alt

Για την παράσταση «Η Σονάτα του Κρόιτσερ», σε σκηνοθεσία Μαρίας Ξανθοπουλίδου, η οποία παρουσιάζεται στο Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν, στη σκηνή της Φρυνίχου.

Του Νίκου Ξένιου

Η νουβέλα του Τολστόι Σονάτα του Κρόιτσερ (μτφρ. Αντρέας Σαραντόπουλος, εκδ. Ζαχαρόπουλος) προτείνει το ιδεώδες της σεξουαλικής αποχής. Ο αφηγητής και κύριος χαρακτήρας, ο Πόζνιτσεφ, στηλιτεύει τα ζωώδη ένστικτα που κυριαρχούν στις ερωτικές σχέσεις των δύο φύλων. Η Μαρία Ξανθοπουλίδου σκηνοθετεί τη διασκευή που έκανε ο Αντώνης Πέρης στο κείμενο για την παράσταση του Θεάτρου Τέχνης όπου πρωταγωνιστεί ο Αλέξανδρος Μυλωνάς.

Ο δολοφόνος καλλιτέχνης

Ο Τολστόι μιλά για τον κίβδηλο χαρακτήρα των ερωτικών σχέσεων και την ανηθικότητα, απορρίπτει τον σαρκικό έρωτα, κατακεραυνώνει την υποκρισία που εμπεριέχεται στη σύμβαση του γάμου και αντιτίθεται στη σεξουαλική ελευθεριότητα, προτιθέμενος να εξυμνήσει την ανιδιοτελή αγάπη και την ελευθερία βούλησης όσων μοιράζονται τον πνευματικό έρωτα.

Μετά από πολλές γέννες που έχουν ήδη καταστρέψει την επικοινωνία του ζευγαριού, η γυναίκα του Πόζνιτσεφ ξαναρχίζει την ενασχόλησή της με την μουσική, συναινέσει του ζηλόφθονου, ιδιοκτησιακού συζύγου της. Και τότε εμφανίζεται ο αντίζηλος. «...Έπαιζαν μαζί τη σονάτα του Κρόιτσερ, του Μπετόβεν. Ξέρετε, υποθέτω, το πρώτο πρέστο. Το ξέρετε!» Ο Πόζνιτσεφ μετατρέπει τον Τρουχατσέβσκι σε αντικείμενο της ζήλειας του, παρά το γεγονός ότι η απόλαυση της «Σονάτας του Κρόιτσερ» (Σονάτας για βιολί αρ. 9 του Μπετόβεν) τον κάνει ευγνώμονα και τον εξανθρωπίζει.

Η μουσική για τον Τολστόι δεν μπορεί να παίζεται σε αστικά δωμάτια ενώπιον κυριών που φορούν χαμηλά ντεκολτέ. Λέγεται πως, τον Ιανουάριο του 1900, ο Ραχμάνινοφ και ο μπάσος Φιοντόρ Τσαλιάπιν ήσαν καλεσμένοι στο σπίτι του συγγραφέα, στη Γιάσναγια Πολιάνα, και πως εκεί ερμήνευσαν το τραγούδι «Μοίρα» από την Εισαγωγή της 5ης Συμφωνίας του Μπετόβεν. Και ότι, μετά το κομμάτι, ο Τολστόι είπε στον Ραχμάνινοφ: «Υπάρχει άνθρωπος που να χρειάζεται αυτήν τη μουσική; Ο Μπετόβεν έγραφε ανοησίες!». Όταν, κατά την αναχώρηση των καλεσμένων του, ο Τολστόι ζήτησε συγγνώμη από τον Ραχμάνινοφ επειδή, όπως είπε, τον προσέβαλε, ο Ραχμάνινοφ λέγεται πως απάντησε: «Πώς να προσβληθώ προσωπικά αφού δεν προσεβλήθην από την κουβέντα σας για τον Μπετόβεν;».

Ο Τολστόι μιλά για τον κίβδηλο χαρακτήρα των ερωτικών σχέσεων και την ανηθικότητα, απορρίπτει τον σαρκικό έρωτα, κατακεραυνώνει την υποκρισία που εμπεριέχεται στη σύμβαση του γάμου και αντιτίθεται στη σεξουαλική ελευθεριότητα, προτιθέμενος να εξυμνήσει την ανιδιοτελή αγάπη και την ελευθερία βούλησης όσων μοιράζονται τον πνευματικό έρωτα. Μιλά για την απώλεια του ιδανικού μέτρου στα πλαίσια της χυδαίας καθημερινότητας και για τη συντριβή του πνεύματος των συγχρόνων του. Νιώθει οίκτο για την ανθρωπότητα, που την κατατρύχουν, όχι μόνο η φτώχεια και η εξαθλίωση, αλλά και οι απολαύσεις, η μουσική, ο πατριωτισμός.

Η «Σονάτα» αποτυπώνει μια περίοδο πνευματικής και ηθικής κρίσης του συγγραφέα, που υποστηρίζει ότι η σαρκική επιθυμία λειτουργεί ως τροχοπέδη στις σχέσεις ανδρών και γυναικών.

Η «Σονάτα» αποτυπώνει μια περίοδο πνευματικής και ηθικής κρίσης του συγγραφέα, που υποστηρίζει ότι η σαρκική επιθυμία λειτουργεί ως τροχοπέδη στις σχέσεις ανδρών και γυναικών. Πρόκειται για χρονικό της μεταστροφής ενός γάμου (που τελέστηκε με το ψευδαισθησιακό κίνητρο της αγάπης) σε βαθύ μίσος κι επίσης για ένα παράδοξο επιχείρημα υπέρ της σεξουαλικής αποχής, ως αντιπρόταση στο χάσμα μεταξύ σεξουαλικού πάθους και ανάγκης για συναισθηματική και ηθική πλήρωση. Ακόμα και η μουσική, στην περίπτωση που λειτουργεί ως αφροδισιακό, μπορεί να γίνει αφορμή για καταστροφή. «Είναι απίστευτο πόσο απόλυτη είναι η ψευδαίσθηση ότι η ομορφιά ταυτίζεται με την καλοσύνη. Μια όμορφη γυναίκα λέει ανοησίες, όμως εσύ τη βλέπεις σαν έξυπνη. Λέει και κάνει αδιανόητα πράγματα, κι εσύ διακρίνεις μόνο γοητεία. Και στην περίπτωση που δεν λέει τίποτε και πάλι πείθεις τον εαυτό σου πως είναι ευφυής και ηθικά ακέραιη».

Η αποδυναμωμένη εκδοχή του κειμένου

Η εξαιρετική, μετρημένη, απόλυτα υπολογισμένη στις λεπτομέρειές της και καθόλα ανθρώπινη ερμηνεία του Αλέξανδρου Μυλωνά ταίριαζε σε τούτη την ηθογραφική προσέγγιση της νουβέλας, που επί σκηνής κόμιζε μόνο τον κεντρικό άξονα της υπόθεσης (ο φόνος μιας συζύγου από ένα ζηλόφθονο σύζυγο), αμβλύνοντας τα «αιχμηρά» σημεία του κειμένου.

Για τον Τολστόι η ηθική συνύπαρξη ενός ζευγαριού δεν συμβαδίζει με τη σεξουαλική συνύπαρξη. Η ιδέα της ερωτικής αφοσίωσης κατακρίνεται ως ψευδαίσθηση: «Το να αγαπάς τον ίδιο άντρα ή την ίδια γυναίκα σε όλη σου τη ζωή μοιάζει με το να δέχεσαι ότι το ίδιο κερί θα μπορούσε να καίει για μιαν ολόκληρη ζωή», λέει. Σε ανάλυσή του εξηγεί πως όχι ο Ιησούς, αλλά η απεχθής εκκλησία καθιέρωσε τον (επίσης απεχθή) θεσμό του γάμου: στο κείμενό του φαίνονται οι επιρροές του από τη φιλοσοφία του Σοπενχάουερ, στα τέλη της δεκαετίας του 1870. Γι’ αυτό και το βιβλίο συνάντησε τέτοια αντίδραση στις Ηνωμένες Πολιτείες, ως αιρετικό: ο Ρούζβελτ είχε χαρακτηρίσει τον Τολστόι «σεξουαλικά διεστραμμένο». Είναι γεγονός πως στα τελευταία χρόνια της ζωής του ο μεγάλος συγγραφέας βασάνισε αρκετά τη σύζυγό του με τις νεοανακαλυφθείσες θρησκευτικές του πεποιθήσεις.

Ο φόνος στο έργο αυτό μετατρέπεται σε παράγοντα που αποκαθιστά τη φυσική τάξη πραγμάτων. Η δολοφονημένη σύζυγος «ηχεί» σαν αντικείμενο την ώρα που ξεψυχά: «Θυμάμαι την αντίσταση του κορσέ της και την είσοδο του μαχαιριού σε κάτι μαλακό». Ωστόσο, αυτή η διάσταση της νουβέλας δεν αναδείχθηκε στη διασκευή που ο Αντώνης Πέρης έκανε στη «Σονάτα» για λογαριασμό του Θεάτρου Τέχνης. Πού πήγε η χυδαία σεξουαλικότητα των ανώτερων κοινωνικών τάξεων που ήθελε να κατακρίνει ο Τολστόι; Πού φαίνεται πως για τον Πόζνιτσεφ το πραγματικό έγκλημα δεν ήταν η δολοφονία της γυναίκας του, αλλά ο γάμος του μαζί της; Πώς αναδεικνύεται η μεταστροφή του, στη διάρκεια της εξιστόρησής του, σε άνθρωπο που αντιμετωπίζει το άλλο φύλο ως ισότιμο άνθρωπο και όχι ως σκεύος ηδονής; Η εξαιρετική, μετρημένη, απόλυτα υπολογισμένη στις λεπτομέρειές της και καθόλα ανθρώπινη ερμηνεία του Αλέξανδρου Μυλωνά ταίριαζε σε τούτη την ηθογραφική προσέγγιση της νουβέλας, που επί σκηνής κόμιζε μόνο τον κεντρικό άξονα της υπόθεσης (ο φόνος μιας συζύγου από ένα ζηλόφθονο σύζυγο), αμβλύνοντας τα «αιχμηρά» σημεία του κειμένου και εσκεμμένα παραλείποντας τις φιλοσοφικές αναφορές του Τολστόι στη δαιμονική φύση του ανθρώπου, στις αηδείς εκδοχές του ενστίκτου, στην απέχθεια προς τη ζωώδη έλξη που φέρνει κοντά τα δύο φύλα και της οποίας φενάκη είναι ο γάμος, εν γένει όλα εκείνα τα στοιχεία που καθιστούσαν τη νουβέλα, άμα τη δημοσιεύσει της, «επικίνδυνη», ακραία και προσβλητική για τα αστικά ήθη. Και διερωτάται κανείς: γιατί να θυσιαστεί η τόσο μοναδική ερμηνεία ενός ηθοποιού τέτοιου διαμετρήματος σε μιαν ανώδυνη, «ακίνδυνη», «αφοπλισμένη» προσέγγιση του κειμένου; Για να μην σοκαριστεί ποιος; 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Περιμένοντας τον Γκοντό» σε σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου στη Στέγη (κριτική): Υπαρξιακό παραλήρημα σε μια υπερβατική παράσταση

«Περιμένοντας τον Γκοντό» σε σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου στη Στέγη (κριτική): Υπαρξιακό παραλήρημα σε μια υπερβατική παράσταση

Για την παράσταση «Περιμένοντας τον Γκοντό» του Σάμιουελ Μπέκετ σε σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου που ανεβαίνει στην κεντρική σκηνή της Στέγης Ιδρύματος Ωνάση. Κεντρική εικόνα: © Johanna Weber. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...
«Ένας εχθρός του λαού» του Χένρικ Ίψεν σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη (κριτική) – Μια γνήσια και αυθόρμητη παράσταση

«Ένας εχθρός του λαού» του Χένρικ Ίψεν σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη (κριτική) – Μια γνήσια και αυθόρμητη παράσταση

Για την παράσταση «Ένας εχθρός του λαού» του Χένρικ Ίψεν που ανεβαίνει στο Θέατρο «Ρεκτιφιέ» σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη. Κεντρική εικόνα: © Νίκη Δουλγεράκη.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

«Τά...

«Ονειρόδραμα» του Αύγουστου Στρίντμπεργκ, στο Εθνικό Θέατρο (κριτική) – Ένα αριστούργημα σε εκδοχή «teatro povero»

«Ονειρόδραμα» του Αύγουστου Στρίντμπεργκ, στο Εθνικό Θέατρο (κριτική) – Ένα αριστούργημα σε εκδοχή «teatro povero»

Για την παράσταση «Ονειρόδραμα» του Αύγουστου Στρίντμπεργκ που ανεβαίνει στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη. Κεντρική εικόνα: © Karol Jarek. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση βιβλίου στην Αθήνα: «Δικά μας παιδιά», της Σοφίας Νικολαΐδου

Παρουσίαση βιβλίου στην Αθήνα: «Δικά μας παιδιά», της Σοφίας Νικολαΐδου

Την Πέμπτη 23 Μαΐου, στις 8:30 μμ η Αλυσίδα Πολιτισμού IANOS και οι εκδόσεις Μεταίχμιο, διοργανώνουν παρουσίαση του νέου μυθιστορήματος της Σοφίας Νικολαΐδου με τίτλο «Δικά μας παιδιά».

Επιμέλεια: Book Press

Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι:

  • Κώστας Β. Κατσουλάρη...
Σοφία Νικολαΐδου: «Έκανα ένα βήμα πίσω και προσπάθησα να αφουγκραστώ τα νέα παιδιά»

Σοφία Νικολαΐδου: «Έκανα ένα βήμα πίσω και προσπάθησα να αφουγκραστώ τα νέα παιδιά»

Με αφορμή το νέο της μυθιστόρημα «Δικά μας παιδιά» (εκδ. Μεταίχμιο) συναντήσαμε τη συγγραφέα Σοφία Νικολαΐδου στη Θεσσαλονίκη, στο περιθώριο της 20ής Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου και συζητήσαμε για τους κώδικες των νέων, τον ΛΕΞ και τα κλειστά δωμάτια.

Συνέντευξη στον Διονύση...

Βραβείο Dylan Thomas 2024: στον Κέιλεμπ Αζουμά Νέλσον το φετινό βραβείο

Βραβείο Dylan Thomas 2024: στον Κέιλεμπ Αζουμά Νέλσον το φετινό βραβείο

O Βρετανο-Γκανέζος συγγραφέας Caleb Azumah Nelson κέρδισε για δεύτερη συνεχόμενη φορά το Dylan Thomas Prize που είναι αφιερωμένο από το Πανεπιοστήμιο του Swansea στον Ντύλαν Τόμας. Credit: Caleb Azumah Nelson/Instagram

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

«Επικράτειες» του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη (προδημοσίευση)

«Επικράτειες» του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη (προδημοσίευση)

Απόσπασμα από το λογοτεχνικό έργο του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη «Επικράτειες» που κυκλοφορεί στις 23 Μαΐου από τις εκδόσεις Περικείμενο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[Κάθε μεμονωμένη επικράτεια]

Εγώ σωπ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

Επτά βιβλία πολιτικής παρέμβασης: Νέα κινήματα, πράσινη επανάσταση, χειραφέτηση, δημοκρατία και παγκόσμια διακυβέρνηση, ορισμένες λέξεις-κλειδιά

Επτά βιβλία πολιτικής παρέμβασης: Νέα κινήματα, πράσινη επανάσταση, χειραφέτηση, δημοκρατία και παγκόσμια διακυβέρνηση, ορισμένες λέξεις-κλειδιά

Τι συμβαίνει πραγματικά στη χώρα μας και τι στο διεθνές περιβάλλον; Πώς θα είναι οι δημοκρατίες σε λίγες δεκατίες; Υπάρχει ένας νέος ακτιβισμός που μπορεί να αναχαιτίσει τον καπιταλισμό; Επιλέγουμε επτά βιβλία που θέτουν τα πολιτικά ζητήματα των καιρών μας επί τάπητος. Kεντρική εικόνα: © Unspalsh. 

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ