Nut-cracker-1

Για την παράσταση σύγχρονου χορού Καρυοθραύστης του Κωνσταντίνου Ρήγου στο ΡΕΞ.

Του Νίκου Ξένιου

«Μου αρέσουν τα έργα που με το πέρασμα του χρόνου έγιναν μέρος της ιστορίας του χορού», λέει ο Κωνσταντίνος Ρήγος σε συνέντευξή του για τον «Καρυοθραύστη» του χοροθεάτρου ΟΚΤΑΝΑ, που έκλεισε χθες μια σειρά έξι παραστάσεων στο θέατρο ΡΕΞ, ολοκληρώνοντας μια τριλογία μπαλέτων του Τσαϊκόφσκι με προηγούμενα την Ωραία Κοιμωμένη και τη Μνήμη των κύκνων. Με σύγχρονη, ποπ αισθητική και αφαιρετικά σκηνικά, η ειρωνική παράσταση του Ρήγου απομυθοποιεί το παραμύθι της μικρής Κλάρας που ζει το όνειρο των Χριστουγέννων κάτω από το χριστουγεννιάτικο δέντρο. 

Ο Τσαϊκόφσκι συνέθεσε το έργο το 1892, ενώ το λιμπρέτο βασίστηκε στη διασκευή του παραμυθιού Ο Καρυοθραύστης και ο βασιλιάς των ποντικών του Ε. Τ. Α. Χόφμαν από τον Αλέξανδρο Δουμά πατέρα. Ο Καρυοθραύστης ζει ελάχιστα και ξαναγίνεται ξύλινος, ενώ η Κλάρα συνεχίζει να ζει την ουτοπία της. Σε επίπεδο φαντασιώσεων εκτυλίσσονται όλες οι επιμέρους χορογραφίες, κύρια ιδέα των οποίων είναι ο ανεδαφικός, μη εκπληρούμενος χαρακτήρας του έρωτα και η μοναξιά.

Η δραματουργία είναι της Ξένιας Αηδονοπούλου, τα κοστούμια της Νατάσσας Δημητρίου. Ερμηνεύουν οι Ιωάννα Αντώναρου, Τάσος Καραχανίδης, Τάσος Καραχάλιος, Άρης Παπαδόπουλος και Χρήστος Στρινόπουλος.

Επαναπροσέγγιση της Κλάρας

Nut-cracker-5Διερωτώμαι γιατί οι μέχρι τώρα αναγνώσεις της συγκεκριμένης χορογραφίας μιλούν για «αντιστροφή» του πνεύματος του Καρυοθραύστη, δεδομένου ότι ο πρωτότυπος μύθος είναι εξίσου απαισιόδοξος. Στο γνωστό μας έργο, η Κλάρα, αφού ταξιδέψει με όχημα την εφηβική της φαντασία σε μαγικούς κόσμους και βιώσει το έπος του έρωτά της με τον μεταμορφωμένο σε πρίγκιπα καρυοθραύστη, θα ξυπνήσει με ένα ξύλινο παιχνίδι στα χέρια της. Ποια η διαφορά με την προσέγγιση του Ρήγου; Καινοφανές εδώ είναι το γεγονός ότι πρωταγωνιστής δεν είναι ο μεταμορφωμένος σε πρίγκιπα Καρυοθραύστης, αλλά η Κλάρα. Και το γεγονός ότι ο ξύλινος πρίγκιπας, στην εκδοχή του Ρήγου, δεν αλλάζει υπόσταση, ώστε να είναι μετατρέψιμος σε αντικείμενο της φαντασίωσης.

Ερμηνευμένη εκπληκτικά από την Ιωάννα Αντώναρου, μια Λολίτα-Κλάρα βυθίζεται σε αποσπασματικές μνήμες που σφραγίζονται από υπερρεαλιστικής σύνθεσης επισκέψεις τεσσάρων «κούκλων» στο παιδικό της δωμάτιο. Μια υπόνοια ποντικότρυπας σε σχήμα κλασικής ευρωπαϊκής σκηνής θεάτρου γίνεται δίοδος των εισβολέων αυτών, που παραβιάζουν το άδυτο της παιδικής της αθωότητας και την παρωδούν. Ενώ η αναλογία παιχνιδιών και χριστουγεννιάτικου δέντρου είναι γοητευτική στο κλασικό μπαλέτο, εδώ γίνεται κάπως εφιαλτική η σχέση μεγέθους της Κλάρας προς την ποντικότρυπα, που παραπέμπει στην Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων. Ένας σκληρός πυρήνας επίπλαστης ομορφιάς πίσω από απομεινάρια χριστουγεννιάτικου διάκοσμου, μιας κλειστοφοβικής σκηνής, παρεφθαρμένων χορογραφιών κλασικού μπαλέτου, φλαμένκο και πάσο ντόμπλε, σκόπιμα ανεστραμμένης θέασης της γυμνότητας και δυσαναλογίας των σωμάτων των χορευτών με τη μουσική, ανάδειξης μιας οριακής εφηβικής ιδιοσυγκρασίας κοριτσιού, που είναι κυρίως αυτοκαταστροφική.

Nut-cracker-3Πώς λειτουργεί το γυμνό ανδρικό κορμί

Παραμένοντας αισθησιακοί, χωρίς να επιστρατεύουν τους κλασικούς κώδικες γοητείας και, κατά σημεία, μη υπακούοντας στον ρυθμό της μουσικής, οι τέσσερεις χορευτές αυτοσαρκάζονται, επιδεικνύονται, αυτοϊκανοποιούνται, συγκρούονται, αναπλάθοντας σε άλλες αναλογίες όλες τις συγκρούσεις που θα περιλάμβανε μια μπαλετική παράσταση του Καρυοθραύστη. Διατηρούν επαφή με ένα βεστιάριο υπολειμμάτων από μεταμφιέσεις με συγκεκριμένη σημασιολογία, απ' όπου με συνοπτικές κινήσεις αντλούν ένα φράκο, μια μανσέτα, ένα κόσμημα, ένα σακάκι. Κατόπιν, διέρχονται όλους τους χαρακτήρες που προβλέπει το κλασικό λιμπρέτο, μεταμφιεζόμενοι διαδοχικά σε ποντικούς, σε νιφάδες χιονιού, σε λουλούδια, σε γλυκίσματα, σε νευρόσπαστα, σε αλογάκια και σε επιβήτορες-εραστές, που ξεγυμνώνονται, αποπλανούν τη ρομαντική παιδίσκη, την διακορεύουν, την παρασύρουν σε σεξουαλικό όργιο, την κουρελιάζουν και την αφήνουν μόνη με τις ακυρωμένες της φαντασιώσεις, στη μεθόριο μιας άγριας ενηλικίωσης.

Η γυμνότητα είναι λειτουργική και απαραίτητη σ'αυτήν τη χορογραφία γιατί απαγκιστρώνει τον θεατή από το μοτίβο του ωραιοπαθούς, σαχλού πρίγκιπα και του αφηγείται μια σεξιστική, άγρια εκδοχή του άνδρα-βιαστή, αλλά κι αυτή δοσμένη με παιγνιώδη και σαρκαστικό τρόπο.

Η γυμνότητα είναι λειτουργική και απαραίτητη σ' αυτήν τη χορογραφία γιατί απαγκιστρώνει τον θεατή από το μοτίβο του ωραιοπαθούς, σαχλού πρίγκιπα και του αφηγείται μια σεξιστική, άγρια εκδοχή του άνδρα-βιαστή, αλλά κι αυτή δοσμένη με παιγνιώδη και σαρκαστικό τρόπο. Σκληρή στη σύλληψή της, η αφήγηση του Κωνσταντίνου Ρήγου λειτουργεί ως χαστούκι στην κατεύθυνση μιας ειδικής υπόστασης αφύπνισης, που έχει να κάνει τόσο με την αισθητική της συγκεκριμένης εορταστικής περιόδου, όσο και με την «εσωτερικά» καθιερωμένη αισθητική στερεοτυπία των χορογραφιών που έχουν προηγηθεί. Δεν είμαι απόλυτα βέβαιος αν η τελειότητα των σωμάτων των χορευτών υπηρετεί την ίδια απομυθοποιητική λειτουργία, ή, αντίθετα, την αντιμάχεται.

Nut-cracker-2Η παράσταση του Κωνσταντίνου Ρήγου υπηρετεί επάξια τον σύγχρονο χορό, καταθέτοντας μιαν ακόμη επαναστατική προσέγγιση κλασικών μύθων με τους οποίους όλοι ανατραφήκαμε. Τι να πει κανείς για τη ρομαντική σύνθεση που συνάδει προς το πνεύμα των Χριστουγέννων; Ο εξωραϊσμός της κλασικής ενσάρκωσης του μπαλέτου του Τσαϊκόφσκι σε χορογραφία Πετιπά στα μεγάλα θέατρα της σοβιετικής Ρωσίας -κομμάτι, κι αυτή, της τηλεοπτικής μνήμης μας- δίνει εδώ τη θέση της στο απόλυτο kitsch. Την ενδόμυχη προσδοκία αναγέννησης και λύτρωσης που συνιστά το βίωμα των Χριστουγέννων εδώ τη διαδέχεται η διάψευση. Το γεγονός ότι ο μύθος είναι σχεδόν ταυτισμένος με την υποχρεωτική λάμψη και ευτυχία των Χριστουγέννων προσφέρει μια θαυμάσια ευκαιρία για ανάδειξη της μοναχικότητας της ύπαρξης.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μελάνι» του Δημήτρη Παπαϊωάννου στο Μέγαρο Μουσικής: Από τον νεοκλασικισμό στο νεομπαρόκ

«Μελάνι» του Δημήτρη Παπαϊωάννου στο Μέγαρο Μουσικής: Από τον νεοκλασικισμό στο νεομπαρόκ

Για την παράσταση «INK» του Δημήτρη Παπαϊωάννου, η οποία παρουσιάστηκε στο Μέγαρο Μουσικής. Φωτογραφίες: Julian Mommert

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Παραμένοντας σταθερά ένας ύψιστης αισθητικής créateur/auteur σκηνικών γεγονό...

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

Το ανατρεπτικό έργο του καταξιωμένου Ευριπίδη Λασκαρίδη παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

16 – ...

«Στη μοναξιά των κάμπων με βαμβάκι» του Μπερνάρ-Μαρί Κολτές, με τον Τζον Μάλκοβιτς στη Στέγη

«Στη μοναξιά των κάμπων με βαμβάκι» του Μπερνάρ-Μαρί Κολτές, με τον Τζον Μάλκοβιτς στη Στέγη

Ο υποψήφιος για Όσκαρ Τζον Μάλκοβιτς και η πολυβραβευμένη Λιθουανή ηθοποιός Ινγκεμπόργκα Νταπκουνάιτε δίνουν ρεσιτάλ ερμηνείας σε ένα από τα πιο μυστηριώδη έργα του σύγχρονου ρεπερτορίου, στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 9 έως τις 12 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Māris Morkāns

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Ο Φίλιππος Τσιμπόγλου, Γενικός Διευθυντής της Εθνικής Βιβλιοθήκης, έφυγε ξαφνικά από τη ζωή σήμερα το πρωί σε ηλικία 66 χρονών.

Επιμέλεια: Book Press

Η ανακοίνωση της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος

...
Ο Μάριο Ντεζιάτι, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ασυμβίβαστοι» που τιμήθηκε με το βραβείο Strega 2022, έρχεται στην Αθήνα

Ο Μάριο Ντεζιάτι, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ασυμβίβαστοι» που τιμήθηκε με το βραβείο Strega 2022, έρχεται στην Αθήνα

Ο βραβευμένος συγγραφέας Μάριο Ντεζιάτι θα παρουσιάσει το βιβλίο του στις 9 Φεβρουαρίου 2023, στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών.

Επιμέλεια: Book Press

O Mario Desiati, συγγραφέας του μυθιστορήματος Ασυμβίβαστοι (πρωτ. τίτλος Spatriat...

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ