alt

Για την παράσταση «Camp Europe» σε σκηνοθεσία Μαρίλλης Μαστραντώνη, η οποία παρουσιάστηκε στο θέατρο Χυτήριο.

Του Νίκου Ξένιου

Στο θέατρο «Χυτήριο» το διεθνές project «Camp Εurope» της Μαρίλλης Μαστραντώνη θίγει την προσφυγική και τη μεταναστευτική κρίση: ύστερα από έρευνα πάνω σε τέσσερις ιστορικές περιόδους και τέσσερεις τόπους μεταναστεύσεων κι έπειτα από επιχορηγούμενη διαμονή (residency) καλλιτεχνών στο Βερολίνο, στη Βουδαπέστη, στη Σμύρνη και στην Αθήνα, η ομάδα ΕΝΤΡΟΠΙΑ παρουσιάζει μια πολιτική περφόρμανς. 

Ιστορική συνείδηση και μνήμη στρατοπέδων

Αντλώντας υλικό στις προσφυγικές ροές ύστερα από την Ελληνοτουρκική σύρραξη του 1922, στους τόπους εξορίας των Ελληνικών δικτατοριών, στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, στο κύμα βίαιων εκτοπίσεων που σάρωσε την Ευρώπη μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, στον Εμφύλιο, η παράσταση υπερβαίνει την work-in-progress performance και συνδυάζει κάποιες πρωτότυπες δραματουργικές λύσεις με την προβολή ενός ντοκιμαντέρ: της installation «Shoe Memorial» της Βουδαπέστης, που καθορίζει αισθητικά και κάποιες σκηνικές επιλογές της.

Εμμέσως θίγονται η αποικιοκρατική υπεροψία, η ξενοφοβία, ο ρατσισμός, η ρητορική μίσους απέναντι στους πρόσφυγες και η επίδειξη ηθελημένης «αμνησίας» εκ μέρους κάποιων σχετικά με τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και την εμπειρία της εξορίας.

Η σκηνογραφία είναι λιτή, με τέσσερεις αποσκευές και τρεις κουρτίνες, κάποιες μάσκες και «προπς» που χρησιμεύουν για να καταδείξουν την επιτηδευμένη αφέλεια κάποιων Ευρωπαίων σε θέματα διεθνούς πολιτικής. Εμμέσως θίγονται η αποικιοκρατική υπεροψία, η ξενοφοβία, ο ρατσισμός, η ρητορική μίσους απέναντι στους πρόσφυγες και η επίδειξη ηθελημένης «αμνησίας» εκ μέρους κάποιων σχετικά με τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και την εμπειρία της εξορίας. Οι σκηνές και οι διάλογοι παρουσιάζονται με αρθρωτό τρόπο, χωρίς παραδοσιακό θεατρικό κείμενο, σε μορφή σκετς, με εξώφθαλμες συνδηλώσεις και άμεσα αποκρυπτογραφήσιμους συμβολισμούς. Χαρακτηριστική είναι η σκηνή γεωπολιτικής των αρχών του 20ού αιώνα, όπου οι Μεγάλες Δυνάμεις καθορίζουν την έκβαση της μικρασιατικής καταστροφής «κόβοντας» την υδρόγειο και μοιράζοντας τα κέρδη. 

Το φιλοξενούν πολιτισμικό μόρφωμα και η περιθωριοποίηση

Η πολιτική τοποθέτηση της παράστασης είναι πως οι νεήλυδες, οι «διαφορετικοί», απογυμνωμένοι από την ταυτότητά τους και τοποθετημένοι στο στόχαστρο του δημόσιου αναθέματος, υφίστανται μια διαδικασία normalization με το στρίμωγμά τους στα «παπούτσια» του δυτικού προτύπου κανονικότητας της χώρας που τους «φιλοξενεί». Αν ανατρέξει κανείς στην πρόσφατη ευρωπαϊκή ιστορία, λέει η Μαρίλλη Μαστραντώνη, θα διαπιστώσει πως μεγάλο μέρος του πληθυσμού των ευρωπαϊκών χωρών έχει έναν ή περισσότερους προγόνους που έχουν βιώσει τον εκπατρισμό, τη βίαιη μετανάστευση, την αναζήτηση νέας πατρίδας. Αυτό ισχύει για τους θρησκευτικούς πολέμους του δέκατου έκτου αιώνα, για την αποπομπή των προτεσταντών και τον βίαιο εποικισμό του Νέου Κόσμου, για τη διάλυση της αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας, για τα πογκρόμ κατά των Εβραίων, ήδη από την ισπανική χρυσή εποχή έως και το χιτλερικό τερατούργημα.

Ύστερα από το «Manifesto 2083», μέσω του οποίου είχε ήδη διερευνήσει τις αιτίες της ανόδου της ακροδεξιάς στην Ευρώπη, η Μαστραντώνη έρχεται τώρα να ανακινήσει τη συλλογική μνήμη, συνδέοντας θεατρικά τη «γυμνή ζωή» των προσφύγων με την ευθύνη ημών των γηγενών.

Η μνήμη αυτών των βιωμάτων έρχεται σε καταφανή αντίθεση προς την καχυποψία που επιδεικνύει μια κατηγορία Ευρωπαίων απέναντι στους αλλοεθνείς «εισβολείς», είτε πρόκειται για οικονομικούς πρόσφυγες, είτε για πολιτικούς πρόσφυγες, είτε για «λαθρομετανάστες». Ύστερα από το «Manifesto 2083», μέσω του οποίου είχε ήδη διερευνήσει τις αιτίες της ανόδου της ακροδεξιάς στην Ευρώπη, η Μαστραντώνη έρχεται τώρα να ανακινήσει τη συλλογική μνήμη, συνδέοντας θεατρικά τη «γυμνή ζωή» των προσφύγων με την ευθύνη ημών των γηγενών. «Η άγνοια ή η ημιμάθεια της ιστορίας δεν παρέχει τα αναγκαία αναλυτικά εργαλεία για την αποκωδικοποίησή της και κατά συνέπεια δεν υποδεικνύει τους τρόπους με τους οποίους ενδεχομένως θα μπορούσαμε να αποφύγουμε προηγούμενα ολισθήματα και λανθασμένους χειρισμούς» λέει σε συνέντευξή της η σκηνοθέτις, υπαινισσόμενη πως η ευρωπαϊκή πολιτική εκτρέπεται σε συντηρητικές επιλογές. Μια συγκλονιστική σκηνή χορού που καθηλώνει το κοινό τιμά ιδιαίτερα την υπεύθυνη κινησιολογίας Χριστίνα Κατσίκη-Σαχτούρη.

Η Μαστραντώνη επιχειρεί την ιδεολογική αφύπνιση και τη διέγερση συναισθημάτων ενοχής. Μιλά επικριτικά για την «κατάσταση εξαίρεσης» (διευκρινίζοντας πως με τον όρο εννοεί την αναστολή της νομιμότητας μιας ανθρώπινης οντότητας και παρουσίας με πρόσχημα τις έκτακτες συνθήκες που προφασίζονται τα media) που επικρατεί σε κάποια στρατόπεδα υποδοχής προσφύγων, στην Ελλάδα και αλλού. Οι συνθήκες «εκτάκτου ανάγκης» των μεταναστών, τουλάχιστον όπως παρίστανται στον δημόσιο λόγο, καθώς και οι συνθήκες εγκλεισμού των χώρων όπου διαμένουν, κατηγοριοποιεί αυτομάτως τους «ανεπιθύμητους ξένους» και τους προετοιμάζει για απέκδυση της πολιτιστικής τους ιδιαιτερότητας και για εγκλεισμό.

Θέατρο-ντοκουμέντο

Για πρώτη φορά είδα δουλειά της Μαρίλλη Μαστραντώνη στο «Project RAF», ένα από σκηνής δοκίμιο πάνω στην υπόθεση Μπάαντερ-Μάινχοφ, που ανέβηκε στο θέατρο ΕΝΤΡΟΠΙΑ. Είχα από τότε διαπιστώσει μεστή γνώση Θεατρικής Ανθρωπολογίας σε μια πολιτική περφόρμανς που επιστράτευε οπτικοακουστικό υλικό, ρεπορτάζ, ιστορικά αρχεία και μαρτυρίες ή προσωπικές αφηγήσεις για να υποστηρίξει τον κεντρικό δραματουργικό άξονα ενός «θεάτρου-ντοκουμέντου». Αυτή η μεταδραματική θεατρική φόρμα προκύπτει κατά κανόνα από έρευνα και βιωματική σχέση με το θέατρο, αναδεικνύοντας την άμεση διασύνδεσή του με την κοινωνική ζωή.

Η σκηνοθέτις σπούδασε σε πολυπολιτισμικό σκηνικό, πρωτίστως στο Odin Τeather του δανού Eugenio Barba και συνεργάστηκε κατά καιρούς με τους Ασπασία Παπαθανασίου, Μίνω Βολανάκη και Μιχαήλ Μαρμαρινό. Συνέχισε τις θεατρικές σπουδές της σε Λονδίνο, Βερολίνο, Άμστερνταμ, Πολωνία και Δανία. Ως ηθοποιός έχει συμμετάσχει σε πλήθος θεατρικών και live art παραστάσεων, ταινίες και τηλεοπτικές παραγωγές στην Ελλάδα και το εξωτερικό (συνεργασίες με Yoshi Oida, Jurij Alschitz, Γιάννη Μαρκόπουλο, Γιώργο Αρμένη, Νίκο Παναγιωτόπουλο κ.ά). Είναι δραματουργός και σκηνοθέτις παραστάσεων θεάτρου, multimedia θεαμάτων και διεθνών projects, μεταξύ άλλων: Ο Μασκοφόρος του Helmut Krausser, Ο Φάουστ είναι Νεκρός του Mark Ravenhill, Ελεύθεροι Πολιορκημένοι του Διονυσίου Σολωμού, Η Πινακοθήκη των Ηλιθίων του Νίκου Τσιφόρου, Go Go Go της Juliana Francis, Manifesto 2083 του Christian Lollike, Project RAF, Genocide, CUT Project/DE-FENCES, P.I.G.S./Σωτηρία και Occupy Fantasy.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η «Σκέψη» του Αντρέγιεφ και το mal du siècle, στο θέατρο «Σφενδόνη»

Η «Σκέψη» του Αντρέγιεφ και το mal du siècle, στο θέατρο «Σφενδόνη»

Για τη μεταφορά της νουβέλας «Η Σκέψη» (1902) του Λεονίντ Αντρέγιεφ, στο θέατρο Σφενδόνη και σκηνοθεσία Χάρη Φραγκούλη, με τον Κωνσταντίνο Αβαρικιώτη στον πρωταγωνιστικό ρόλο. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Στις 11 Φεβρουαρίου του 1900, ο γιατρό...

«Όλοι εμείς πουλιά» του Ουαζντί Μουαουάντ, σε σκηνοθεσία Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου, στο Εθνικό Θέατρο (κριτική)

«Όλοι εμείς πουλιά» του Ουαζντί Μουαουάντ, σε σκηνοθεσία Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου, στο Εθνικό Θέατρο (κριτική)

Στη νέα σκηνή του Εθνικού Θεάτρου είδα τη σκηνοθεσία που έκανε ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος στο έργο του Ουαζντί Μουαουάντ «Όλοι εμείς πουλιά» (Tous des oiseaux), του 2016. Η μετάδοση της αλήθειας δεν γίνεται μέσω γονιδίων ή χρωμοσωμάτων, αλλά μέσω της μνήμης, θα μας πει ο Ουαζντί Μουαουάντ, γνωστός συγγραφέας και κα...

Ο «ανορθόγραφος» Rohtko, η παράσταση που εντυπωσίασε πέρυσι το αθηναϊκό κοινό, επιστρέφει για τρεις βραδιές στη Στέγη

Ο «ανορθόγραφος» Rohtko, η παράσταση που εντυπωσίασε πέρυσι το αθηναϊκό κοινό, επιστρέφει για τρεις βραδιές στη Στέγη

Ο «Rohtko» του Łukasz Twarkowski σε κείμενο - δραματουργία της Anka Herbut επιστρέφει στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης για τρεις παραστάσεις, από τις 8 μέχρι και τις 10 Μαρτίου. Φωτογραφίες © Πηνελόπη Γερασίμου.

Επιμέλεια: Book Press

Αποθεώθηκε από ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) –  Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) – Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

Για το βραβευμένο με Πούλιτζερ 2022 μυθιστόρημα του Τζόσουα Κοέν [Joshua Cohen] «Οι Νετανιάχου» (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η οικογένεια Netanyahu (ο μικρός αριστερά είναι ο «Μπίμπι» - Μπένιαμιν Νετανιάχου, ενώ από τη φωτογραφία απουσιάζει ο τρίτος γιος της οικογένειας, ο Ίντο)...

Πέθανε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Φύσσας – Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων

Πέθανε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Φύσσας – Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων

«Ο θάνατος του συγγραφέα, δημοσιογράφου και μέλους της Εταιρείας μας, Δημήτρη Φύσσα, ήρθε ως κεραυνός εν αιθρία και γέμισε θλίψη όλους όσους τον γνώριζαν, προσωπικά ή μέσω των κειμένων του.« 

Επιμέλεια: Book Press

Ο Δημήτρης Φύσσας, «Μήτσος» για τ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ