alt

Για την παράσταση Το νησί των σκλάβων του Μαριβώ σε σκηνοθεσία Μαριάννας Κάλμπαρη, στο Θέατρο Τέχνης.

Του Νίκου Ξένιου

Γραμμένη από ιταλούς ηθοποιούς, η μονόπρακτη κωμωδία του Μαριβώ «Το νησί των σκλάβων» παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Παρίσι το 1725 και προκάλεσε τον θαυμασμό του Μπωμαρσαί. Το έργο, που περιλάμβανε έντεκα σκηνές, ήταν μια κοινωνική σάτιρα με ηθικοπλαστικά στοιχεία που επιστράτευε τη μορφή σάτιρας της Commedia dell’ Arte (lazzi [1]) για να μεταφέρει το κοινό σε μιαν ουτοπία: κύρια χαρακτηριστικά αυτού του επινοημένου νησιού -που ήταν θέματα επίκαιρα στις αρχές του 18ου αιώνα, λόγω της δημοσίευσης του Ροβινσώνα και του Γκιούλιβερ- ήταν η αλλοτρίωση της ανθρώπινης υπόστασης από την εξουσία και η απογύμνωση των τάξεων από το περίβλημα των κοινωνικών τους ρόλων. Το έργο ανεβαίνει στο υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης σε μετάφραση και σκηνοθεσία Μαριάννας Κάλμπαρη.

Δούλος ή αφέντης; Ένα θέατρο για τον Άνθρωπο

Η επιλογή της αρχαίας Αθήνας είναι σκόπιμη και προσδίδει μια νότα κλασικισμού στη σύνθεση, όμως καθεαυτό το κείμενο είναι διαχρονικό, άρα επίκαιρο, επειδή διαδραματίζεται σε χώρο αθωότητας, παρθενικότητας, αμόλυντο από την κοινωνική υποκρισία και τη βία των ανισοτήτων -που το εικαστικό του ανάλογο είναι ο πίνακας του Βατώ «Προσκύνημα στο νησί των Κυθήρων». Ο Ιφικράτης και η Ευφροσύνη, πλούσιοι αριστοκράτες της αρχαίας Αθήνας, έχουν μαζί τους στο πλοίο που τους μεταφέρει εκτός από τις βαλίτσες, τους υποτακτικούς τους, τον Αρλεκίνο και την Κλεάνθη. Ένα ναυάγιο τους ρίχνει σ’ ένα locum idealis, ένα νησί όπου ζουν μόνο σκλάβοι. Ποιοι είναι, όμως, οι «σκλάβοι»;

alt
    Antoine Watteau, Προσκύνημα στο νησί των Κυθήρων
 
ΙΦΙΚΡΑΤΗΣ:
«Δούλοι της Ελλάδας! Πριν από έναν αιώνα, έκαναν επανάσταση κι εγκαταστάθηκαν σε κάποιο νησί. Αυτό πρέπει να 'ναι. Κι εκείνα εκεί τα σπίτια τους. Λένε, αγαπητέ μου Αρλεκίνε, πως το 'χουν συνήθειο να σκοτώνουν ή να σκλαβώνουν όποιον αφέντη φέρνει εδώ η μοίρα».

Ο Μαριβώ ασκεί σαφή κριτική στην αθηναϊκή (και άρα και στη νέα ευρωπαϊκή της εκδοχή) Δημοκρατία, προκαλώντας πικρούς γέλωτες. Το «Νησί των σκλάβων» είναι μια ημι-κωμική και ημι-συναισθηματική σάτιρα ηθών.

ΙΦΙΚΡΑΤΗΣ:
«Ξεδιάντροπε δούλε!»
ΑΡΛΕΚΙΝΟΣ:
«Να λοιπόν που θυμάστε πώς μιλάνε στην Αθήνα!»

Ο Τριβελίνος, επικεφαλής του νησιού, επιβάλλει νέους κανόνες στη νέα αυτήν πραγματικότητα: πρέπει και οι μεν και οι δε να διδαχθούν αυτά που πρέπει, ώστε να τους επιτραπεί η επιστροφή στην πατρώα γη. «Εκτός ορίων», λοιπόν, στο γνωστό «μεταβατικό» προς την Αγριότητα σημείο όπου η αριστοκρατική δόμηση της κοινωνίας δεν ισχύει, οι παραδεδομένοι ρόλοι (υποβαλλόμενοι από το κοστούμι του ηθοποιού) αντιστρέφονται, οι δούλοι δικαιούνται να υποτάσσουν τους κυρίους, επιδιδόμενοι σε μια fête champêtre άνευ προηγουμένου και ασκώντας βία λεκτική και σωματική στους έως τότε βασανιστές τους. Ο σαρκασμός ενσαρκώνεται στην απέκδυση του ενός ρόλου και στην ταυτόχρονη υπόδυση του άλλου:

ΙΦΙΚΡΑΤΗΣ:
«Δεν το ξέρεις λοιπόν; Σ' αγαπώ!»
ΑΡΛΕΚΙΝΟΣ:
«Το ξέρω, πώς, όμως οι αποδείξεις της αγάπης σας είναι πάντα στην πλάτη μου. Θέλω να πω: σε λάθος μεριά τις καταθέτετε».

Οι τόνοι του χιούμορ είναι σκοτεινοί ακριβώς γιατί εκπορεύονται από τον πολυπιεσμένο ψυχισμό του συμπλεγματικού δούλου.

Οι τόνοι του χιούμορ είναι σκοτεινοί ακριβώς γιατί εκπορεύονται από τον πολυπιεσμένο ψυχισμό του συμπλεγματικού δούλου. Αυτή είναι μια υπεροπτική αλλά και πραγματιστική διαπίστωση του συγγραφέα, που οδηγεί νοερά στα δυο ζευγάρια maîtresclave του «Περιμένοντας τον Γκοντό» του Μπέκετ και στον «Αγώνα Νέγρου και Σκύλων» του Κολτές, ως άξιος προκάτοχός τους. Η υπεροψία του ξίφους και ο ευτελισμός του «ευγενούς» ανδρισμού κυριαρχούν ως μοτίβα. Επίσης, η ματαιοδοξία του υποταγμένου σκλάβου που κολακεύεται από τη στιγμιαία σεξουαλική του επιβολή πάνω στον κύριο, σε ένα πλαίσιο εκδικητικής ταπείνωσης. Οι valets είναι γεμάτοι συμπλέγματα και ελαττώματα, όμως η κακία του σκλάβου δεν ενεργοποιείται «φύσει» αλλά «θέσει», με αποτέλεσμα την πολυσημαντότητα του γαλλικού κειμένου. Η χρήση του ζευγαριού των κοινωνικά υποδεέστερων υπηρετών γίνεται δεξιοτεχνικά από τον Μαριβώ, όσο κι αν μια μετάφραση δύσκολα αποδίδει τη φροντισμένη, λεπτά επεξεργασμένη λογοδιάρροια[2] του πρωτοτύπου, που βρίθει υπαινιγμών και υποδηλώσεων.

ΑΡΛΕΚΙΝΟΣ:
«Α, εγώ σας το λέω: σας λυπάμαι ολοψύχως!»
ΑΡΛΕΚΙΝΟΣ:
"Εσύ όμως που έγινες ελεύθερος και ευτυχισμένος δεν θα γίνεις τώρα και κακός, έτσι δεν είναι;"

Castigat ridendo mores[3]

Ο Αινείας Τσαμάτης και η Βίκυ Βολιώτη παίζουν με εξωστρέφεια και εκτελούν αυστηρότερη σκηνοθετική γραμμή, ενώ πιο ελεύθερες και ως εκ τούτου εσωτερικές είναι οι ερμηνείες του Νίκου Αλεξίου και της Ιωάννας Παππά.

Μάταιη επίκληση στο ήθος και στην ανθρωπιά, εισαγωγή του στοιχείου της διδακτικής ουμανιστικής σάτιρας, αναζήτηση της αλήθειας και της ορθολογικής βάσης στην ποιητική σύλληψη, στοιχεία προφητικής ανατροπής που ξαναβρίσκονται στον Βολταίρο, στο ξεκίνημα του γαλλικού Διαφωτισμού. Στη σκηνοθεσία της κυρίας Κάλμπαρη οι δύο πρώην σκλάβοι, σε επίδειξη γενναιοδωρίας, δίνουν άφεση αμαρτιών στους κυρίους τους κι αυτοί υπόσχονται: «θα μοιραζόμαστε όλα τα καλά», ώστε να υπάρξει η αφελής πειθώ και η πεσιμιστική ανατροπή στο τέλος, δοσμένη αντιστικτικά με μιμική, μουσική επένδυση και φωτισμούς. Στον άξονα του συγκεκριμένου σχολίου, και με το αφαιρετικό σκηνικό πολλαπλών παραμορφωτικών κατόπτρων στραμμένων προς το κοινό, η κυρία Κάλμπαρη αξιοποιεί στο έπακρο το ευκίνητο κωμικό στοιχείο που προκύπτει από μια εις βάθος μελέτη του θεατρικού τύπου του Αρλεκίνου και από τη φυσική δεξιότητα του Αινεία Τσαμάτη. Αντίστοιχα αξιοποιεί τη Βίκυ Βολιώτη για ν’ αποδώσει το νευρόσπαστο τραγικό στοιχείο που υποφώσκει στον χαρακτήρα της ματαιόδοξης κοκέτας Ευφροσύνης που θα απογυμνωθεί μπροστά στη σουμπρέτα της και στο κοινό, ενώ αφήνει στον Τριβελίνο ένα ρόλο φωνής off, υποβλητικής και «φασιστικής», με τον τόνο του αυταρχισμού που απαιτείται για να εκτελεσθούν με αληθοφάνεια τα εξωφρενικά επί σκηνής δρώμενα. Αυτό αποκλείει την υπερρεαλιστική προσέγγιση του Μαριβώ και συνιστά ένα εύρημα ιλλουζιονιστικής ακρίβειας πολύ τολμηρό κι αποτελεσματικό. Τα σκηνικά αντικατοπτρίζουν τόσο την αίσθηση αταξίας και σύγχισης που απαιτεί το έργο, όσο και την πολύχρωμη ποικιλότητα ενός καμαρινιού. Ταιριαχτή η κινησιολογική διδασκαλία της Μαρίνας Τσίγκα. Γαλουχημένοι στην κοσμικότητα της τεμπελιάς και της ανικανότητας, ο  Ιφικράτης και η Ευφροσύνη ανακτούν, λίγο πριν σβήσουν τα φώτα του θεάτρου, τους ειθισμένους τους ρόλους. Ο Αινείας Τσαμάτης και η Βίκυ Βολιώτη παίζουν με εξωστρέφεια και εκτελούν αυστηρότερη σκηνοθετική γραμμή, ενώ πιο ελεύθερες και ως εκ τούτου εσωτερικές είναι οι ερμηνείες του Νίκου Αλεξίου και της Ιωάννας Παππά.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

[1] lazzo, αυτοσχεδιαστικό αστείο με γνώρισμα την υπερβολή που χρησιμοποιείται στα έργα της Commedia dell' arte από τον Αρλεκίνο και τον Τσάνι. Τα «λάτσι» προκαλούν μια συγκεκριμένη συχνότητα γέλιου του κοινού και σταδιακά αποκτούν μια θεατρική στερεοτυπία πολύ χρήσιμη στους μεταγενέστερους συγγραφείς κωμωδιών.
[2] Marivaudage: γαλλικός όρος, που συμφύρει το όνομα του Μαριβώ με τη γαλλική λέξη bavardage που σημαίνει «φλυαρία»: το «μαριβωντάζ» παραπέμπει στην έντεχνη χρήση σχοινοτενών λεκτικών παιχνιδιών με στόχο την πολλαπλότητα του υπαινιγμού και την καλλιέργεια της γλωσσικής ακρίβειας.
[3] Λατινικό ρητό: «διακωμωδώντας τα ήθη, τα βελτιώνεις»
 
Info:
Μετάφραση – Σκηνοθεσία: Μαριάννα Κάλμπαρη
Σκηνικά – Κοστούμια: Κωνσταντίνος Ζαμάνης
Μουσική Επιμέλεια: Νέστορας Κοψιδάς
Φωτισμοί: Στέλλα Κάλτσου
Χορογραφία: Μαρίζα Τσίγκα
Βοηθοί σκηνοθέτη: Θεοδώρα Καπράλου, Ιωάννα Μπιτούνη
Video Trailer: Διαμαντής Καραναστάσης
Φωτογραφίες: Μυρτώ Αποστολίδου

Παίζουν: Νίκος Αλεξίου, Βίκυ Βολιώτη, Ιωάννα Παππά, Αινείας Τσαμάτης, Κωνσταντίνος Ευστρατίου.

Σάββατο 31 Ιανουαρίου – Κυριακή 5 Απριλίου 2015

Ημέρες & ώρες παραστάσεων:
Πέμπτη – Παρασκευή – Σάββατο 9.15 μμ
Κυριακή 8.00μμ

Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν – Υπόγειο
Πεσμαζόγλου 5 Αθήνα

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Σαββατοκύριακο στην Πειραιώς 260: Hip hop battles – Βαλέρια Δημητριάδου – Γιάννης Σκουρλέτης

Σαββατοκύριακο στην Πειραιώς 260: Hip hop battles – Βαλέρια Δημητριάδου – Γιάννης Σκουρλέτης

Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου: Hip hop battle στην πλατεία, θεατρική παράσταση στον Χώρο Ε και ένα Drag ορατόριο στον Χώρο Β παρουσιάζονται στην Πειραιώς 260.

Επιμέλεια: Book Press

AEF Urban Dance Contest
Hip hop battle & All styles battle ...

Για την αριστουργηματική «Ελίζαμπεθ Κοστέλο» του Κριστόφ Βαρλικόφσκι στο Φεστιβάλ Αθηνών

Για την αριστουργηματική «Ελίζαμπεθ Κοστέλο» του Κριστόφ Βαρλικόφσκι στο Φεστιβάλ Αθηνών

Σπάνια εμπειρία η εναρκτήρια παράσταση του Φεστιβάλ Αθηνών (Πειραιώς 260) με την ευφυή θεατρική μεταφορά που έκανε ο Κριστόφ Βαρλικόφσκι της «Elizabeth Costello» του Τζoν Μάξγουελ Κουτσί, με τίτλο «Elizabeth Costello - Επτά μαθήματα και πέντε παραβολές» (Elizabeth Costello: Siedem wykładów i pięć bajek z morałem). Φ...

«Οι κάλπηδες» του Στράτη Μυριβήλη στο Θέατρο «Μπέλλος» – Ο ορισμός της ξεκαρδιστικής παράστασης

«Οι κάλπηδες» του Στράτη Μυριβήλη στο Θέατρο «Μπέλλος» – Ο ορισμός της ξεκαρδιστικής παράστασης

Για την παράσταση «Οι κάλπηδες» του Στράτη Μυριβήλη που ανεβαίνει στο θέατρο «Μπέλλος» σε σκηνοθεσία του Κώστα Παπακωνσταντίνου. Κεντρική εικόνα: © Νίκος Βαρδακαστάνης. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γυναικεία Βραβεία Μυθοπλασίας και non fiction - Women's prize 2024: Νικήτριες οι Γκανεσανάνθαν και Ναόμι Κλάιν

Γυναικεία Βραβεία Μυθοπλασίας και non fiction - Women's prize 2024: Νικήτριες οι Γκανεσανάνθαν και Ναόμι Κλάιν

Και τα δύο βιβλία που βραβεύτηκαν με το Women's prize 2024 εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι παρασύρονται από τον εξτρεμισμό. Κεντρική εικόνα: αριστερά η Naomi Klein και δεξιά η V.V. Ganeshananthan.

Επιμέλεια: Book Press

...
Βραβεία Αναγνώστη 2024: Στη Λίζυ Τσιριμώκου το Μεγάλο βραβείο –  Όλοι οι βραβευθέντες και τα βιβλία τους

Βραβεία Αναγνώστη 2024: Στη Λίζυ Τσιριμώκου το Μεγάλο βραβείο – Όλοι οι βραβευθέντες και τα βιβλία τους

Απονεμήθηκαν τα Βραβεία του Αναγνώστη 2024 για βιβλία που εκδόθηκαν το 2023. Η τελετή απονομής, διοργανώθηκε, όπως κάθε χρόνο, στο Μουσείο Μπενάκη. 

Επιμέλεια: Book Press

Το μεγάλο τιμητικό βραβείο για το σύνολο του έργου της απονεμήθηκε στη ...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Λουξεμβουργιανής συγγραφέως Ναταλί Ρονβό [Nathalie Ronvaux] «Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» (μτφρ. Χάρης Παπαϊωάννου), η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Σε λίγες ημέρες ξεκινάει το Euro 2024 στη Γερμανία κι όλη η ποδοσφαιρική Ευρώπη ετοιμάζεται να ζήσει τη γιορτή. Σας προτείνουμε τρία πρόσφατα βιβλία, αμιγώς ποδοσφαιρικά, που θα σας βάλουν στο κλίμα της διοργάνωσης. Κεντρική εικόνα: Ο Θοδωρής Ζαγοράκης σηκώνει την βαρύτιμη κούπα του Euro μέσα στο Στάδιο Ντα Λουζ της...

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Η λίστα του δικαστή» (μτφρ. Γιώργος Μπαρουξής, εκδ. Ελληνικά Γράμματα) εξετάζουμε την ξεχωριστή περίπτωση του Αμερικανού συγγραφέα που είναι μετρ των δικαστικών θρίλερ (και όχι μόνο), με πωλήσεις που ξεπερνούν τα 300 εκατ. αντίτυπα παγκοσμίως. Κεντρική εικόνα: © achiev...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ