alt

Για την παράσταση της Lola Arias, Η ζωή μου μετά, η οποία παρουσιάστηκε στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών στο πλαίσιο του αφιερώματος Transitions2: Latin America.

Του Γιώργου Π. Πεφάνη

Όποιος πίστεψε κάποτε ή πιστεύει ακόμα ιδεοληπτικά την άποψη του Richard Schechner για την απίσχναση του δραματικού θεάτρου στον 21ο αιώνα [1] δεν έχει παρά να στραφεί στη δραματουργία της Λατινικής Αμερικής των τελευταίων δεκαετιών, για να πειστεί ότι συχνά οι αυτοεκπληρούμενες προφητείες διαψεύδονται από την ιστορία.

Στο ίδιο πολιτισμικό και πολιτικό περιβάλλον θα πρέπει να στραφούν και εκείνοι που δέχονται συγκαταβατικά και απροβλημάτιστα την άποψη του Hans-Thies Lehmann, κατά την οποία το πολιτικό θέατρο δεν υπήρξε τις περισσότερες φορές παρά ως ένα τελετουργικό επιβεβαίωσης πολιτικών θέσεων που είχαν ήδη υιοθετηθεί.[2] Υπό μία κεντρική έννοια, η άποψη αυτή αμφισβητεί την ίδια την ουσία του πολιτικού θεάτρου, στο μέτρο που η επιβεβαίωση και η κατάφαση έρχονται σε αντίθεση με τον πυρήνα του πολιτικού ως τέτοιου, δηλαδή τη διερώτηση, τον κριτικό διάλογο, την αμφισβήτηση: ό,τι συγκροτεί την αγωνιστική δημοκρατία. Δυναμικό, πληθωρικό, πολυφωνικό και άκρως πολιτικό, το θέατρο της Λατινικής Αμερικής κοχλάζει για δεκαετίες και κάθε άλλο παρά συρρικνώνεται σε καταφατικές τελέσεις ή σε επιβεβαιώσεις πολιτικών θέσεων που κάποτε είχαν υιοθετηθεί στην Κεντρική Ευρώπη και στις ζώνες επιρροής της.

Πρόκειται για ένα γνήσιο θέατρο ντοκουμέντο καθώς αφηγείται αληθινές ιστορίες του πρόσφατου αργεντινού παρελθόντος, χρησιμοποιεί πρωτογενές ιστορικό υλικό φωτογραφιών, εγγράφων και φιλμ super 8.

Χαρακτηριστικός εκπρόσωπος του θεάτρου αυτού, η Lola Arias φιλοξενήθηκε στο Latin America Festival, που διοργάνωσε η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών τον Νοέμβριο 2014, με το έργο της Η ζωή μου μετά (Mi vida despues), το οποίο σκηνοθέτησε η ίδια. Πρόκειται για ένα γνήσιο θέατρο ντοκουμέντο καθώς αφηγείται αληθινές ιστορίες του πρόσφατου αργεντινού παρελθόντος, χρησιμοποιεί πρωτογενές ιστορικό υλικό φωτογραφιών, εγγράφων και φιλμ super 8 και, επιπλέον, οι ερμηνευτές της παράστασης είναι τα ίδια πρόσωπα με εκείνα της αφήγησης. Η ηθοποιός Carla Crespo είναι το δραματικό πρόσωπο Carla, κόρη ενός μαχητή του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού που σκοτώθηκε σε ένοπλη σύγκρουση. Η ηθοποιός Vanina Falco είναι το δραματικό πρόσωπο Vanina, κόρη ενός μυστικού αστυνομικού. Η Lisa Casullo, ο Blas Arrese Igor, ο Pablo Lugones και ο Mariano Speratti συμμετέχουν σε αυτόν τον διπλό κόσμο της σκηνής εκπροσωπώντας τον εαυτό τους. Σε αυτήν τη βάση η Arias θα μπορούσε να δώσει μιαν έμμεση απάντηση στον Lehmann, καθώς στην πρεμιέρα του έργου στο Teatro Sarmiento (Μπουένος Άιρες 2009), η Vanina διάβασε τα πρακτικά μιας δίκης κατά του πατέρα της, ο οποίος είχε κλέψει ένα μωρό από το Κέντρο Βασανιστηρίων και το παρουσίασε ως δικό του. Το γεγονός αυτό προκάλεσε το 2012 την πραγματική καταδίκη του πατέρα της σε φυλάκιση 18 ετών. Το πολιτικό θέατρο μπορεί να έχει μάλλον μεγαλύτερη δύναμη απ’ ό,τι θέλουμε να πιστεύουμε.

alt
    Η Lola Arias
 

Η σύμπτωση των δραματικών με τα σκηνικά πρόσωπα είναι, ωστόσο, κάτι παραπάνω από μια σκηνοθετική στρατηγική που φέρει επί σκηνής το αξίωμα ότι μόνον οι τυφλοί μπορούν να μιλούν για όραση. Οι performers που γυρίζουν πίσω στην παιδική τους ηλικία και επισκέπτονται τη ζωή των γονιών τους δεν θυμούνται απλώς τα περασμένα. Η επιστροφή γίνεται συχνά με χιούμορ, καθώς τη λεκτική περιγραφή συνοδεύει η προβολή διαφανειών, πάνω στις οποίες οι performers υπογραμμίζουν με μαρκαδόρο διάφορα στοιχεία. Αλλά κάτω από το χιούμορ υπάρχει μια περίεργη σιωπή. Το χαμόγελο που εγγράφεται σιωπηλά ήδη με την επιλογή των διαφανειών, του «αθώου» χαρακτήρα τους, του οικογενειακού τους «χρώματος» ή της ανυποψίαστης αφέλειάς τους, αυτό το χαμόγελο δεν συμψηφίζει απλώς τον χρόνο που έχει μεσολαβήσει από τη στιγμή λήψης της φωτογραφίας, αλλά ριζώνει στο έδαφος της μνημονικής διαδικασίας και του μνημονικού περιεχομένου. Διαδικασία και περιεχόμενο συνυφαίνονται εδώ χάρη στην αφήγηση, ακριβέστερα: χάρη στις διαφορετικές, πλην αλληλοσυμπληρούμενες αφηγήσεις. Η Carla και η Vanina λ.χ. αποτελούν τους δύο αντιθετικούς μνημονικούς πόλους που συνδυάζονται για να τελεστεί το μνημονικό έργο μέσω της αφήγησης. Αντιθετικοί πόλοι, καθώς οι δύο κοπέλες θα μπορούσαν να βρίσκονται σε αντίπαλα στρατόπεδα εάν ζούσαν την εποχή των γονιών τους, αλλά και συμπληρωματικοί, καθώς η καθεμιά συμβάλλει με τις δικές της ψηφίδες στον σχηματισμό του ψηφιδωτού του παρελθόντος.

Tα ρούχα κατακλύζουν τη σκηνή για να συμβολίσουν ταυτόχρονα την ανακλητική δύναμη της μνήμης και την απουσία του αναμνημονευόμενου σώματος, την επιστροφή στη φευγαλέα μορφή ενός προσώπου και το κενό που αφήνει πίσω του αυτό το πρόσωπο.

Η επιλογή της Arias να στηριχθεί στα ρούχα, δεν είναι τυχαία. Σε ένα σκηνικό που θυμίζει αρκετά έντονα το αντίστοιχο του 200% & bloody thirsty (1987) των Force Entertainment, τα ρούχα κατακλύζουν τη σκηνή για να συμβολίσουν ταυτόχρονα την ανακλητική δύναμη της μνήμης και την απουσία του αναμνημονευόμενου σώματος, την επιστροφή στη φευγαλέα μορφή ενός προσώπου και το κενό που αφήνει πίσω του αυτό το πρόσωπο. Ένα παλιό μπλουτζίν, άδειο από σάρκα και γεμάτο από αναμνήσεις, αρκεί για να θυμηθεί η ηθοποιός το σώμα που κατοικούσε κάποτε μέσα του, τη ζωή που το τέντωνε στις κινήσεις των ποδιών. Και τώρα; Τώρα μένει η επανάληψη της κίνησης, καλύτερα: η αναπαράστασή της, έξω από το ύφασμα, μακριά από τον οικείο χρόνο, σε μια προσπάθεια ανάκλησης, αναμνημόνευσης, συγκεφαλαίωσης μιας ζωής. Γιατί κατανοούμε τον βίο μας πάντα ως μια εκτυλισσόμενη ιστορία και μπορούμε να τον νοηματοδοτήσουμε μόνο εάν αφηγηθούμε τις διαδοχικές φάσεις της. Αυτό που μας δείχνει η Arias δεν είναι μόνο υποκειμενικές πτυχές ενός δύστηνου πολιτικού χρόνου στην Αργεντινή ─ κάτι που ομολογουμένως κάνει με λεπτό και διακριτικό τρόπο, χωρίς κραυγαλέες καταγγελίες και κατηγορικά αποφθέγματα. Μας δείχνει κυρίως την αναζήτηση του εαυτού μας μέσα από μια αφήγηση, η οποία όμως δεν αποτελεί ένα προαιρετικό συμπλήρωμα στον εαυτό, αλλά ένα ιδρυτικό του συστατικό.

Έτσι αυτό το θέατρο ντοκουμέντο, όπως λανσάρεται επίσημα, καταφέρνει να υποσκελίσει (προσοχή όμως: όχι και να καταργήσει) την καταγραφική και αποστομωτική βεβαιότητα του ντοκουμέντου και να ανοιχτεί στην αβεβαιότητα του εαυτού, στη δυναμική του υποκειμένου της μνήμης και της αφήγησης. «Προκειμένου να έχουμε μια αίσθηση του ποιοι είμαστε», γράφει ο Charles Taylor, «χρειάζεται να έχουμε μιαν αντίληψη του πώς έχουμε γίνει και του πού πηγαίνουμε».[3] Η Arias επιστρέφει στο παρελθόν, φοράει το παλιό μπλουτζίν,  ακούει ροκ μουσική και ετοιμάζεται να φύγει μακριά.

ΓΙΩΡΓΟΣ Π. ΠΕΦΑΝΗΣ είναι επίκουρος καθηγητής θεατρολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

 

[1] Richard Schechner: «A New Paradigm for Theatre in the Academy», The Drama Review 36:4, 1992, σσ. 7-10.
[2] Hans-Thies Lehmann: Le théâtre postdramatique, L’Arche, Paris 2002, σ. 274.
[3] Charles Taylor: Πηγές του εαυτού. Η γένεση της νεωτερικής ταυτότητας, Ίνδικτος, Αθήνα 2007, σ. 85.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Για μια web εκδοχή της τέχνης

Για μια web εκδοχή της τέχνης

Σκέψεις γύρω από τις νέες συνθήκες δημιουργίας και παρουσίασης των παραστατικών τεχνών και των υβριδικών μορφών που έχουν προκύψει.

Του Νίκου Ξένιου

Στην αρχή της πανδημίας, τα κοινωνικά δίκτυα διεθνώς μετέδιδαν την περίπτωση ...

Τρεις αδελφές, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά (κριτική)

Τρεις αδελφές, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά (κριτική)

Για την παράσταση «Τρεις αδελφές» του Αντόν Τσέχοφ, σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Καραντζά, στο Θέατρο Βεάκη, η οποία παρουσιάζεται απόψε διαδικτυακά με μικρό αντίτιμο (εδώ: https://vimeo.com/ondemand/totheatro)

Του Νίκου Ξένιου

...
Η Ανθολογία του Σπουν Ρίβερ, σε σκηνοθεσία της Δήμητρας Κονδυλάκη (κριτική)

Η Ανθολογία του Σπουν Ρίβερ, σε σκηνοθεσία της Δήμητρας Κονδυλάκη (κριτική)

Για την παράσταση, βασισμένη στην «Ανθολογία του Σπουν Ρίβερ» του Έντγκαρ Λη Μάστερς, σε μετάφραση, δραματοποίηση και σκηνοθεσία της Δήμητρας Κονδυλάκη η οποία παρουσιάστηκε στο Θέατρο Σταθμός.

Του Νίκου Ξένιου

Η Δήμητρα ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Για τη μυθιστορηματική βιογραφία του Jack Fairweather «Ο εθελοντής – Η αληθινή ιστορία του ήρωα της αντίστασης που διείσδυσε στο Άουσβιτς» (μτφρ. Θεοδώρα Δαρβίρη, εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, ο ήρωας του βιβλίου Βιτόλντ Πιλέτσκι σε μια φωτογραφία ντοκουμέντο από το 1941, κατά την εισαγωγή του στο στρα...

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Για το τελευταίο βιβλίο της Κατερίνας Ζαρόκωστα, η οποία έφυγε χθες από τη ζωή στα εβδομήντα της χρόνια, τη συλλογή διηγημάτων «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη).

Της Έλενας Χουζούρη

Τρία χρόνια μετά το μυθιστόρημά της Οι αδελφές Ραζή ...

Πέθανε η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα

Πέθανε η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα

Έφυγε από τη ζωή η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα στα εβδομήντα της χρόνια. Τελευταίο της βιβλίο, που εκδόθηκε λίγο καιρό πριν, ήταν η συλλογή με αυτοβιογραφικά διηγήματα «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη)

Σπούδασε Γαλλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Κοινων...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΕΛΛΗΝΙΚΑ

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ