Για τις παραστάσεις του 4ου Φεστιβάλ Νέων Χορογράφων, οι οποίες παρουσιάστηκαν στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση.
Του Νίκου Ξένιου
Οι τρεις από τις χορογραφίες του 4ου Φεστιβάλ Νέων Χορογράφων στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση είχαν κάποια κοινά: την έμφαση στον βαθμό μηδέν της κίνησης, την έμφαση στο ελάχιστο της μετατόπισης του ανθρώπινου σώματος, ενώ αέρας εκτοπίζεται και αλλαγές επέρχονται στον περιβάλλοντα χώρο. Η υβριδικότητα και ο έντονα εικαστικός χαρακτήρας των νέων αυτών χορογραφιών εγείρουν ζήτημα επαφής με το ανοίκειο, θέτουν επί τάπητος τη σχέση μας με το καθημερινό, διανοίγουν ορίζοντες παρατήρησης κρυφών αρμονικών σχέσεων ανάμεσα στο ανθρώπινο σώμα και το κοινωνικό (αστικό ή άλλο) περιβάλλον.
Dandelion
Το χορογραφικό πρότζεκτ Dandelion της Ερμίρα Γκόρο και του Χάνες Λάνγκολφ περιγράφει την παραμικρή μετατόπιση στον χώρο, τους τρόπους με τους οποίους περιχαράσσονται οι ανθρώπινες σχέσεις, επιστρατεύοντας τη συμβολική του άνθους του άγριου ραδικιού, της πικραλίδας, που διαλύεται με το παραμικρό και που με τον άνεμο οι σπόροι του μετατοπίζονται δίνοντας γέννηση σε κάτι καινούργιο.
Το χορογραφικό πρότζεκτ Dandelion της Ερμίρα Γκόρο και του Χάνες Λάνγκολφ περιγράφει την παραμικρή μετατόπιση στον χώρο, τους τρόπους με τους οποίους περιχαράσσονται οι ανθρώπινες σχέσεις, επιστρατεύοντας τη συμβολική του άνθους του άγριου ραδικιού, της πικραλίδας, που διαλύεται με το παραμικρό και που με τον άνεμο οι σπόροι του μετατοπίζονται δίνοντας γέννηση σε κάτι καινούργιο. Το τελικό σχέδιο της κινησιολογίας προέκυψε από ένα εκτεταμένο στάδιο έρευνας στο Λονδίνο. Οι χορευτές κατέθεσαν, λοιπόν, τις προσωπικές τους ιστορίες: ο Ραφαέλ Παρντίγιο την οικογενειακή του ιστορία, η Ερμίρα Γκόρο τη δική της, και το ίδιο οι Χάνες Λάνγκολφ, Δήμητρα Μερτζάνη, Άντι Τζούμα, Αντώνης Σταμόπουλος και Αλέξανδρος Σταυρόπουλος. Η ομάδα διακρινόταν από ιδιότυπο δέσιμο, που συνίστατο τόσο στην προσπάθειά τους να επικοινωνήσουν, πρώτα μεταξύ τους κι έπειτα με το κοινό, όσο και στο χιούμορ με το οποίο απέδωσαν την πρωτογενή ασυνεννοησία που διέπει τις σχέσεις των ανθρώπων.
Το ζήτημα που απασχόλησε την Ερμίρα Γκόρο ήταν πώς να εντάξει το προσωπικό βίωμα σ΄αυτό της ομαδικότητας, με ένα είδος devised theatre, που θέμα του είχε τη διαχείριση του χρόνου και των αποθεμάτων υπομονής που διαθέτει ο άνθρωπος έως τη στιγμή της σύναψης σχέσης. Η αλληλεπίδραση των χορευτών, η ανταλλαγή ρούχων και παπουτσιών, οι είσοδοι και έξοδοί τους, η απογύμνωσή τους, όλα συνέτειναν στην αίσθηση του ανέφικτου της πραγματικής επαφής. «Με το Dandelion κάναμε μια καταβύθιση στον εσώτερο κόσμο των ανθρώπινων αναστολών, ώστε να βρούμε τρόπο να αποκαλύψουμε τη χαρά της εξόδου από τα όριά μας, ή έστω να γιορτάσουμε την απόπειρα αυτήν από μόνη της», δήλωσαν από κοινού για την παράσταση η Ερμίρα Γκόρο και ο Χάνες Λάνγκολφ. Παρά τις προθέσεις αυτές, είχα τη διαρκή αίσθηση ότι μια αφήγηση ξεκινά και μένει ημιτελής, πως μια κίνηση «πάει» να ενταχθεί σε μιαν ευρύτερη σημειολογία χωρίς να συνοδεύεται από τον κώδικα αποκωδικοποίησης αυτής της σημειολογίας, πως –τελικά– η απόπειρα αποκάλυψης κάποιων πραγμάτων έπεσε στο κενό.
Αν (θ) εμόεσσα
H χορογράφος Ειρήνη Παπανικολάου θεματολογικά καταπιάνεται με τον μόχθο που καταβάλλουν οι κάθε λογής Οδυσσής προκειμένου να επιστρέψουν στη γενέθλια «πατρίδα», να ανακτήσουν τη σχέση τους με το παρελθόν, να ολοκληρώσουν τη μετακίνησή τους προς τα εμπρός.
Αντίστοιχα, η χορογράφος Ειρήνη Παπανικολάου θεματολογικά καταπιάνεται με τον μόχθο που καταβάλλουν οι κάθε λογής Οδυσσής προκειμένου να επιστρέψουν στη γενέθλια «πατρίδα», να ανακτήσουν τη σχέση τους με το παρελθόν, να ολοκληρώσουν τη μετακίνησή τους προς τα εμπρός. Οι μυθικές Σειρήνες εκφράζουν τον φόβο υλοποίησης του νόστου. Η πρόθεση της χορογράφου να υποβάλει την έννοια του δελεαστικού τραγουδιού των Σειρήνων μπορεί, με πολλή φαντασία, να συνδεθεί μόνο με τη σκηνή του φωτεινού μετέωρου, που κατ’ ουσίαν δεν είναι παρά ο ίδιος αναχαιτιστικός παράγοντας που «πνέει τα μένεα» κατά των προσώπων και εμποδίζει την προώθησή τους στον χώρο. Γενικώς, στην παράσταση αυτήν όλα φυσούν και υφίστανται την πνοή καταλυτικών κυμάτων αέρα «κατά ριπάς», που παρίσταται χορογραφικά με αυξομειούμενη ένταση και απόλυτη ακρίβεια. Ο αβέβαιος χρονικός ορίζοντας υποδηλοί τον εσωτερικό, συμβολικό χαρακτήρα του ταξιδιού αυτού, που είναι ρομαντικό και απελπισμένο.
Όπως ο χρόνος, έτσι και ο χώρος της παράστασης είναι συμβολικός: η δράση εκκινά σε ένα τραπέζι συνεδριάσεων, όπου οι τέσσερεις ερμηνεύτριες (Μυρτώ Δελημιχάλη, Δέσποινα Καβούρη, Βίκη Σπάχου, Ερατώ Χατήρα) κλιμακωτά υφίστανται τις οδυνηρές συνέπειες ενός μετέωρου κύματος αέρα που αναχαιτίζει την ελεύθερη κίνησή τους. Η δουλειά της χορογράφου είναι εκπληκτική και η χρήση της μάζας των χαρτιών και των μαλλιών είναι απόλυτα μελετημένη. Πράγματι, είχα την αίσθηση πως ο τίτλος θα έπρεπε να είναι «Ανεμόεσσα», γιατί αντί των Σειρήνων κυριάρχησε ο Αίολος με τους ασκούς του, εκφράζοντας το ανέφικτο της κίνησης λόγω του αέρα, τη μυστηριώδη παρουσία ενός μετεώρου κάπου κοντά που «φυσά» και εμποδίζει τη μετατόπιση, την πλάγια κίνηση και το πισωγύρισμα, την οπισθοχώρηση και τον αγώνα να προωθηθεί η μάζα των τεσσάρων σωμάτων προς τα εμπρός.
Η παράσταση σεβόταν τον θεατή, του προσέφερε πρωτοειδωμένες αισθήσεις και δικαίως, λόγω της σχολαστικής δουλειάς που προηγήθηκε, θα εκπροσωπήσει την Ελλάδα στον διεθνή διαγωνισμό χορογραφίας Danse élargie, 4th edition.
Umbilicus
Το θέμα είναι η απόκλιση του ειθισμένου μοτίβου κίνησης και το έχουμε ξαναδεί σε πολλές παραλλαγές, ωστόσο η τελειότητα της ερμηνείας και ο προσωπικός μόχθος των ερμηνευτριών το αναβιβάζουν στο βάθρο της καλής παράστασης.
Τρεις χορεύτριες (Κατερίνα Λιόντου, Αγνή Παπαδέλη Ρωσσέτου και Δανάη Παπαζιάν) υλοποιούν τον σκηνικό πειραματισμό της Ηρώς Αποστολέλλη που τιτλοφορείται «Ομφαλός», κινούμενες στο ωραιότατο σκηνικό ανισοϋψών κάθετων αξόνων της Ηρώς Βαγιώτη, που είναι και η ενδυματολόγος της χορογραφίας. Το θέμα είναι η απόκλιση του ειθισμένου μοτίβου κίνησης και το έχουμε ξαναδεί σε πολλές παραλλαγές, ωστόσο η τελειότητα της ερμηνείας και ο προσωπικός μόχθος των ερμηνευτριών το αναβιβάζουν στο βάθρο της καλής παράστασης. Επίσης, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η μουσική σύνθεση Son of Chamber Symphony του Τζων Άνταμς, που είναι ιδιαίτερα υποβλητική και που παραπέμπει σε εξέλιξη του δρώμενου. Η εμπειρία των καλλιτέχνιδων χαρακτηρίζεται ως «κιναισθητική», όμως αυτό που επικρατεί είναι η έντονη αντίθεση ανάμεσα στον μηχανικό, επαναληπτικό χαρακτήρα (τύπου «μετρονόμου») κάποιων κινήσεων και στο ιδιαίτερα λυρικό ύφος κάποιων άλλων. Μια ακόμη παράσταση υψηλού επιπέδου, που ανταποκρινόταν στις προσδοκίες ενός κοινού ολοένα αυξανόμενου αριθμητικά και ολοένα και πιο ευαίσθητου στην καινοτομία.
Δυστυχώς δεν μπόρεσα να δω την παράσταση 162 dance meetings της χορογράφου Άριας Μπουμπάκη, ώστε να διαπιστώσω ιδίοις όμμασιν κατά πόσον οι κινητικές φόρμες που αναζητά και αυτή η καλλιτέχνις εξάπτει όντως τον διάλογο ανάμεσα στην κοινωνία και την τέχνη ανανοηματοδοτώντας το καλλιτεχνικό αποκύημα.
* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
