Για την παράσταση «Baling Talks» σε σκηνοθεσία Mark Teh, η οποία παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του Onassis Fast Forward Festival 5–Athens, το οποίο διεξήχθει από τις 2 μέχρι και τις 16 Μαΐου.
Της Τόνιας Μάκρα
To 5ο Onassis Fast Forward Festival–Athens διεκδίκησε την έκπληξη! Πιστεύω ότι την πρόσφερε, αν κρίνω από το πρωτοποριακό επίπεδο των εκδηλώσεων που προσωπικά παρακολούθησα αλλά και από τον γενικότερο απόηχο που προκάλεσε η διοργάνωση της Στέγης με περφόρμανς, συζητήσεις, εκθέσεις και εικαστικές εγκαταστάσεις, προκαλώντας το ενδιαφέρον ενός ούτως ή άλλως περιορισμένου ίσως και εξειδικευμένου κοινού, μυημένου στο καλλιτεχνικά καινούργιο και τη μίξη εκφραστικών μέσων. Το 15θήμερο Φεστιβάλ φιλοξενήθηκε εντός και εκτός της Στέγης, σε χώρους σημειολογικής σημασίας – τοπόσημα της Αθήνας (Πεδίον του Άρεως, ιστορικό κτίριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης στην οδό Πανεπιστημίου, παλιό Χημείο νυν Βιβλιοθήκη Νομικής Σχολής, κινηματογράφος Ίριδα στην Ακαδημίας κ.ά.).
Παρουσιάστηκαν καλλιτέχνες από τον ελληνικό και διεθνή χώρο, οι οποίοι ανιχνεύουν «τον καθοριστικό ρόλο της αρχαιολογίας στην κατασκευή των εθνικών αφηγήσεων και της συλλογικής μνήμης, αλλά και τη διαλεκτική σχέση της με την πολιτιστική κληρονομιά». Στη δουλειά τους η αρχαιολογία και η ιστορία ή καλύτερα τα θραύσματα του παρελθόντος λειτουργούν ως έναυσμα για τον μετασχηματισμό της επιστήμης σε μυθοπλασία και καλλιτεχνικό έργο. Η κριτική προσέγγιση θεμάτων που μπορεί να αφορούν ακόμα και τον επαναπροσδιορισμό της εθνικής ταυτότητας ή το μέλλον της πόλης, όπως ο καλλιτέχνης το οραματίζεται μέσα από εναλλακτικές ερμηνείες των αρχαίων και σύγχρονων μνημείων της, καθώς και η εξέλιξη του κοινωνικού γίγνεσθαι υπό το βάρος ιδεολογικών συγκρούσεων, υπήρξαν ορισμένα από τα θέματα που αναδείχτηκαν από τα υβριδικά θεάματα, με χαρακτηριστικό έναν τόνο διαφορετικότητας. Αξίζει να θυμίσουμε ότι την καλλιτεχνική επιμέλεια είχε η Κάτια Άρφαρά.
«Baling Talks» του Μαλαισιανού εικαστικού-σκηνοθέτη Mark Teh
Το έργο εστιάζει στο χρονικό των ιστορικών συνομιλιών του Baling, που έγιναν στα μέσα της δεκαετία του ’50 σε μια προσπάθεια επίτευξης ειρήνης, μεταξύ των βρετανικών αποικιακών δυνάμεων και των εξεγερμένων Μαλαισιανών κομμουνιστών, οι οποίοι μάχονταν υπέρ της ανεξαρτησίας της πατρίδας τους.
Η θεατρικής σύλληψης περφόρμανς που παρουσιάστηκε στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, αναβιώνει το κομμουνιστικό παρελθόν της Μαλαισίας, που αν και αποσιωπήθηκε, μοιάζει ακόμα να τη στοιχειώνει. Το έργο εστιάζει στο χρονικό των ιστορικών συνομιλιών του Baling, που έγιναν στα μέσα της δεκαετία του ’50 σε μια προσπάθεια επίτευξης ειρήνης, μεταξύ των βρετανικών αποικιακών δυνάμεων και των εξεγερμένων Μαλαισιανών κομμουνιστών, οι οποίοι μάχονταν υπέρ της ανεξαρτησίας της πατρίδας τους.
Πρόκειται για ένα υβριδικό θέαμα που έλαβε χώρα εντός εικαστικού περιβάλλοντος διαμορφωμένου επάνω στη Κεντρική Σκηνή της Στέγης. Με «υλικό» τα πρακτικά κυρίως των Συνομιλιών του Baling, καθώς και ασπρόμαυρες φωτογραφίες είτε κολλημένες στους τοίχους είτε να αιωρούνται επάνω από τα κεφάλια ή ανάμεσα στους θεατές και ερασιτέχνες ηθοποιούς, οι οποίοι κινούνταν στο χώρο, ενώ κάποιες φορές κλήθηκαν να μετακινηθούν. Διαμορφώνοντας έτσι κάθε φορά νέα «πεδία χώρου και χρόνου» μέσα από τα οποία αναλύονται «διαφορετικές εποχές των γεωπολιτικών και ιδεολογικών μετατοπίσεων του μαλαισιανού κράτους το οποίο ιδρύθηκε μόλις το 1963».
Από τη στιγμή που μπήκαμε στην αίθουσα βρισκόμασταν διαρκώς μπροστά σε εκπλήξεις: καταρχάς δεν υπήρχανε καθίσματα και φυσικά επειδή όρθιος 100 λεπτά που διαρκούσε η παράσταση κανείς δεν ήθελε να σταθεί, σπεύσαμε να προμηθευτούμε τις διαθέσιμες μαξιλάρες. Ο καθένας κάθισε μόνος ή με την παρέα του όπου βολευότανε στο πάτωμα και εν αναμονή της παράστασης πολλοί απόλαυσαν το καφεδάκι τους από το μικρό μπαρ που λειτουργούσε καθ’ όλη τη διάρκεια του θεάματος – λέτε για να παραμείνουμε σε εγρήγορση; Το κοινό ετερόκλητο και πολύ μα πάρα πολύ κοινωνικά ανέντακτο, κυρίως ώριμης ηλικίας αλλά και λίγα άτομα νεαρής ηλικίας – ίσως φοιτητές.
Σε χαλαρή ατμόσφαιρα ξεκίνησε λοιπόν το θέαμα, «ένα ελλειπτικό ιστορικό ταξίδι», σύμφωνα με τον σκηνοθέτη. Στη διάρκεια του οποίου περφόρμερ και θεατές μετακινηθήκαμε αρκετές φορές κουβαλώντας μαζί τσάντες, μαξιλάρες κ.λ.π. Ομολογουμένως χωρίς να χαθεί ο ειρμός της αφήγησης ή η μαγεία του πολυδαίδαλου «ταξιδιού» σε μια χώρα μακρινή μας που έζησε ως αποικία της Αγγλίας, πολέμησε τον Άξονα στο πρόσωπο των Γιαπωνέζων κατακτητών κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο κι έπειτα από την Απελευθέρωση διεκδίκησε την ανεξαρτησία της από τους Βρετανούς αποικιοκράτες. Υπό την καθοδήγηση των κομμουνιστών ο αγώνας μετατράπηκε σε απελευθερωτικό, με αποτέλεσμα οι αντάρτικες δυνάμεις να μάχονται σχεδόν 20 χρόνια μέσα στη ζούγκλα. Η χώρα κέρδισε τελικά την ανεξαρτησία της, όμως οι αντάρτες διώχτηκαν, εξορίστηκαν και πολλοί από αυτούς δεν μπόρεσαν ποτέ να επιστρέψουν στην πατρίδα τους.
Όλος ο κόσμος μια σκηνή
Οι συνομιλίες δεν είχαν ευτυχή κατάληξη εξαιτίας της ανένδοτης στάσης των αποικιοκρατικών δυνάμεων, που με τον όρο της «αμνηστίας» εννοούσαν ότι θα παραδοθούν άνευ όρων οι αντάρτικες δυνάμεις και θα οδηγηθούν μαζικά σε ανακρίσεις.
Εβδομήντα χρόνια μετά, ο Μαλαισιανός σκηνοθέτης και ερευνητής Mark Teh επανεξετάζει το ιστορικό συμβάν, αποκαλύπτοντας καλά κρυμμένα μυστικά για το παρελθόν της πατρίδας του, ερευνώντας την πολυπρόσωπη φύση της Ιστορίας. «Συγκεκριμένα τον Δεκέμβριο του 1955, σε μια σχολική τάξη της σπαρασσόμενης από τον παρατεταμένο πόλεμο Μαλαισίας, τρεις πολιτικοί συναντήθηκαν σε μια μακρά διαδικασία ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων. Στα ονομαζόμενα Baling Talks συμμετείχαν ο τότε πρόεδρος της Ομοσπονδίας της Μαλαισίας, Tengku Abdul Rahman, ο Βρετανός διοικητής της Σιγκαπούρης, David Marshall, και ο ηγέτης του Κομμουνιστικού Κόμματος και επικεφαλής της αντιαποικιοκρατικής εξέγερσης, Chin Peng».
Οι συνομιλίες δεν είχαν ευτυχή κατάληξη εξαιτίας της ανένδοτης στάσης των αποικιοκρατικών δυνάμεων, που με τον όρο της «αμνηστίας» εννοούσαν ότι θα παραδοθούν άνευ όρων οι αντάρτικες δυνάμεις και θα οδηγηθούν μαζικά σε ανακρίσεις, οι οποίες θα έληγαν μόνον με την υπογραφή «δήλωσης μεταμέλειας» όσων θα ήθελαν να «επανενταχθούν» στην κοινωνία ή να φύγουν στο εξωτερικό.
Πόσο κοινές είναι τελικά οι ιστορίες των λαών και των ανθρώπων, σκεφτόμουν σε όλη τη διάρκεια του έργου. Αφού μπροστά μου διαδραματιζόταν μια αφήγηση τόσο κοντινή με τον ελληνικό εμφύλιο. Πώς θα μπορούσε το μυαλό μου να μην βυθιστεί στα χρόνια μετά την Απελευθέρωση και ακόμα ακόμα στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, όταν χιλιάδες Έλληνες αντιστασιακοί και κομμουνιστές μάτωσαν στην κυριολεξία –όταν δεν φονεύθηκαν– εξαιτίας παρόμοιων επιταγών, που τους είχε οδηγήσει να αρνηθούν κι αυτοί να υπογράψουν την περίφημη «δήλωση μεταμέλειας». Το μαρτυρικό «συγχωροχάρτι» δηλαδή, της ίδιας τους της ζωής.
Συγκινησιακή φόρτιση
Αξιοποιώντας τα αυθεντικά αρχεία των διαπραγματεύσεων και δουλεύοντας με τέσσερις μη επαγγελματίες ηθοποιούς, ο δημιουργός φέρνει στο φως σπαράγματα από φωνές του παρελθόντος και συνθέτει μια φορτισμένη περφόρφανς, που ισορροπεί ανάμεσα στο ντοκιμαντέρ και το πολιτικό δράμα.
Αξιοποιώντας τα αυθεντικά αρχεία των διαπραγματεύσεων και δουλεύοντας με τέσσερις μη επαγγελματίες ηθοποιούς, ο δημιουργός φέρνει στο φως σπαράγματα από φωνές του παρελθόντος και συνθέτει μια φορτισμένη περφόρφανς, που ισορροπεί ανάμεσα στο ντοκιμαντέρ και το πολιτικό δράμα. «Είναι χαρακτηριστικό πως οι πρωταγωνιστές του στο Baling διατυπώνουν την προσωπική τους άποψη και εμπλοκή πάνω στα ιστορικά γεγονότα που αφηγούνται. Ο Τσιν Πενγκ (1924-2013) υπήρξε για δεκαετίες επικεφαλής του Κομμουνιστικού Κόμματος της Μαλαισίας. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου αγωνίστηκε μαζί με τους Βρετανούς κατά της ιαπωνικής κατοχής της πατρίδας του· ωστόσο, τρία χρόνια έπειτα από το τέλος του πολέμου, ηγήθηκε της ένοπλης αντιαποικιοκρατικής εξέγερσης κατά των Βρετανών, με αίτημα την ανεξαρτησία της Μαλαισίας και τη μετατροπή της σε Λαϊκή Δημοκρατία. Στα μέσα της δεκαετίας του 1960, αυτοεξόριστος πλέον στην Ταϊλάνδη –όπου και πέθανε–, κατηγορήθηκε πως επιχείρησε να ανατρέψει τη νόμιμη μαλαισιανή κυβέρνηση για να εγκαθιδρύσει κομουνιστικό καθεστώς. Το 2000 κατέθεσε αίτημα επιστροφής στη Μαλαισία, το οποίο απορρίφθηκε». Το θέαμα ολοκληρώνεται με οδυνηρά αποσπάσματα από την τελευταία του συνέντευξη όπου ο πολύ γερασμένος πια ηγέτης, με μεγάλη δυσκολία στον λόγο ψελλίζει ότι ακόμα και νεκρός θα βρει τρόπο να επιστρέψει στην πατρίδα του. Πράγματι η τέφρα του –μυστικά βέβαια– θα σκορπιστεί στο χώμα της Μαλαισίας.
Βγήκα από την παράσταση με θλίψη, πίκρα, απογοήτευση για την παγκόσμια κοινωνία που χωρίς κανείς να μας ρωτήσει κληθήκαμε να υπηρετούμε. Ούτως ή άλλως η σκηνή άδειαζε από τους παρισταμένους μέσα σε γενικευμένη σιωπή. Είμασταν συνολικά όλοι κι όλοι καμιά τριανταριά θεατές που αμίλητοι διασκορπιστήκαμε στη Συγγρού, στην παρηγοριά της αθηναϊκής νύχτας.
Πολιτικό θέατρο
Ο σκηνοθέτης, επιμελητής και ερευνητής Μark Teh γεννήθηκε το 1981 στη Μαλαισία. Το ενδιαφέρον του για το πολιτικό θέατρο έχει μετασχηματιστεί σε υβριδικά θεάματα, όπου πηγή έμπνευσης αποτελούν η ιστορία, η μνήμη και ο αστικός χώρος, ενώ ως «εργαλεία» έκφρασης συνδυάζει με επιτυχία τις εικαστικές τέχνες με τη νέα τεχνολογία. Απόφοιτος με μεταπτυχιακό πάνω στην Τέχνη και την Πολιτική, από το πανεπιστήμιο Goldsmiths του Λονδίνου, διδάσκει στο Τμήμα Περφόρμανς και Νέων Μέσων του Μαλαισιανού Πανεπιστημίου Sunway. Μέλος του Five Arts Centre, μιας συλλογικότητας καλλιτεχνών, ακτιβιστών και παραγωγών από τη Μαλαισία έχει παρουσιάσει τη δουλειά τους εκτός ασιατικού εδάφους στο Βερολίνο, το Λονδίνο και τη Μελβούρνη. Το Baling Talks είναι ανάθεση του Asian Culture Complex Theatre (Νότια Κορέα).
* H TONIA ΜΑΚΡΑ είναι δημοσιογράφος.
