alt

Για την παράσταση Θείος Βάνιας, του Αντόν Τσέχωφ, σε σκηνοθεσία Λίλλυς Μελεμέ, που ανεβαίνει στο θέατρο Χορν.

Του Νίκου Ξένιου

Τον «Θείο Βάνια» του Τσέχωφ σκηνοθετεί η Λίλλυ Μελεμέ στο Θέατρο Χορν, με τον Γιάννη Φέρτη, τον Στέλιο Μάινα, την Αλεξία Καλτσίκη, την Έρση Μαλικένζου και τη Μαρίνα Ψάλτη στους κύριους ρόλους, σε μετάφραση της Χρύσας Προκοπάκη. Ο Γιάννης Βόγλης, η Μελίνα Βαμβακά και ο Χάρης Χαραλάμπους ολοκληρώνουν τον θίασο, σε μια παράσταση που τηρεί στάση ακαδημαϊκής ψυχρότητας έναντι του κειμένου.

Το στοιχειό του δάσους

Όταν ο Σερεμπριάκοβ ανακοινώνει την πρόθεσή του να πουλήσει το αγρόκτημα, ο υποχονδριακός, ματαιωμένος Βάνια εξαγριώνεται και επιχειρεί να σκοτώσει τον καθηγητή.

Ο Τσέχωφ βάζει τον ηλικιωμένο ακαδημαϊκό Σερεμπριάκοβ και την κατά πολύ νεώτερη σύζυγό του Γιελένα να «εισβάλλουν» στο σκηνικό του επαρχιακού αγροκτήματος που τους αποφέρει τα έσοδα για τον αστικό τρόπο ζωής τους. Ο Βάνια, κουνιάδος του ακαδημαϊκού, και ο Αστρόβ, ο αγροτικός γιατρός, γοητεύονται από τα θέλγητρα της Γιελένα, αποκαρδιωμένοι όπως είναι από τους πληκτικούς ρυθμούς της επαρχίας. Η ασχημούλα Σόνια, κόρη του καθηγητή από τον πρώτο του γάμο με την αδελφή του Βάνια, είναι ερωτευμένη με τον Αστρόβ, πράγμα που συμβαίνει και με τη Γιελένα. Οι καταστάσεις γίνονται συγκρουσιακές όταν ο Σερεμπριάκοβ ανακοινώνει την πρόθεσή του να πουλήσει το αγρόκτημα αυτό, που ενσαρκώνει τον λόγο ύπαρξης του θείου Βάνια και της Σόνια: ο υποχονδριακός, ματαιωμένος Βάνια εξαγριώνεται και επιχειρεί να σκοτώσει τον καθηγητή, αποκαλύπτοντας ένα πολυπιεσμένο ψυχισμό σε μια κρίση ειλικρίνειας όπου καυτηριάζει την απραξία, τη φιλαυτία και τον καταστροφικό ρόλο της παλιάς ρωσικής ιντελιγκέντσιας των πόλεων.

Ο «ερωτικός» Αστρόβ είναι ένας παράγοντας που κεραυνώνει και φωτίζει τις τετριμμένες, συμβατικές δραστηριότητες και κουβέντες της παλιάς μορφής ζωής, εγκαταλείποντας τις δυο κεντρικές γυναικείες φιγούρες στη στενότητα των επιλογών τους.

Στον «Θείο Βάνια» δεν μεταμορφώνονται μόνο οι χαρακτήρες, αλλά και το τοπίο. Το παρηκμασμένο επαρχιακό σκηνικό του υποστατικού, οι πίνακες του Αστρόβ και πάνω απ’ όλα το δάσος που περιβάλλει τους ανθρώπους: η εικαστική ξενάγηση που κάνει ο Αστρόβ στη Γιελένα αισθητοποιεί τους πόθους για μια χώρα που θα βαδίσει προς το μέλλον σεβόμενη το περιβάλλον, τους φυσικούς πόρους, τα ζωϊκά είδη, τις μνήμες του παρελθόντος. Έξω, στο δάσος, μαίνεται η θύελλα, ενώ ο επιστήμονας γοητεύει τη Γιελένα με την πρωτοτυπία, τη γοητεία και τον δυναμισμό των συλλήψεών του, που έρχονται σε κατάφωρην αντίθεση προς την απόλυτα ισοπεδωμένη εκδοχή ζωής των υπολοίπων. Ο «ερωτικός» Αστρόβ είναι ένας παράγοντας που κεραυνώνει και φωτίζει τις τετριμμένες, συμβατικές δραστηριότητες και κουβέντες της παλιάς μορφής ζωής, ανασύροντας από την παράδοση γερές ιδεολογικές και ηθικές βάσεις και εγκαταλείποντας τις δυο κεντρικές γυναικείες φιγούρες στη στενότητα των επιλογών τους.

Τη νοσταλγική λεκτική του περιδιάβαση στο πεδίο της προσφοράς υπογραμμίζει η έμφαση στην εξαθλίωση των μουζίκων, στον αγώνα των νέων επιστημόνων για καταπολέμηση της φτώχειας, της κακοδαιμονίας και των ασθενειών, στο κατεπείγον της ανάληψης δράσης και ευθυνών, προσδίδοντας χροιά πολιτικού ρεαλισμού σε ένα δράμα που, εκ πρώτης όψεως, προτίθεται να είναι νατουραλιστικό. Ίσως αυτός να είναι και ο λόγος που ο μεγάλος ρώσος συγγραφέας άλλαξε άποψη για τις αντιδράσεις του Βάνια, που από «στοιχειό του δάσους» (στην αρχική εκδοχή γραφής του έργου) μετατράπηκε σε πύρινο κριτή της αστικής υποκρισίας, που έχει χαραμίσει τα νιάτα και την ενεργητικότητά του στο να λογοδοτεί για τα λογιστικά του υποστατικού και να υπηρετεί τη ματαιόδοξη και ανερμάτιστη καριέρα του Σερεμπριάκοβ. Με μια πεσσιμιστική κατάληξη, όμως, το έργο κλείνει με τον συμβιβασμό και την αναδίπλωση του αξιοπρεπούς, τίμιου Βάνια και της ερωτικά απογοητευμένης Σόνια στην παθητική αποδοχή της μοίρας τους, πράξη που υπαγορεύει την κατάρρευση του σκηνικού.

alt

Μια πολλά υποσχόμενη αφίσα παράστασης

Και πράγματι, θα περίμενε κανείς -όπως υποσχόταν η αφίσα της παράστασης- το σκηνικό στην τελευταία πράξη να καταρρεύσει και τους χαρακτήρες να βυθιστούν στη σκόνη της λήθης και της παραίτησης. Αντίθετα, η παρέλευση του Σερεμπριάκοβ και της συζύγου του από τον ορίζοντα της ζωής του αγροκτήματος άφησε σχεδόν ανέπαφο το σκηνικό, σε μια σκηνοθετική προσέγγιση που σέβεται μεν το κείμενο, ωστόσο το αναγιγνώσκει χωρίς να οσφραίνεται τη βαθειά, μελαγχολική ειρωνεία και την ερείπωση που υποκρύπτει. Ευτυχώς το νεοκλασικό αυτό σκηνικό αίφνης αποκαλύπτει θραύσματα ενός άλλου, κρυφού σκηνικού, υπαινισσόμενο μια μορφή ερείπωσης. Όμως η διαρκής μεταφορά τραπεζιού και καρέκλας απλώς δείχνει αμήχανη, χωρίς προφανή λειτουργικότητα, σε αντίθεση με τα «θραύσματα» της ρωσικής ζωής που εντάσσονται στις κόγχες του τοίχου (το σαμοβάρι, το πλεκτό, το κλουβί του καναρινιού, το ραδιόφωνο, ο δίσκος με τα φάρμακα, το ρολόι του τοίχου) και τις κενές κορνίζες της προσωπικής πινακοθήκης του Αστρόφ. Σημειολογικά ατελέσφορος ο περιστρεφόμενος μηχανισμός «παραγωγής ονείρων» στη σκηνή της ξενάγησης που κάνει ο Αστρόβ στους πίνακές του.

Η εύθραυστη, βαθιά μελετημένη Σόνια της Αλεξίας Καλτσίκη μαζί με τον σκαμπρόζικο και αισθαντικό Αστρόβ του Στέλιου Μάινα κρατούν τα ηνία της παράστασης.

Αισθητικά ετερόκλητα τα κοστούμια, με μιαν «άχρονη» διάσταση στην πλειονότητά τους, ενώ εμβόλιμη φαντάζει η περιβολή κυνηγού του Αστρόφ, που δείχνει σαν να προέρχεται από μιαν άλλη παράσταση και αισθητικά ετερόκλητες οι ερμηνείες. Η σκηνοθέτις μοιάζει να έχει μελετήσει το κείμενο στην εξαιρετική μετάφραση της Χρύσας Προκοπάκη και να έχει οραματισθεί μια παράσταση χαμηλών τόνων, που λογικά θα απέβλεπε στην αμφισημία και σε ανοικτό πεδίο ερμηνειών. Ωστόσο -και ευτυχώς για την απόλαυση του θεατή- μια μορφή σκηνοθετικής χαλαρότητας επιτρέπει στην καταπληκτική Αλεξία Καλτσίκη να μεταφέρει αυτούσιο, άθικτο και λαμπερό τον ρόλο της Σόνια, εμβαθύνοντας στις κρυφές πτυχές του και υποστηρίζοντας σθεναρά το μεταμορφωσιγενές της υπόστασής του: η Σόνια μένει επί σκηνής ως ενσάρκωση της αγάπης, παρά τον έρωτα που τη συγκλονίζει και ταράζει τα θεμέλια των βεβαιοτήτων της, ενώ λεκτικά επικρατεί η προσδοκία μιας μετά θάνατον ανταμοιβής: «Θ’ ακούσουμε τους αγγέλους, θα δούμε ολόκληρο τον ουρανό σπαρμένο με διαμάντια, θα δούμε όλο το κακό αυτής της γης, όλα μας τα βάσανα να καταποντίζονται μέσα στο έλεος που θα πλημμυρίσει ολόκληρο τον κόσμο, και η ζωή μας θα γίνει ήρεμη, τρυφερή, γλυκιά σαν χάδι. Θ’ αναπαυτούμε!». Η εύθραυστη, βαθιά μελετημένη Σόνια της Αλεξίας Καλτσίκη μαζί με τον σκαμπρόζικο και αισθαντικό Αστρόβ του Στέλιου Μάινα κρατούν τα ηνία της παράστασης, καθώς ο Μάινας, επίσης αυτόνομα κινούμενος, μεταφέρει την πείρα και το μεγάλο ταλέντο του στην ενσάρκωση του ποιητικού αυτού ρόλου, κρατά τον ρυθμό και διασώζει τα αμήχανα μέρη της σκηνοθεσίας, γεφυρώνοντας κενά κι εξισορροπώντας τη δική του γνώση του ρόλου με το ακυβέρνητο καράβι της σκηνοθεσίας.

Του σκηνοθετικού ελέγχου επίσης διαφεύγει η Γιελένα της Μαρίνας Ψάλτη: η πολύ καλή αυτή ηθοποιός με το δυνατό ταμπεραμέντο επιβάλλει, θα ’λεγε κανείς, τη δική της, μπουλβάρ εκδοχή της Γιελένα στην παράσταση, κρατώντας τους προβολείς πάνω της και αποσπώντας τη συμπάθεια ενός συγκεκριμένου, αστικού κοινού, έτοιμου να γελάσει με τηλεοπτικές «πόζες» και να γνέψει καταφατικά σε χιουμοριστικές υπογραμμίσεις του κλασικού κειμένου. Αντίθετα ο Γιάννης Φέρτης, κρατώντας μια σεμνή στάση έναντι στον Τσέχωφ, αρκείται σε μια «κουρασμένη» εκδοχή του Βάνια, χωρίς να καταφέρνει να μεταγγίσει το μέγεθος της απογοήτευσης, την πικρία της προδομένης και αναλωμένης ζωής, τη λύσσα και την έκρηξη της απόγνωσης. Ο Χάρης Χαραλάμπους  έχει στιγμές δημιουργικού οίστρου, που όμως χάνονται μέσα στις διεκπεραιωτικές ερμηνείες της Έρσης Μαλικένζου, της Μελίνας Βαμβακά και του Γιάννη Βόγλη. Η μουσική του Σταύρου Γασπαράτου υπογραμμίζει με όμορφο τρόπο τις ψυχικές δονήσεις των ηρώων. Μια δημοκρατική, καλών προθέσεων παράσταση, που αφήνει τη γεύση του ανεκπλήρωτου, όχι τόσο των πόθων των κλασικών χαρακτήρων, όσο των προσδοκιών των θεατών.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο θείος Βάνιας», «Μια άλλη Θήβα», «Σεροτονίνη»: Τρεις έξοχες παραστάσεις που παίζονται αυτές τις μέρες

«Ο θείος Βάνιας», «Μια άλλη Θήβα», «Σεροτονίνη»: Τρεις έξοχες παραστάσεις που παίζονται αυτές τις μέρες

Τρεις έξοχες παραστάσεις, οι οποίες θα παρουσιάζονται μέχρι τις αρχές Ιανουαρίου. «Ο θείος Βάνιας» (σκην. Δημήτρη Καραντζά) στο θέατρο Προσκήνιο, «Μια άλλη Θήβα» (σκην. Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου) στο Θέατρο του Νέου Κόσμου και «Σεροτονίνη» (σκην. Δημήτρη Αγαρτζίδη, Δέσποινας Αναστάσογλου) σ...

«Σπιρτόκουτο» στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης: Στην άγρια γοητεία του musical

«Σπιρτόκουτο» στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης: Στην άγρια γοητεία του musical

Για την παράσταση «Σπιρτόκουτο: The Musical – Πόλεμος σε τέσσερις τοίχους», βασισμένη στην ταινία του Γιάννη Οικονομίδη, σε σκηνοθεσία Γιάννη Νιάρρου, η οποία παρουσιάζεται στη Στέγη έως τις 30 Δεκεμβρίου 2022. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Στη...

 «Solaris», «Βασίλισσα χωρίς φτερά» και «Ελευθερία εις θάνατον»: Τρεις αξιόλογες πολιτικές παραστάσεις του φθινοπώρου

«Solaris», «Βασίλισσα χωρίς φτερά» και «Ελευθερία εις θάνατον»: Τρεις αξιόλογες πολιτικές παραστάσεις του φθινοπώρου

Τρεις θεατρικές παραστάσεις προβάλλουν σαφείς πολιτικές τοποθετήσεις, υπερβαίνοντας την τρέχουσα επικαιρότητα. «Solaris», σε σκηνοθεσία Θοδωρή Αμπαζή, «Βασίλισσα χωρίς φτερά», σε σκηνοθεσία Μαρίας Γοργία και «Ελευθερία εις θάνατον» σε σκηνοθεσία Ηλέκτρας Ελληνικιώτη.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Εταιρεία Συγγραφέων δίνει βραβεία και υποδέχεται τα νέα μέλη της στο Μέγαρο Μουσικής

Η Εταιρεία Συγγραφέων δίνει βραβεία και υποδέχεται τα νέα μέλη της στο Μέγαρο Μουσικής

Η Εταιρεία Συγγραφέων διοργανώνει την Τετάρτη, 7 Δεκεμβρίου 2022, στον Πολυχώρο του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής (Μέγαρο Μουσικής Αθηνών) την τελετή απονομής των Βραβείων 2022 της Εταιρείας Συγγραφέων. Στην ίδια εκδήλωση η Εταιρεία θα καλωσορίσει τα νέα μέλη της και θα παρουσιάσει το Ημερολόγιό της για το 2023 με ...

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Οι New York Times δημοσίευσαν πρόσφατα μια λίστα με τα δέκα καλύτερα βιβλία που κυκλοφόρησαν μέσα στη χρονιά. Αξίζει να αναφερθεί πως, στην κατηγορία της μυθοπλασίας, τέσσερα από τα πέντε προτεινόμενα βιβλία είναι έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς. Στην κεντρική φωτογραφία, η βραβευμένη με Πούλιτζερ λογοτεχνίας ...

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

10 Νοεμβρίου 2022 ΕΠΩΝΥΜΩΣ

«Γράφε για όσα ξέρεις»: Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες αποτιμούν την πιο διάσημη συγγραφική συμβουλή

Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες μιλούν για τη χιλιοειπωμένη συμβουλή που παροτρύνει τους άπειρους δημιουργούς να βασιστούν στα βιώματα και στις εμπειρίες τους, στην καθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ