alt

Για την παράσταση της Lola Arias, Η ζωή μου μετά, η οποία παρουσιάστηκε στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών στο πλαίσιο του αφιερώματος Transitions2: Latin America.

Του Γιώργου Π. Πεφάνη

Όποιος πίστεψε κάποτε ή πιστεύει ακόμα ιδεοληπτικά την άποψη του Richard Schechner για την απίσχναση του δραματικού θεάτρου στον 21ο αιώνα [1] δεν έχει παρά να στραφεί στη δραματουργία της Λατινικής Αμερικής των τελευταίων δεκαετιών, για να πειστεί ότι συχνά οι αυτοεκπληρούμενες προφητείες διαψεύδονται από την ιστορία.

Στο ίδιο πολιτισμικό και πολιτικό περιβάλλον θα πρέπει να στραφούν και εκείνοι που δέχονται συγκαταβατικά και απροβλημάτιστα την άποψη του Hans-Thies Lehmann, κατά την οποία το πολιτικό θέατρο δεν υπήρξε τις περισσότερες φορές παρά ως ένα τελετουργικό επιβεβαίωσης πολιτικών θέσεων που είχαν ήδη υιοθετηθεί.[2] Υπό μία κεντρική έννοια, η άποψη αυτή αμφισβητεί την ίδια την ουσία του πολιτικού θεάτρου, στο μέτρο που η επιβεβαίωση και η κατάφαση έρχονται σε αντίθεση με τον πυρήνα του πολιτικού ως τέτοιου, δηλαδή τη διερώτηση, τον κριτικό διάλογο, την αμφισβήτηση: ό,τι συγκροτεί την αγωνιστική δημοκρατία. Δυναμικό, πληθωρικό, πολυφωνικό και άκρως πολιτικό, το θέατρο της Λατινικής Αμερικής κοχλάζει για δεκαετίες και κάθε άλλο παρά συρρικνώνεται σε καταφατικές τελέσεις ή σε επιβεβαιώσεις πολιτικών θέσεων που κάποτε είχαν υιοθετηθεί στην Κεντρική Ευρώπη και στις ζώνες επιρροής της.

Πρόκειται για ένα γνήσιο θέατρο ντοκουμέντο καθώς αφηγείται αληθινές ιστορίες του πρόσφατου αργεντινού παρελθόντος, χρησιμοποιεί πρωτογενές ιστορικό υλικό φωτογραφιών, εγγράφων και φιλμ super 8.

Χαρακτηριστικός εκπρόσωπος του θεάτρου αυτού, η Lola Arias φιλοξενήθηκε στο Latin America Festival, που διοργάνωσε η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών τον Νοέμβριο 2014, με το έργο της Η ζωή μου μετά (Mi vida despues), το οποίο σκηνοθέτησε η ίδια. Πρόκειται για ένα γνήσιο θέατρο ντοκουμέντο καθώς αφηγείται αληθινές ιστορίες του πρόσφατου αργεντινού παρελθόντος, χρησιμοποιεί πρωτογενές ιστορικό υλικό φωτογραφιών, εγγράφων και φιλμ super 8 και, επιπλέον, οι ερμηνευτές της παράστασης είναι τα ίδια πρόσωπα με εκείνα της αφήγησης. Η ηθοποιός Carla Crespo είναι το δραματικό πρόσωπο Carla, κόρη ενός μαχητή του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού που σκοτώθηκε σε ένοπλη σύγκρουση. Η ηθοποιός Vanina Falco είναι το δραματικό πρόσωπο Vanina, κόρη ενός μυστικού αστυνομικού. Η Lisa Casullo, ο Blas Arrese Igor, ο Pablo Lugones και ο Mariano Speratti συμμετέχουν σε αυτόν τον διπλό κόσμο της σκηνής εκπροσωπώντας τον εαυτό τους. Σε αυτήν τη βάση η Arias θα μπορούσε να δώσει μιαν έμμεση απάντηση στον Lehmann, καθώς στην πρεμιέρα του έργου στο Teatro Sarmiento (Μπουένος Άιρες 2009), η Vanina διάβασε τα πρακτικά μιας δίκης κατά του πατέρα της, ο οποίος είχε κλέψει ένα μωρό από το Κέντρο Βασανιστηρίων και το παρουσίασε ως δικό του. Το γεγονός αυτό προκάλεσε το 2012 την πραγματική καταδίκη του πατέρα της σε φυλάκιση 18 ετών. Το πολιτικό θέατρο μπορεί να έχει μάλλον μεγαλύτερη δύναμη απ’ ό,τι θέλουμε να πιστεύουμε.

alt
    Η Lola Arias
 

Η σύμπτωση των δραματικών με τα σκηνικά πρόσωπα είναι, ωστόσο, κάτι παραπάνω από μια σκηνοθετική στρατηγική που φέρει επί σκηνής το αξίωμα ότι μόνον οι τυφλοί μπορούν να μιλούν για όραση. Οι performers που γυρίζουν πίσω στην παιδική τους ηλικία και επισκέπτονται τη ζωή των γονιών τους δεν θυμούνται απλώς τα περασμένα. Η επιστροφή γίνεται συχνά με χιούμορ, καθώς τη λεκτική περιγραφή συνοδεύει η προβολή διαφανειών, πάνω στις οποίες οι performers υπογραμμίζουν με μαρκαδόρο διάφορα στοιχεία. Αλλά κάτω από το χιούμορ υπάρχει μια περίεργη σιωπή. Το χαμόγελο που εγγράφεται σιωπηλά ήδη με την επιλογή των διαφανειών, του «αθώου» χαρακτήρα τους, του οικογενειακού τους «χρώματος» ή της ανυποψίαστης αφέλειάς τους, αυτό το χαμόγελο δεν συμψηφίζει απλώς τον χρόνο που έχει μεσολαβήσει από τη στιγμή λήψης της φωτογραφίας, αλλά ριζώνει στο έδαφος της μνημονικής διαδικασίας και του μνημονικού περιεχομένου. Διαδικασία και περιεχόμενο συνυφαίνονται εδώ χάρη στην αφήγηση, ακριβέστερα: χάρη στις διαφορετικές, πλην αλληλοσυμπληρούμενες αφηγήσεις. Η Carla και η Vanina λ.χ. αποτελούν τους δύο αντιθετικούς μνημονικούς πόλους που συνδυάζονται για να τελεστεί το μνημονικό έργο μέσω της αφήγησης. Αντιθετικοί πόλοι, καθώς οι δύο κοπέλες θα μπορούσαν να βρίσκονται σε αντίπαλα στρατόπεδα εάν ζούσαν την εποχή των γονιών τους, αλλά και συμπληρωματικοί, καθώς η καθεμιά συμβάλλει με τις δικές της ψηφίδες στον σχηματισμό του ψηφιδωτού του παρελθόντος.

Tα ρούχα κατακλύζουν τη σκηνή για να συμβολίσουν ταυτόχρονα την ανακλητική δύναμη της μνήμης και την απουσία του αναμνημονευόμενου σώματος, την επιστροφή στη φευγαλέα μορφή ενός προσώπου και το κενό που αφήνει πίσω του αυτό το πρόσωπο.

Η επιλογή της Arias να στηριχθεί στα ρούχα, δεν είναι τυχαία. Σε ένα σκηνικό που θυμίζει αρκετά έντονα το αντίστοιχο του 200% & bloody thirsty (1987) των Force Entertainment, τα ρούχα κατακλύζουν τη σκηνή για να συμβολίσουν ταυτόχρονα την ανακλητική δύναμη της μνήμης και την απουσία του αναμνημονευόμενου σώματος, την επιστροφή στη φευγαλέα μορφή ενός προσώπου και το κενό που αφήνει πίσω του αυτό το πρόσωπο. Ένα παλιό μπλουτζίν, άδειο από σάρκα και γεμάτο από αναμνήσεις, αρκεί για να θυμηθεί η ηθοποιός το σώμα που κατοικούσε κάποτε μέσα του, τη ζωή που το τέντωνε στις κινήσεις των ποδιών. Και τώρα; Τώρα μένει η επανάληψη της κίνησης, καλύτερα: η αναπαράστασή της, έξω από το ύφασμα, μακριά από τον οικείο χρόνο, σε μια προσπάθεια ανάκλησης, αναμνημόνευσης, συγκεφαλαίωσης μιας ζωής. Γιατί κατανοούμε τον βίο μας πάντα ως μια εκτυλισσόμενη ιστορία και μπορούμε να τον νοηματοδοτήσουμε μόνο εάν αφηγηθούμε τις διαδοχικές φάσεις της. Αυτό που μας δείχνει η Arias δεν είναι μόνο υποκειμενικές πτυχές ενός δύστηνου πολιτικού χρόνου στην Αργεντινή ─ κάτι που ομολογουμένως κάνει με λεπτό και διακριτικό τρόπο, χωρίς κραυγαλέες καταγγελίες και κατηγορικά αποφθέγματα. Μας δείχνει κυρίως την αναζήτηση του εαυτού μας μέσα από μια αφήγηση, η οποία όμως δεν αποτελεί ένα προαιρετικό συμπλήρωμα στον εαυτό, αλλά ένα ιδρυτικό του συστατικό.

Έτσι αυτό το θέατρο ντοκουμέντο, όπως λανσάρεται επίσημα, καταφέρνει να υποσκελίσει (προσοχή όμως: όχι και να καταργήσει) την καταγραφική και αποστομωτική βεβαιότητα του ντοκουμέντου και να ανοιχτεί στην αβεβαιότητα του εαυτού, στη δυναμική του υποκειμένου της μνήμης και της αφήγησης. «Προκειμένου να έχουμε μια αίσθηση του ποιοι είμαστε», γράφει ο Charles Taylor, «χρειάζεται να έχουμε μιαν αντίληψη του πώς έχουμε γίνει και του πού πηγαίνουμε».[3] Η Arias επιστρέφει στο παρελθόν, φοράει το παλιό μπλουτζίν,  ακούει ροκ μουσική και ετοιμάζεται να φύγει μακριά.

ΓΙΩΡΓΟΣ Π. ΠΕΦΑΝΗΣ είναι επίκουρος καθηγητής θεατρολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

 

[1] Richard Schechner: «A New Paradigm for Theatre in the Academy», The Drama Review 36:4, 1992, σσ. 7-10.
[2] Hans-Thies Lehmann: Le théâtre postdramatique, L’Arche, Paris 2002, σ. 274.
[3] Charles Taylor: Πηγές του εαυτού. Η γένεση της νεωτερικής ταυτότητας, Ίνδικτος, Αθήνα 2007, σ. 85.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μελάνι» του Δημήτρη Παπαϊωάννου στο Μέγαρο Μουσικής: Από τον νεοκλασικισμό στο νεομπαρόκ

«Μελάνι» του Δημήτρη Παπαϊωάννου στο Μέγαρο Μουσικής: Από τον νεοκλασικισμό στο νεομπαρόκ

Για την παράσταση «INK» του Δημήτρη Παπαϊωάννου, η οποία παρουσιάστηκε στο Μέγαρο Μουσικής. Φωτογραφίες: Julian Mommert

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Παραμένοντας σταθερά ένας ύψιστης αισθητικής créateur/auteur σκηνικών γεγονό...

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

Το ανατρεπτικό έργο του καταξιωμένου Ευριπίδη Λασκαρίδη παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

16 – ...

«Στη μοναξιά των κάμπων με βαμβάκι» του Μπερνάρ-Μαρί Κολτές, με τον Τζον Μάλκοβιτς στη Στέγη

«Στη μοναξιά των κάμπων με βαμβάκι» του Μπερνάρ-Μαρί Κολτές, με τον Τζον Μάλκοβιτς στη Στέγη

Ο υποψήφιος για Όσκαρ Τζον Μάλκοβιτς και η πολυβραβευμένη Λιθουανή ηθοποιός Ινγκεμπόργκα Νταπκουνάιτε δίνουν ρεσιτάλ ερμηνείας σε ένα από τα πιο μυστηριώδη έργα του σύγχρονου ρεπερτορίου, στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 9 έως τις 12 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Māris Morkāns

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Ο Φίλιππος Τσιμπόγλου, Γενικός Διευθυντής της Εθνικής Βιβλιοθήκης, έφυγε ξαφνικά από τη ζωή σήμερα το πρωί σε ηλικία 66 χρονών.

Επιμέλεια: Book Press

Η ανακοίνωση της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος

...
Ο Μάριο Ντεζιάτι, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ασυμβίβαστοι» που τιμήθηκε με το βραβείο Strega 2022, έρχεται στην Αθήνα

Ο Μάριο Ντεζιάτι, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ασυμβίβαστοι» που τιμήθηκε με το βραβείο Strega 2022, έρχεται στην Αθήνα

Ο βραβευμένος συγγραφέας Μάριο Ντεζιάτι θα παρουσιάσει το βιβλίο του στις 9 Φεβρουαρίου 2023, στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών.

Επιμέλεια: Book Press

O Mario Desiati, συγγραφέας του μυθιστορήματος Ασυμβίβαστοι (πρωτ. τίτλος Spatriat...

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ