alt

Για την παράσταση Περιμένοντας τον Γκοντό, σε σκηνοθεσία Νατάσας Τριανταφύλλη, που παρουσιάζεται στο αίθριο του Μουσείου Μπενάκη.

Του Νίκου Ξένιου

Το Περιμένοντας τον Γκοντό  πρωτοπαρουσιάστηκε το 1953 στο Theatre de Babylone του Παρισιού, αφήνοντας στο κοινό και στους κριτικούς την έωλη αυτήν αίσθηση ατέρμονης επαναληπτικότητας μέσα σ’ ένα έρημο, αιχμηρό τοπίο που βρίσκεται «εκτός πόλεως», «εκτός χρόνου» και «εκτός Ιστορίας».

Το έργο συνδυάζει έναν εξπρεσιονιστικά μινιμαλιστικό γλωσσικό κώδικα και έναν κωμικό κόσμο ποίησης και ονείρου, για να επιδοθεί στην αέναη αναζήτηση νοήματος: πρόκειται για την πιο γνωστή θεατρική αλληγορία του εικοστού αιώνα. Bλαντιμίρ ο Λάζαρος Γεωργακόπουλος, Eστραγκόν ο Δημήτρης Mπίτος, Πότζο ο Aντώνης Aντωνόπουλος, Λάκυ ο Aινείας Tσαμάτης και φωνή Αγοριού η Λένα Παπαληγούρα. Η Έρι Κύργια υπογράφει τη μετάφραση.

Το εξοργιστικό ζευγάρι

Το έργο τοποθετεί την αρχή του στο βράδυ, καταργώντας την κλασική ενότητα χρόνου. Οι δυο άστεγοι ήρωες είναι παγιδευμένοι στην καθημερινή επανάληψη της αναμονής μιας σκιώδους παρουσίας, που υπό μιαν έννοια τους έχει υποσχεθεί την «αιώνια επιστροφή», τη σωτηρία τους. Χαρακτηριστικοί περιπλανώμενοι αλήτες, έρχονται και ξανάρχονται για να «υπάρξουν» στον ίδιο, άχρονο τόπο της πρώτης και της τελευταίας συνάντησής τους που ούτε καν θυμούνται και που προτίθενται να μην θυμηθούν, χωρίς να προσδιορίζεται ποια κατά σειράν «φορά» είναι αυτή του χρόνου της παράστασης. Ο Λάζαρος Γεωργακόπουλος δίνει ρεσιτάλ ερμηνείας, «κρατώντας δυνάμεις» ανά πάσαν στιγμή, σε μια θαυμαστή οικονομία ενέργειας, ενώ ο Δημήτρης Μπίτος κυριολεκτικά γεμίζει τη σκηνή με την έντονη παρουσία του και το απαξιωτικό του βλέμμα: το ιδανικό ζεύγος ερμηνευτών.

Ο Λάζαρος Γεωργακόπουλος δίνει ρεσιτάλ ερμηνείας, «κρατώντας δυνάμεις» ανά πάσαν στιγμή, σε μια θαυμαστή οικονομία ενέργειας, ενώ ο Δημήτρης Μπίτος κυριολεκτικά γεμίζει τη σκηνή με την έντονη παρουσία του και το απαξιωτικό του βλέμμα: το ιδανικό ζεύγος ερμηνευτών.

Στο Περιμένοντας τον Γκοντό η πράξη έχει υποκατασταθεί από τα λόγια και υπάρχει απλώς η «πρόθεση πράξεως». Το όνομα του αναμενόμενου συνιστά μιαν α-νόητη λέξη, πρόσφορη σε προσωπικές νοηματοδοτήσεις. Είναι μια λέξη α-νόητη και ακριβώς γι’ αυτό μπορεί να τη φορτίσει καθένας με το νόημα που αντέχει. Τα πρόσωπα του έργου είναι περίεργα γιατί ακριβώς φέρουν το ενδυματολογικό περίβλημα του άστεγου για να υποδυθούν (με δυσκολία και υποσκάπτοντάς τους, γιατί οι μπότες τους χτυπάνε στον κάλο) τους ρόλους των αστών. Η ανάδειξη της «αθέατης» πλευράς της πραγματικότητας, μιας μεταφυσικής του θεάτρου που αναδύεται από το «ελάχιστο», αυτός είναι ο πρώτος θεματολογικός άξονας του έργου. Η συγκεκριμένη σκηνοθεσία τον υπηρετεί επάξια, στον βαθμό στον οποίον ο θεατής νιώθει ολοκληρωμένη απελπισία, υψηλό συναίσθημα ευθύνης, καυστικό σχόλιο στη «δηθενιά». Όμως δεν αποφεύγει, η ίδια, κάποιον καθωσπρεπισμό, αφενός λόγω του ύφους απεύθυνσής της, κι αφετέρου λόγω της κάπως «στημένης» μετάφρασης, που περιλαμβάνει συνεχείς αγγλισμούς και γαλλισμούς, που μάλλον σχολιάζουν εξυπναδίστικα παρά αναδεικνύουν το κείμενο του Μπέκετ.

Το ανθρωπινότερο ζευγάρι

Επανάληψη ήδη γνωστών πραγμάτων, εμπειριών του ασαφούς παρελθόντος που βυθίζονται στη λησμονιά (επαναληπτικές λέξεις όπως: «revoilà», «revoir», «de même»). Οι δυο αντιήρωες γνωρίζονται «από πάντα» και τα αντικείμενα ολόγυρά τους έχουν μια συμβολική διάσταση που οι ίδιοι φαίνεται να γνωρίζουν: π.χ. το καπέλο είναι εγκεφαλικός υπαινιγμός. Ιδιοσυγκρασιακά επίσης διαφέρουν: ο ένας είναι παρορμητικός και αιματώδης, ενώ ο άλλος φλεγματικός και σκεπτικιστής, πράγμα που σκοπίμως εδραιώνει μιαν οριζόντια απόσταση μεταξύ τους. Ο μη-διάλογος διατρανώνει την άρνηση της δράσης, τόσο σκηνικής όσο και ευρύτερης και διανοίγει την αισθητική μιας σκηνικής φάρσας, ενώ το μη-ντεκόρ και οι άσκοπες κινήσεις, η χορευτικότητα της ακινησίας και η αδιάλειπτη ανάγκη ύπνου φέρνουν το έργο στους αντίποδες κάθε αισιόδοξης προοπτικής. Έτσι κι αλλιώς η πρώτη φράση υπηρετεί, όχι το παράλογο, αλλά το παράδοξο: «rien à faire».

Ενώ ο Αινείας Τσαμάτης αποδεικνύει, για μιαν ακόμη φορά, το μεγάλο ταλέντο του, ιδιαίτερα στη συγκλονιστική αυτήν τιράντα, δυστυχώς ο Αντώνης Αντωνόπουλος αποτελεί το τρωτό σημείο της διανομής: ανεπαρκής στον ρόλο του Πότζο, ελάχιστα «κλοουνέσκ», με μέτρια εκφορά λόγου και λάθος παύσεις, υποβιβάζει τη συνολική εικόνα της παράστασης.

Το «συμμετρικό» ζεύγος Πότζο και Λάκυ που ολοκληρώνει τη δραματουργική σύνθεση του έργου κατ’ ουσίαν συνιστά και τον παράγοντα αντίστιξης στο συμβιωτικό μοντέλο Βλαντιμίρ και Εστραγκόν: τον παράγοντα που «ρίχνει στον κόσμο» την ανθρώπινη σχέση, αναπαράγοντας τις εξουσιαστικές και κανιβαλικές της δομές. Το δεύτερο ζεύγος αποτελείται από έναν άξεστο, ακαλλιέργητο αφέντη και έναν υποτακτικό δούλο που δεν διαμαρτύρεται για τα βασανιστήρια που περνά και δέχεται το ύψιστο μαρτύριο: να στοχαστεί. Τότε ο Λάκυ απαγγέλλει απνευστί ένα απίστευτο ορυμαγδό λέξεων, που, με πολύ χαλαρό ειρμό, αποδίδει τον παράλογο χαρακτήρα της σχέσης του με το αφεντικό και σαρκάζει τους διανοούμενους που ενσωματώνονται και υπηρετούν τη διαιώνιση της φλύαρης πνευματικότητας της καθεστηκυίας τάξης. Ενώ ο Αινείας Τσαμάτης αποδεικνύει, για μιαν ακόμη φορά, το μεγάλο ταλέντο του, ιδιαίτερα στη συγκλονιστική αυτήν τιράντα, δυστυχώς ο Αντώνης Αντωνόπουλος αποτελεί το τρωτό σημείο της διανομής: ανεπαρκής στον ρόλο του Πότζο, ελάχιστα «κλοουνέσκ», με μέτρια εκφορά λόγου και λάθος παύσεις, υποβιβάζει τη συνολική εικόνα της παράστασης.

alt

Προβληματισμός «εκτός» και «εντός κόσμου» και αισθητικό γεγονός στο αίθριο του Μουσείου Μπενάκη

Βαθιά πολιτικός, ο «Γκοντό» του μεγάλου ιρλανδού δραματουργού επαγγέλλεται εμμέσως έναν κόσμο χωρίς επικίνδυνους μεσσιανισμούς, έναν κόσμο δράσης, όπου το υποκείμενο θα αντλεί υπαρξιακή αξία από τη συμμετοχή του στη διαμόρφωση της πραγματικότητας. Η λήθη, η αναπηρία του Πότζο στη β' πράξη, η συνεχής μετάθεση στο «αύριο» της πολυαναμενόμενης άφιξης του κ. Γκοντό, όλα μεταθέτουν την ευθύνη στη συνείδηση του θεατή. Η υπαρξιακή διάσταση του μπεκετικού προβληματισμού (υπάρχει ή δεν υπάρχει τελικά ο Γκοντό;) είναι ο δεύτερος θεματολογικός άξονας του έργου αυτού, που δίνει ένα νέον ορισμό στην έννοια του τραγικού για ένα κόσμο χωρίς Θεό και χωρίς ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις.

Η υψηλή αισθητική είναι το κύριο πρόσημο της συγκεκριμένης σκηνοθεσίας.

Ο συνεργάτης του Bob Wilson Scott Bolman φωτίζει από όλες τις πλευρές το εκπληκτικό «ξεριζωμένο» δέντρο της σκηνογραφίας που υλοποίησε η Εύα Μανιδάκη για να οριοθετήσει τον «κενό τόπο» της συνάντησης των δύο κλοσάρ Ντιντί και Γκογκό και της αναμονής του Γκοντό, αυτής της φαντασιωσικής φιγούρας που συνθέτει την ιδιότητα του Θεού (God) με αυτήν του κλόουν (pierrot) και αποτελεί τον λόγο ύπαρξης της σχέσης των δύο κεντρικών ηρώων. Το «θραυσμένο» έδαφος απ’ όπου έχει απογειωθεί η ρίζα του δέντρου είναι θαυμάσιο «αλωνάκι» για να εκτυλιχθεί το συγκεκριμένο έργο. Η μουσική και το λεκτικό σχόλιο της Μόνικα, επίσης συνθέτουν ένα ηχητικό τοπίο «βυθίσματος», γεμάτο μεταφυσικό παραξένισμα και ειρωνεία. Η υψηλή αισθητική, λοιπόν, είναι το κύριο πρόσημο της συγκεκριμένης σκηνοθεσίας.

Η Νατάσα Τριφύλλη σκηνοθέτησε την «Aντιγόνη» του Σοφοκλή στο Mουσείο Mπενάκη, το 2013, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Aθηνών, σε μουσική της Μόνικα, παράσταση που πήγε στο Παρίσι και παρουσιάστηκε στον κεντρικό χώρο της UNESCO. Tον Aπρίλιο του 2015 στο Yπόγειο του Θεάτρου Tέχνης σκηνοθέτησε τους «Aδελφούς Kαραμαζώφ» του Nτοστογιέφσκυ, σε πρωτότυπη διασκευή Διονύση Kαψάλη και πρωτότυπη μουσική Mόνικα. Φέτος κλείνει μια προβληματική τριλογίας με το «Περιμένοντας τον Γκοντό»: μετάφραση Έρι Kύργια, μουσική Mόνικα, σκηνογραφία Eύα Mανιδάκη, κοστούμια Iωάννα Tσάμη, φωτισμοί Scott Bolman (βοηθός του Bob Wilson), δραματολόγος Δήμητρα Γκούγκλια, βοηθός σκηνοθέτη Bασιλική Σουρή, βοηθός σκηνογράφου Φιλάνθη Mπουγάτσου, οργάνωση παραγωγής Mανόλης Σάρδης.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Θέλω να πάω σπίτι» της Kατερίνας Κλειτσιώτη και της Χρυσής Βιδαλάκη και «Υπνοβάτες» των Ελένης Δημοπούλου και Ελένης Ευθυμίου: Δύο βαθύτατα ανθρώπινες παραστάσεις

«Θέλω να πάω σπίτι» της Kατερίνας Κλειτσιώτη και της Χρυσής Βιδαλάκη και «Υπνοβάτες» των Ελένης Δημοπούλου και Ελένης Ευθυμίου: Δύο βαθύτατα ανθρώπινες παραστάσεις

Για τις παραστάσεις «Θέλω να πάω σπίτι» της Κατερίνας Κλειτσιώτη και της Χρυσής Βιδαλάκη που ανεβαίνει στο «Θέατρο στη Σάλα» και «Υπνοβάτες» των Ελένης Δημοπούλου και Ελένης Ευθυμίου που ανεβαίνει στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Θέλω να πάω σπίτι» (© Βασιλική Πουλάκη), 

...
«Τα τραγούδια του ελληνικού λαού» σε σκηνοθεσία Γιάννη Σκουρλέτη (κριτική) –Ένα αιρετικό drag ορατόριο στο Φεστιβάλ Αθηνών

«Τα τραγούδια του ελληνικού λαού» σε σκηνοθεσία Γιάννη Σκουρλέτη (κριτική) –Ένα αιρετικό drag ορατόριο στο Φεστιβάλ Αθηνών

Για την παράσταση «Τα τραγούδια του ελληνικού λαού» με κείμενα του Αλέξανδρου Παπαδόπουλου και σκηνοθεσία Γιάννη Σκουρλέτη που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών. Κεντρική εικόνα: © Karol Jarek.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...
«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

Για την παράσταση της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν [Caroline Guiela Nguyen] «Lacrima: το υφαντό των δακρύων» που παρουσιάστηκε στο φετινό Φεστιβάλ Αθηνών/Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: © Jean-Louis-Fernandez.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος 

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το καλοκαίρι της Κάρμεν» σε σκηνοθεσία Ζαχαρία Μαυροειδή (κριτική) – Ένας τρυφερός ύμνος για την ανδρική γκέι φιλία

«Το καλοκαίρι της Κάρμεν» σε σκηνοθεσία Ζαχαρία Μαυροειδή (κριτική) – Ένας τρυφερός ύμνος για την ανδρική γκέι φιλία

Για την ταινία του Ζαχαρία Μαυροειδή «Το καλοκαίρι της Κάρμεν». Τολμηρό φιλμ που όμως δεν πέφτει σε κλισέ και ανούσια δράματα. 

Γράφει η Φανή Χατζή

«Το Καλοκαίρι της Κάρμεν» είναι η απόλυτα καλοκαιρινή ταινία, ιδανική για ένα χαλαρό βραδάκι σε κάπ...

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Αντρές Μοντέρο: «Είμαστε άνθρωποι, πάντα θα μας αρέσουν οι ιστορίες και τα παραμύθια»

Αντρές Μοντέρο: «Είμαστε άνθρωποι, πάντα θα μας αρέσουν οι ιστορίες και τα παραμύθια»

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα) συνομιλούμε με τον Χιλιανό συγγραφέα Αντρές Μοντέρο [Andres Montero] για τον μαγικό ρεαλισμό και τη σπουδαιότητα της προφορικής αφήγησης.

Συνέντευξη στον Διονύσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...
«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η άλλη κόρη» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σειρά των δύο αφηγήσεων, η δική μου και η δ...

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ