alt

Για την παράσταση «Ανώνυμο» σε σύλληψη & χορογραφία της Τζένης Αργυρίου, η οποία παρουσιάζεται και σήμερα στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση.

Του Νίκου Ξένιου

Η performance maker και media artist Τζένη Αργυρίου παρουσιάζει την παράσταση «Ανώνυμο» στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, αντιπαραθέτοντας τη σωματικότητα των χορευτών της ομάδας amorphy.org στο «ασώματο» υποκατάστατο της ανθρώπινης παρουσίας που διανοίχθηκε από την ψηφιακή τεχνολογία κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Μια παράσταση που προέκυψε από residency στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση το 2016 και της οποίας η άκρως εγκεφαλική σύλληψη μεταπλάθεται σε ένα θαύμα σωματικότητας, κατορθώνοντας να πετύχει υψηλό βαθμό μέθεξης του κοινού.

Για την έννοια της Ανωνυμίας

Η επωνυμία, στην περίπτωση των έργων τέχνης, είναι ταυτόσημη με μια μορφή «καλλιτεχνικής ιδιοκτησίας» τους (authorship), στενά συνδεδεμένης με απηχήσεις των κυρίαρχων οικονομικών-κοινωνικών συνθηκών. 

Αν κανείς μελετήσει τη σύγχρονη τέχνη, θα διαπιστώσει πολλές κατηγορίες καλλιτεχνικής έκφρασης όπου τα υλικά, η ιστορία, τα θέματα και οι τεχνικές φαντάζουν πανανθρώπινα, διαπολιτισμικά. Η αποτίμηση αυτών των έργων τέχνης δεν μπορεί, εκ φύσεως, να είναι επικεντρωμένη στον δημιουργό. Μεγάλο ποσοστό της «πληροφορίας ως προς το συγκείμενο» (contextual information) παραμένει, σε αυτές τις περιπτώσεις, συγκεκαλυμμένο. Κυρίως, όμως, παραμένει θολή η παράμετρος «θεσμοποίησης» του ανώνυμου έργου τέχνης, καθώς περιπλέκονται οι μορφές πρόσληψης του μηνύματος και αυξάνεται ο αριθμός των καθημερινών αντικειμένων που συναπαρτίζουν το «πλαίσιο» όπου το έργο τέχνης εντάσσεται. Η επωνυμία, στην περίπτωση των έργων τέχνης, είναι ταυτόσημη με μια μορφή «καλλιτεχνικής ιδιοκτησίας» τους (authorship), στενά συνδεδεμένης με απηχήσεις των κυρίαρχων οικονομικών-κοινωνικών συνθηκών. 

Πρέπει να επισημανθεί το γεγονός ότι η επωνυμία είναι, στα πλαίσια της ψηφιακής επικοινωνίας, μια ιδιαίτερα στρεβλωμένη, παραπειστική έννοια. Εφόσον λοιπόν η προσωπικότητα μπορεί να προσδώσει «ταυτότητα» στο έργο τέχνης, εξίσου ταυτοτικά μπορεί να λειτουργήσει και η ανωνυμία, ιδιαίτερα όταν το θέμα του έργου είναι, αφ’ εαυτού, η απώλεια της ταυτότητας του σύγχρονου ανθρώπου. Η άγνοια της προσωπικής ιστορίας του δημιουργού δεν τον καθιστά απαραιτήτως λιγότερο ανθρώπινο, ούτε περιορίζει την οικουμενικότητα της σύλληψης και των συναισθημάτων που εκφράζει η τέχνη του, αντιθέτως, καθιστά την τέχνη αυτή πιο οικουμενική. Οι απεικονίσεις των προϊστορικών σπηλαίων του Λασκώ και της Αλταμίρα επιβίωσαν ως υψηλή μορφή τέχνης για 20.000 χρόνια, δίχως να χαίρουν κάποιας επώνυμης υπογραφής. 

Είναι η τέχνη της απόλυτης σωματικότητας, δηλαδή η αρμοδιότερη μεταξύ των τεχνών στο να κατακτήσει τον φυσικό χώρο, στο να οριοθετήσει τον τεχνητό (πολιτισμικό) χώρο, στο να διεκδικήσει την απολεσθείσα σωματικότητα του ανθρώπου.

Όσο για τον χορό, αυτός υπήρξε πιθανότατα η αρχαιότερη μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης του ανθρώπου, είτε στην τελεστική, πρωτόγονη ή ομοιοπαθητική εκδοχή του, είτε στις ποικίλες ανθρωπολογικές/εθνολογικές του εκφάνσεις, ενώ άργησε πολύ να προσλάβει επώνυμη υπογραφή και να γίνει αντιληπτός ως προσωπική δημιουργία ενός χορογράφου. Και είναι φυσικό κάτι τέτοιο, εφόσον ο χορός είναι η μοναδική τέχνη (με φυσικό διάδοχο το θέατρο) της οποίας το υλικό είναι το ίδιο το ανθρώπινο κορμί. Είναι η τέχνη της απόλυτης σωματικότητας, δηλαδή η αρμοδιότερη μεταξύ των τεχνών στο να κατακτήσει τον φυσικό χώρο, στο να οριοθετήσει τον τεχνητό (πολιτισμικό) χώρο, στο να διεκδικήσει την απολεσθείσα σωματικότητα του ανθρώπου. Είναι η πιο «φυσική» τέχνη, ούτως ειπείν, της οποίας μέσον και θέμα ταυτόχρονα μπορεί να είναι το ανθρώπινο κορμί, με την προϋπόθεση να καθορισθούν τα όριά του. Η μελέτη της φόρμας κάποιων προ-χορογραφικών μορφών χορευτικής έκφρασης (δημοτικών χορών, χορευτικής κουλτούρας πρωτόγονων κοινωνιών, κ.ο.κ.) φαίνεται πως ήταν η καταλληλότερη για τη σχετική έρευνα. 

Τότε που ο ένας άγγιζε τον άλλον

Στο πλαίσιο ενός τριήμερου συμποσίου με θέμα την Ανωνυμία, διάφορες ειδικότητες (ανθρωπολόγοι, εθνολόγοι, ιστορικοί, χάκερς, ψυχαναλυτές και κοινωνιολόγοι) εκλήθησαν να τροφοδοτήσουν τη χορογράφο Τζένη Αργυρίου με τη θεωρητική τους σκευή, ενώ κάποια εργαστήρια έρευνας που ακολούθησαν επιστράτευσαν κινησιολογικές παρατηρήσεις, ρυθμολογικές αναλύσεις, σχολιασμό για την αρχιτεκτονική του χώρου και γνώσεις για τη σημασιολογία της μάσκας, σε συνδυασμό με τη γνωριμία με έθνικ εκδοχές χορών από πολλά μέρη του κόσμου. Είναι χαρακτηριστικές οι κινήσεις φλαμένκο και ποντιακών χορών που επιστρατεύθηκαν στη συγκεκριμένη χορογραφία, και οι οποίες εκ φύσεως διακρίνονται για τη δυναμική της συλλογικότητας και το duende, αντικατοπτρίζοντας υψηλό βαθμό κοινωνικής συνοχής. Οι γνώσεις που ενσωματώθηκαν στη χορογραφία λειτούργησαν ως ψήγματα, σπαράγματα και αποτυπώματα μιας εμπειρίας που ανατρέχει βαθιά στον χρόνο.

Με αφόρμηση την ελλειπτική επαφή των ανθρώπων της ψηφιακής εποχής, ο προβληματισμός της χορογράφου ανατρέχει στις καταβολές της τέχνης του χορού, σε εποχές όπου αυτή λειτουργούσε ως μέσον άμεσης προσωπικής έκφρασης και επικοινωνίας, τόσο με τον συνάνθρωπο, τον ομοτράπεζο, τον συνδαιτημόνα, τον συμπολίτη, όσο και με το θεϊκό/μεταφυσικό στοιχείο.

Η παράσταση της Τζένης Αργυρίου τοποθετεί το έργο τέχνης στα όρια μιας τέτοιας «προ-χορογραφικής εποχής», διανοίγεται στο κλίμα μιας κοινωνίας αμεσότερης, σωματικής επαφής, καταρρίπτει τους περιορισμούς του ψηφιακού «ακρωτηριασμού» της ανθρώπινης σωματικότητας, εσκεμμένα διανύοντας μιαν αντίστροφη πορεία: με αφόρμηση την ελλειπτική επαφή των ανθρώπων της ψηφιακής εποχής, ο προβληματισμός της χορογράφου ανατρέχει στις καταβολές της τέχνης του χορού, σε εποχές όπου αυτή λειτουργούσε ως μέσον άμεσης προσωπικής έκφρασης και επικοινωνίας, τόσο με τον συνάνθρωπο, τον ομοτράπεζο, τον συνδαιτημόνα, τον συμπολίτη, όσο και με το θεϊκό/μεταφυσικό στοιχείο.

Έτσι, η χορογράφος Τζένη Αργυρίου προέβη σε αναστοχασμό, διάνοιξε ένα πεδίο συζήτησης, χορογράφησε μια καλλιτεχνική ομάδα και παρουσίασε στο κοινό ένα πρότζεκτ που απέβλεπε στον επαναπροσδιορισμό του τρόπου σύνδεσης, τόσο των σωμάτων των χορευτών μεταξύ τους, όσο και του ανθρωπίνου σώματος, εν γένει, με τους ισχύοντες τρόπους συλλογικής έκφρασης. Η έρευνα για το έργο πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του residency της Τζένης Αργυρίου στη «Στέγη» τα έτη 2016 και 2017, και το υλικό της έρευνας έχει ήδη παρουσιαστεί σε διεθνείς συναντήσεις. Οι επτά πολύ καλοί ερμηνευτές –Ερμής Μαλκότσης, Δήμητρα Μερτζάνη, Κωνσταντίνος Παπανικολάου, Ιωάννα Παρασκευοπούλου, Σταυρούλα Σιάμου, Νάνσυ Σταματοπούλου, Δημήτρης Σωτηρίου– εκτέλεσαν με εξαντλητική ακρίβεια τη χορογραφία της Τζένης Αργυρίου ακολουθώντας τη δραματουργική άποψη του Miguel Angel Melgares.  

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

Για τη θεατρική μεταφορά της «Καρδιάς σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ σε διασκευή Άρη Σερβετάλη και Έφης Μπίρμπα και σκηνοθεσία Έφης Μπίρμπα που ανεβαίνει στο θέατρο Κιβωτός. Κεντρική εικόνα: Ο Αντώνης Μυριαγκός στον ρόλο του γιατρού Πρεομπραζένσκι.

Γράφει ο Νίκο...

Η «Σκέψη» του Αντρέγιεφ και το mal du siècle, στο θέατρο «Σφενδόνη»

Η «Σκέψη» του Αντρέγιεφ και το mal du siècle, στο θέατρο «Σφενδόνη»

Για τη μεταφορά της νουβέλας «Η Σκέψη» (1902) του Λεονίντ Αντρέγιεφ, στο θέατρο Σφενδόνη και σκηνοθεσία Χάρη Φραγκούλη, με τον Κωνσταντίνο Αβαρικιώτη στον πρωταγωνιστικό ρόλο. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Στις 11 Φεβρουαρίου του 1900, ο γιατρό...

«Όλοι εμείς πουλιά» του Ουαζντί Μουαουάντ, σε σκηνοθεσία Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου, στο Εθνικό Θέατρο (κριτική)

«Όλοι εμείς πουλιά» του Ουαζντί Μουαουάντ, σε σκηνοθεσία Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου, στο Εθνικό Θέατρο (κριτική)

Για την παράσταση «Όλοι εμείς πουλιά» (Tous des oiseaux) του Ουαζντί Μουαουάντ, που ανεβαίνει στη νέα σκηνή του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Στη νέα σκηνή του ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

Για το μυθιστόρημα της Έλσα Τριολέτ [Elsa Triolet] «Τριαντάφυλλλα επί πιστώσει» (μτφρ. Κατερίνα Γούλα, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Λυσσασμένη γάτα» του Ρίτσαρντ Μπρουκς με την Ελίζαμπεθ Τέιλορ και τον Πολ Νιούμαν. 

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου ...

«Κρατήρας» του Θανάση Χατζόπουλου (κριτική)  – Ποιητική συλλογή πολλαπλής ανάγνωσης

«Κρατήρας» του Θανάση Χατζόπουλου (κριτική) – Ποιητική συλλογή πολλαπλής ανάγνωσης

Για την ποιητική συλλογή του Θανάση Χατζόπουλου «Κρατήρας» (εκδ. Πόλις). Κεντρική εικόνα: (© Unsplash). 

Γράφει η Άλκηστις Σουλογιάννη

Επί σειρά ετών ο Θανάσης Χατζόπουλος με κείμενα πρωτότυπης δημιουργικής γραφής κυρί...

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

Για τη θεατρική μεταφορά της «Καρδιάς σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ σε διασκευή Άρη Σερβετάλη και Έφης Μπίρμπα και σκηνοθεσία Έφης Μπίρμπα που ανεβαίνει στο θέατρο Κιβωτός. Κεντρική εικόνα: Ο Αντώνης Μυριαγκός στον ρόλο του γιατρού Πρεομπραζένσκι.

Γράφει ο Νίκο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ