μοναξιά του, καλώντας συνεχώς φίλους στο σπίτι του. Διαθέτει αυτοπεποίθηση και τη σιγουριά ότι αξίζει και με το παραπάνω την αγάπη και το θαυμασμό των γύρω του. Δεν του περνάει καν από το μυαλό ότι όλα αυτά μπορεί να είναι κολακείες που αποσκοπούν στο κέρδος. Η έμφυτη ανάγκη του για προσφορά και φροντίδα, η οποία ηθελημένα ή αθέλητα δεν κατέστη δυνατό να βρει αποδέκτη στο πρόσωπο μιας συζύγου ή ενός παιδιού, βρίσκει έφορο έδαφος στην περιποίηση των φίλων του. Ζει για να χαρίζει, να απολαμβάνει και να μοιράζεται, θεωρώντας τη φιλία ως συστατικό εκ των ων ουκ άνευ για μια ευτυχισμένη ζωή. Και είναι τόσο σίγουρος ότι τα τωρινά αγαθά που διαθέτει, θα τα έχει για πάντα. Ή μήπως με την αλόγιστη προσφορά υλικών αγαθών θέλει να εξασφαλίσει ή να εξαγοράσει την ύπαρξη ανθρώπων γύρω του;
Ο Τίμων είναι ένα διαχρονικό σύμβολο του ανθρώπου, που από την αγάπη στον άνθρωπο και τη σιγουριά της ανταπόδοσής της, φτάνει στην ολοκληρωτική απογοήτευση και τη μισανθρωπία.
Ο ήρωας περνά τις μέρες του διασκεδάζοντας με τους φίλους του, παραθέτοντας δείπνα, προσφέροντας δώρα και βοηθώντας τους πάντες. Η διαρκής κατασπατάληση του πλούτου του, έχει σαν αποτέλεσμα να χάσει τα πάντα και να αποκτήσει χρέη τα οποία δεν έχει πλέον τη δυνατότητα να αποπληρώσει. Απευθύνεται για βοήθεια στους φίλους του, όμως κανείς δεν είναι διατεθειμένος να τον συνδράμει. Απελπισμένος και απογοητευμένος από όλους και από όλα, εγκαταλείπει την πόλη και γυρίζει σαν ζητιάνος. Μισεί τους ανθρώπους και αυτό το μίσος θα το διατηρήσει ατόφιο και έντονο μέχρι τον θάνατό του. Έχει πια απαρνηθεί τη φύση του ως κοινωνικό ον και την ανάγκη του για ανθρώπινη επαφή.
Ο Τίμων είναι ένα διαχρονικό σύμβολο του ανθρώπου, που από την αγάπη στον άνθρωπο και τη σιγουριά της ανταπόδοσής της, φτάνει στην ολοκληρωτική απογοήτευση και τη μισανθρωπία. Θα τον συναντήσουμε στον Αριστοφάνη, τον Στράβωνα, τον Πλούταρχο, τον Διογένη, το Φρύνιχο, τον Αντιφάνη και τον Μένανδρο. Ο Μαρξ στο Κεφάλαιο τον αναφέρει σαν παράδειγμα για το πώς το χρήμα διαβρώνει τον άνθρωπο, τον χαρακτήρα και τη συμπεριφορά του.
H παράσταση
Ο Βασίλης Ανδρέου, στο ρόλο του Τίμωνα, καθηλώνει με την εξαίρετη ερμηνεία του, πλαισιωμένος από μια αξιόλογη ομάδα ηθοποιών.
Ο Βασίλης Ανδρέου, στο ρόλο του Τίμωνα, καθηλώνει με την εξαίρετη ερμηνεία του, πλαισιωμένος από μια αξιόλογη ομάδα ηθοποιών. Στην ομάδα αυτήν ανήκουν ο Ιερώνυμος Καλετσάνος (Χρυσοχόος, Άρχοντας, Γερουσιαστής, Λούκιος), ο Νίκος Καρδώνης (Σεμπρόνιος, Ερωτιδέας, Γερουσιαστής, Ζωγράφος), ο Χρήστος Σούγαρης (Αλκιβιάδης) και ο Δημήτρης Παπανικολάου (Απήμαντος).
Η ατμοσφαιρική μουσική του Λύσανδρου Φαληρέα υποβάλλει και ταξιδεύει. Το ομαδικό τραγούδι των ηθοποιών κλιμακώνει την ένταση και την αγωνία. Ο τρόπος που είναι κατασκευασμένη η σκηνή, σαν να εισχωρεί μέσα στον χώρο των θεατών, δημιουργεί στον θεατή την αίσθηση ότι είναι κι αυτός μέρος της παράστασης. Η σκηνοθεσία αφαιρετική, με ένα μινιμαλισμό που αφήνει άπλετο χώρο στις ιδέες και στα συναισθήματα να αναλάβουν δράση. Το κάθε αντικείμενο του λιτού σκηνικού, πέρα από την προφανή του σημασία, επιδέχεται συμβολισμούς και προεκτάσεις. Οι άδειες κρεμάστρες που αιωρούνται, μας παραπέμπουν στους κενούς ανθρώπους, χωρίς ουσία, ήθος και αξιοπρέπεια, που φεύγουν κι έρχονται σαν τα πουλιά του καλοκαιριού, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Τίμων σε κάποιο σημείο της παράστασης.
Μια παράσταση που παντρεύει έντεχνα το παλιό με το καινούριο, την αρχαία Αθήνα με τους υπολογιστές και διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον των θεατών μέχρι το τέλος της. Διασκεδάζει, προβληματίζει, απομυθοποιεί, δημιουργεί ερωτήματα και δίνει απαντήσεις.
* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι νηπιαγωγός.
