Ηasabi: και η σύμβαση συνεχίζεται...

Salmon universe

Βάσει μιας δυναμικής επισφαλούς στήριξης, οι τέσσερεις χορευτές κρατούν την ανάσα των θεατών για μιάμιση ώρα, επισημαίνοντας τον βαρύνοντα ρόλο των μικρών, ασύλληπτων κινήσεων που μεσολαβούν από τη μια πόζα στην άλλη.

Η ενδυματολόγος Βικτόρια Μπάρτλετ εμπνέεται από τα ‘70s ντύνοντας τους περφόρμερς με μοτίβα φυτικά και φορώντας τους λευκά μακρυμάνικα μπλουζάκια με ρίγες από μέσα. Το εικαστικό «πάγωμα» ολοκληρώνεται με μια τεράστια σωμόν μοκέτα με παχύ πέλος και με τη σύνθεση ενός ασαφούς μουσικού κλίματος από τη Μαρίνα Ρόζενφελντ. Η δραματουργική παρέμβαση του Σκοτ Λάιαλ είναι εμφανώς η βάση, ενώ οι φωτισμοί του Ζακ Τίνκελμαν εντείνονται και αποδυναμώνονται διαδοχικά, αποτελώντας οργανικό μέρος της παράστασης και «βάφοντας» τη μοκέτα σε διαφορετικές αποχρώσεις του ροζ. Βάσει μιας δυναμικής επισφαλούς στήριξης, οι τέσσερεις χορευτές κρατούν την ανάσα των θεατών για μιάμιση ώρα, επισημαίνοντας τον βαρύνοντα ρόλο των μικρών, ασύλληπτων κινήσεων που μεσολαβούν από τη μια πόζα στην άλλη. Τα τέσσερα σώματα αλλάζουν σχηματισμούς ανεπαίσθητα, εγκαταλείποντας τον αμέσως προηγούμενο ζωτικό τους χώρο και παραμένοντας σε συνεχή αλληλοδιαπλοκή. Ένα τοπίο «stationary art» αναδύεται από τη γλυπτικής υφής επιβράδυνση της κίνησής τους. Το σημαντικότερο είναι πως κάθε νέα στάση είναι εξίσου θνησιγενής και παροδική με την αμέσως προηγούμενή της.

Τεράστια διαστήματα ακινησίας υποβάλλουν την αίσθηση μιας επικείμενης έκρηξης, που ελάχιστα ενεργοποιείται με ένα είδος «ηλεκτρικής εκκένωσης» σε κάποια στιγμή. Η διάρκεια και η περιοδικότητα της χορογραφίας στοιχειοθετούν το στοιχείο εκείνο ζωής που εμφυσάται στην ακίνητη εικόνα, εν είδει δημιουργίας, παρασαλεύοντας την ισορροπία ανάμεσα στο χορό και την κίνηση, τουλάχιστον στην αντίληψη του θεατή. «Με τη χαρακτηριστική βραδύτητα της και τη σταδιακή της πρόοδο, η χορογραφία μου δίνει τη δυνατότητα για μια "αναμονή" όπου η φόρμα παγώνει και γίνεται αντικείμενο στοχασμού», δηλώνει η χορογράφος. Ένα ανθρώπινο γλυπτό, λοιπόν, που εντάσσει στην κίνηση στοιχεία τεχνικής σύγχρονου χορού και τηρώντας ένα αυστηρό χορογραφικό πλαίσιο, επιτρέποντας ένα ποσοστό απρόβλεπτης κίνησης και αυτοσχεδιασμού. 

Improvising politically

Ένα περιβάλλον φωτισμένο εκτυφλωτικά, όπου συναντάς τους χορευτές ήδη τοποθετημένους επάνω στη μοκέτα, απαιτεί τη σιωπή και την προσήλωσή σου, για να ολοκληρωθεί η installation αυτή, να χειροκροτήσεις και να φύγεις αφήνοντάς τους στη θέση όπου τους βρήκες: σαν να μην τελειώνει, δηλαδή, ποτέ το δρώμενο.

Ο αυτοσχεδιαστικός χαρακτήρας του Staged?, όπως εύστοχα δηλώνει ο τίτλος του, θέτει υπό αίρεσιν τη σκηνική σύμβαση. Ένα περιβάλλον φωτισμένο εκτυφλωτικά, όπου συναντάς τους χορευτές ήδη τοποθετημένους επάνω στη μοκέτα, απαιτεί τη σιωπή και την προσήλωσή σου, για να ολοκληρωθεί η installation αυτή, να χειροκροτήσεις και να φύγεις αφήνοντάς τους στη θέση όπου τους βρήκες: σαν να μην τελειώνει, δηλαδή, ποτέ το δρώμενο. Ο εσωτερικός παλμός είναι και το θέμα που θέτει επί σκηνής η χορογράφος, καθώς και η πρωτοτυπία του εγχειρήματός της.  

Το Staged? είναι το παραστάσιμο μέρος ενός διπτύχου «ζωντανής εγκατάστασης» (όρος που χρησιμοποιεί η ίδια η Χασάπη), δηλαδή ενός εικαστικού έργου που μεταπλάθεται σε επιτέλεση. Η μικροδιάσταση χρόνου που καθιερώνει στην αντίληψη του θεατή επιτρέπει τη γένεση κάποιων νέων «μικροδιαστημάτων» χρόνου και χώρου τα οποία, υπό άλλες συνθήκες, θα περνούσαν απαρατήρητα. Αυτό από μόνο του συνιστά μια μορφή αντίστασης στους εξοντωτικούς ρυθμούς της καθημερινής ζωής, επιτρέποντας στο ανθρώπινο κορμί να διαδραματίσει τον ρόλο του εκτιθέμενου έργου τέχνης, καθώς κάποιος απαρατήρητος μυς ενεργοποιείται αργά αργά και κινεί το φαινομενικά ακίνητο σώμα του χορευτή.  Σε σημείο να προκαλεί δάκρυα στα μάτια.

Hypnotizing perfection

Οι ήχοι της παράστασης γίνονται προοδευτικά όλο και χαμηλότεροι και οι φωτισμοί ακολουθούν ανάλογη πορεία, αναγκάζοντάς σε να χαλαρώσεις και να υποβληθείς σε έναν υπνωτιστικό ρυθμό συμμετοχής.

Ιδιαίτερα απαιτητική, η παράσταση της Μαρίας Χασάπη συνιστά μια σημαντική πρόταση αντίστασης στους εξοντωτικούς ρυθμούς της δυτικής μεγαλούπολης, επιτρέπει την ανάδυση προσωπικών περιθωρίων ελευθερίας και, υπό μιαν έννοια, είναι «ζεν». Ο χρόνος επανανοηματοδοτείται και η σκηνή αποκτά μεγάλο μέρος της απολεσθείσας ιερότητάς της. Οι ήχοι της παράστασης γίνονται προοδευτικά όλο και χαμηλότεροι και οι φωτισμοί ακολουθούν ανάλογη πορεία, αναγκάζοντάς σε να χαλαρώσεις και να υποβληθείς σε έναν υπνωτιστικό ρυθμό συμμετοχής. Η πηγαία ανάγκη σου είναι να «βουτήξεις» στη μοκέτα και να ακολουθήσεις το πρόσταγμα της βραδύτητας των χορευτών, που παρά την εξοντωτική τους ακινησία διακρίνονται από εσωτερική ένταση μέχρι τα δάχτυλα των ποδιών τους και ιδρώνουν. Δονήσεις ενέργειας διαγράφουν το φάσμα της σωματικότητας σε μια κινούμενη εικόνα που συνιστά τον αντίλογο στην καταιγιστική εικόνα της πληροφόρησης.

Η Μαρία Χασάπη

Με λίγα λόγια, αυτό που βιώσαμε ως θεατές ήταν η κατάνυξη μπροστά σε ένα έργο τέχνης εν τη γενέσει του. Το επίθετο staged προσλαμβάνει, στην παράσταση αυτή, την τριπλή έννοια της «προσαρμογής για τη σκηνή του θεάτρου», της «χορογραφημένης, σχεδιασμένης παράστασης» και της «σταδιακής αποκάλυψης κάποιων σκηνικών στοιχείων». Το ερωτηματικό είναι απαραίτητο, καθώς αφήνει το περιθώριο αμφισβήτησης όλων αυτών. Πρόκειται για μιαν εκπληκτική σύνθεση, που εισάγει τη σωματικότητα στη σύλληψη της «νεκρής» φύσης και του γλυπτού αντικειμένου προς θέασιν. Το «θέαμα» και η εκτός σκηνής πραγματικότητα αλληλοπεριχωρούνται θεσπίζοντας μια δυναμική αφαίρεσης, ο παρατηρητής ταυτίζεται με τον παρατηρούμενο, στην παράδοση μιας νέας καλλιτεχνικής έκφρασης που κερδίζει όλο και περισσότερο την εμπιστοσύνη μας.  

Το Staged? δημιουργήθηκε μέσα από φιλοξενίες στο Bard College (Νέα Υόρκη), στο Camargo Foundation με χρηματοδότηση από το Jerome Foundation (Κασσίς, Γαλλία) και στο Robert Rauschenberg Foundation (Φλόριντα, ΗΠΑ). Υποστηρίχθηκε, εν μέρει, με τις συνεισφορές από τους Randi και Jeff Levine, καθώς και από τους Leo Koenig και Maggie Clinton. Έκανε πρεμιέρα τον Οκτώβριο του 2016 στο The Kitchen της Νέας Υόρκης, στο πλαίσιο του φεστιβάλ Crossing the Line που διοργανώνεται από την Alliance Française (FIAF) του Γαλλικού Ινστιτούτου. Η Μαρία Χασάπη γεννήθηκε στην Κύπρο και σπούδασε στο Ινστιτούτο Καλών Τεχνών της Καλιφόρνια (CalArts). Τα έργα της έχουν παρουσιαστεί στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης (2016), στο κέντρο τεχνών ArtSonje της Σεούλ (2015), στο Stedelijk Museum του Άμστερνταμ (2015), στο Serralves Museum of Contemporary Art του Πόρτο (2015), στο Australian Centre for Contemporary Art της Μελβούρνης (2014), στο Κunstenfestivaldesarts των Βρυξελλών (2014), στο Steirischer Herbst του Γκρατς (2014), στην Kunsthalle του Όσλο (2014), στο The Kitchen της Νέας Υόρκης (2016, 2013, 2011, 2006), και στο Performa της Νέας Υόρκης (2013, 2009). Η Χασάπη έχει εκπροσωπήσει την Κύπρο στην Μπιενάλε της Βενετίας (2013) κι έχει τιμηθεί με το Βραβείο Herb Alpert Award (2015) και το Προεδρικό Βραβείο Παραστατικών Τεχνών Πολιτιστικού του Κάτω Μανχάταν (2012), ενώ στο παρελθόν χρημάτισε υπεύθυνη για την επιμέλεια κίνησης της παγκόσμιας καμπάνιας του οίκου Κάλβιν Κλάιν.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.