Ο πολύτροπος, η Μούσα και η περιπλάνηση

Εμπνευσμένη από την ομηρική «Οδύσσεια», η σύνθεση της Καρβάλιο αντιμετωπίζει με μνημειακό τρόπο την επική ποίηση, αναπαριστώντας εικαστικά και κινησιολογικά τον αγώνα της αέναης επιστροφής στον γενέθλιο τόπο, τη νοσταλγία του κορμιού και μια δαντικού τύπου καταβύθιση στα τάρταρα. Η περιπλάνηση των δώδεκα χορευτών του σχήματος «Bomba Suicida» γίνεται χαοτική καθώς οι ρόλοι συγχέονται και ένα ψυχαναλυτικό ταμπλό εκτυλίσσεται επί σκηνής με κορυφούμενη ένταση.

Ένα fresco χαρακτήρων

Εμφανώς επηρεασμένη από τα εικαστικά δεδομένα της Ιστορίας της Τέχνης, αντιπαραθέτει το γλυκό και ρομαντικό περιβάλλον του κλασικού χορού στη βία και τη μανία του σύγχρονου ώστε να παραγάγει χαρακτήρες.

Επιζητώντας την απόδοση μιας αρχετυπικής, αιώνιας φόρμας, η Καρβάλιο εξατομικεύει την κίνηση και την αμφίεση των χορευτών της και αναδεικνύει τις αντιθέσεις τους μέσα στη συνολική σύνθεση. Εμφανώς επηρεασμένη από τα εικαστικά δεδομένα της Ιστορίας της Τέχνης, αντιπαραθέτει το γλυκό και ρομαντικό περιβάλλον του κλασικού χορού στη βία και τη μανία του σύγχρονου ώστε να παραγάγει χαρακτήρες. Οι μορφές της είναι τυραννισμένες, παλεύουν ακατάπαυστα επί σκηνής αγνοώντας πού βρίσκονται και γιατί υφίστανται μια μεταφυσικής διάστασης δοκιμασία. Το μεσογειακό σύμπαν που αναπαριστά περνά από ένα γεωμετρικό, γωνιώδες σχήμα εικοσαέδρου σε μια πιο καμπύλη εκδοχή, εμπνευσμένη από τα κύματα της θάλασσας σε τρικυμία.

Συνεχής φόβος θανάτου διατρέχει τη χορογραφία ενώ μια σκοτεινή ιδιοσυγκρασιακή δομή αποκαλύπτεται: αταξία, απώλεια της ισορροπίας, απόκλιση από το κείμενο του Ομήρου, υπερρεαλιστικά δεδομένα και μια σύνθεση που επανεφευρίσκει τους όρους ύπαρξής της και μελετά με το ανατομικό νυστέρι σε μια «πλάγια», oblique προοπτική και διάταξη στον χώρο. Τα κοστούμια του Αλεξάντερ Προτίκ έχουν το χρώμα της άμμου με μιαν απόχρωση κόκκινη κρασάτη: ο έξοχος, εφευρετικός ενδυματολόγος περιβάλλει τους χορευτές τα γήινα, υποκίτρινα και διαφανή υφάσματα των ζωγραφικών συνθέσεων «φρέσκο» του Μανιερισμού: τους ξεγυμνώνει χωρίς να τους εκχυδαḯζει, τους προστατεύει εκθέτοντάς τους όπως κάνει στις μορφές του ο Γιάκοπο ντελ Κόντε, τους στολίζει με τη ζωώδη γυμνότητα και τα κοσμήματα του πόθου που φέρουν οι μορφές του Τζόρτζιο Βαζάρι, τους παραμορφώνει σε χοίρους, φαύνους και τέρατα όπως ο Αρτσιμπόλντο, βάζει ανάμεσά τους μιαν ολόγυμνη, σατυρικής ενέργειας, αθλητική και δαιμόνια Μούσα και τους υποβάλλει στο συνεχές μαρτύριο της χορογραφικής επινόησης, διατηρώντας παράλληλα μια κάθετη δέσμη φωτός για να μαγνητίσει, κατά περίπτωσιν, έναν από αυτούς: αυτή είναι η Καλυψώ της Τάνια Καρβάλιο, ή η Κίρκη που με τη γητειά της παγιδεύει και θέτει φραγμούς στην πραγμάτωση του πόθου. Ο ένας μετά τον άλλον οι χαρακτήρες της Οδύσσειας και οι προσωποποιήσεις των ασύνειδων φόβων τους παγιδεύονται από τη δέσμη αυτήν του φωτός, προσδέονται στο κατάρτι με βουλοκέρι στ’ αυτιά, ενώ μυθολογικά τέρατα, Σειρήνες και φαύνοι τους περιτριγυρίζουν και τους γίνονται εμμονή. Ο νόστος της σύνθεσης κορυφώνεται από την επινόηση μιας μινιμαλιστικής επανάληψης ενός μουσικού και κινησιολογικού μοτίβου «κατάρρευσης» εν είδει μαρτυρίου στη δέσμη φωτός του κέντρου, ενώ πίσω, γύρω, σε πλάγια διάταξη ή σε παραλληλία -πάντως σε διαρκώς αναμορφούμενο σύμπαν- οι υπόλοιποι χορευτές επιστρατεύουν μιαν απίστευτη ποικιλία κινήσεων που καλύπτει όλη την ιστορία του χορού.

Οι δώδεκα ερμηνευτές κατατεμαχίζονται σε μικρά εικαστικά σύνολα που παραπέμπουν στον Καραβάτζιο, συσφίγγονται σε χρυσοκόκκινες ανθρωποσυνθέσεις τύπου Ρέμπραντ και εξαχνώνονται σε μανιερίστικη διάταξη με κατεύθυνση τον ουρανό τύπου Ελ Γκρέκο.

Χορογραφία έκκεντρη και εκκεντρική

Η Τάνια Καρβάλιο δεν μελετά θεωρητικά τον Όμηρο, αλλά πειραματίζεται παρατάσσοντας τους χορευτές της σε μιαν ασυνέχεια θέσεων και κινήσεων και κατόπιν τους συγχρονίζει, εκδιπλώνοντας τις δυνατότητες συνύπαρξής τους. Το πρόσωπο που αναπαριστά την Πηνελόπη είναι μια Γλυκοφιλούσα ή μια Mater Dolorosa που αναλύεται σε κλάματα υφαίνοντας και ξηλώνοντας το υφαντό του χρόνου. Ο Οδυσσέας, με τη σειρά του, είναι διχασμένος ανάμεσα στον άσβεστο πόθο της επιστροφής και στο πανούργο σχέδιο της επιβίωσης: το ζευγάρι πλαισιώνει το χορευτικό σύνολο φέροντας ως σήμα κατατεθέν τον κάματο, την εξάντληση και τον κοινό πόθο. Οι δώδεκα ερμηνευτές διαρκώς πέφτουν και ξανασηκώνονται, χάνονται στο βάθος της σκηνής κι επανέρχονται, αναδύονται από ένα πίνακα αναγεννησιακό και εισβάλλουν στο πλάνο, κατατεμαχίζονται σε μικρά εικαστικά σύνολα που παραπέμπουν στον Καραβάτζιο, συσφίγγονται σε χρυσοκόκκινες ανθρωποσυνθέσεις τύπου Ρέμπραντ και εξαχνώνονται σε μανιερίστικη διάταξη με κατεύθυνση τον ουρανό τύπου Ελ Γκρέκο, ενώ μια απειλητική θύελλα τους διώκει. Κωπηλατούν μιαν Αργώ που τρίζει και γίνονται οι ίδιοι οι αρμοί της, τα κουπιά της, οι επιβάτες της, τα πανιά της και τα κύματα που την ταλανίζουν. 

Η Τάνια Καρβάλιο γεννήθηκε το 1976 στο Viana do Castelo της Πορτογαλίας. Ξεκίνησε την ενασχόλησή της με το μπαλέτο σε ηλικία πέντε χρονών και καταπιάστηκε με τον σύγχρονο χορό στα δεκατέσσερά της. Σπούδασε στις Caldas da Rainha και το 1995 συνέχισε τις σπουδές της στη Λισαβόνα.  Εκεί διασταυρώθηκε με τον Filipe Viegas και την Clara Sena, με πρόσκληση και συνεργασία των οποίων ίδρυσε το σχήμα «Bomba Suicida». Το 2005 παρακολούθησε τα σεμινάρια χορογραφίας του Ιδρύματος Calouste Gulbenkian της Λισαβόνας). Σπούδασε μουσική με τους João Aleixo, Diogo Alvim and Youri Popov και από αυτήν τη μελέτη προέκυψαν τα  projects Ideolecto(2013), Moliquentos (2011), Trash Nymph (2008), και Madmud (2007. Το ενδιαφέρον της για τις οπτικές τέχνες και τη ζωγραφική είναι έκδηλο στη χορογραφία της και στις προσωπικές εικαστικές της επιδόσεις. 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

Info
Χορογραφία
Tânia Carvalho
Μουσική
Ulrich Estreich
Κοστούμια
Aleksandar Protic
Φωτισμοί
Zeca Iglésias
Σχεδιασμός φωτισμών
Jorge Santos
Ερμηνεύουν
Marta Cerqueira, André Santos, Bruno Senune, Catarina Félix, Cláudio Vieira, Gonçalo Ferreira de Almeida, Jácome Filipe, Leonor Hipólito, Luiz Antunes, Luís Guerra, Maria João Rodrigues, Petra Van Gompel

Παραγωγή
João Guimarães for Tânia Carvalho

Συμπαραγωγή
Les Subsistances (Lyon), Biennal de la Danse de Lyon (Lyon), Thèâtre de la Ville com Les Spectacles vivants - Centre Pompidou (Paris), Maria Matos Teatro Municipal (Lisboa), Centro Cultural Vila Flor (Guimarães), O Espaço do Tempo (Montemor-O-Novo), Teatro Viriato (Viseu)

DGArtes/Governo de Portugal