Χέρια που αγαπούν, χέρια που πεθαίνουν

Δηλαδή, των αισθησιακών χεριών –αλλά και των ποδιών– των χορευτών, που όμως κινούνται και χορεύουν κανονικά επί σκηνής, παραμένοντας κατά το ήμισυ στο σκοτάδι και αφήνοντας στον κάμεραμαν την πρωτοβουλία να κάνει τις λήψεις που υπηρετούν την ταινία. Η ταινία προβάλλεται αυτοστιγμεί στη μεγάλη οθόνη της κεντρικής αίθουσας της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών της Αθήνας, δίνοντας στους θεατές τη δυνατότητα να την παρακολουθούν on the making. Στην κοινή με τον σύζυγό της, κινηματογραφιστή Ζακό βαν Ντόρμαελ, δημιουργία της Μισέλ Αν ντε Με Kiss & Cry/Νanodanses (2011) συμμετέχουν οι: Γκρέγκορι Γκροσζάν, Τόμας Γκούντσιχ, Ζυλιέν Λαμπέρ, Συλβί Ολιβιέ και Νικολά Ολιβιέ, βοηθός χορογράφου είναι ο Γρέγκορι Γκροσζάν, οι εικόνες είναι του Ζυλιέν Λαμπέρ και η μουσική των: Ζωρζ Φρεντερίκ Χέντελ, Αντόνιο Βιβάλντι, Άρβο Περτ, Μίκαελ Κένιγκ Γκότιφριντ, Τζων Κέιτζ, Κάρλος Παρέδες, Τσαϊκόφσκι, Ζακ Πρεβέρ, Λιγκέτι, Χένρικ Γκορέκι και Τζωρτζ Γκέρσουιν. Η εκδήλωση εντάσσεται στον Κύκλο Fast Forward Festival.

Περφόρμανς ενός λιλιπούτειου κόσμου

Απλή αφηγηματική μορφή, χωροχρόνος αμιγώς θεατρικός, νοσταλγική αναπόληση ερώτων ατελών, είναι το αποτέλεσμα της συνεργασίας δύο καλλιτεχνών που ιχνηλατούν την έννοια της Λήθης σαν να πρόκειται για τοπίο

Στο θέατρο Le Manège του Βελγίου η Μισέλ Αν ντε Με συνεργάστηκε με τον Ζακό βαν Ντόρμαελ στο Kiss & Cry/Νanodanses το 2011. Εδώ, τα χέρια και τα δάχτυλα των χορευτών διακρίνονται να χορεύουν πάνω σε ένα σκηνικό από παιδικά παιχνίδια. Η αφήγηση ξεκινά, ενώ από πίσω ακούγεται το Lascia la spina του Χέντελ. «Η Ζιζέλ ήταν δώδεκα χρονών όταν πρωτοάγγιξε το χέρι ενός αγοριού μέσα στο τρένο»: ένα τρενάκι που γυρνάει συνεχώς στις ράγες του και η κάμερα το παρακολουθεί, προβάλλοντας παράλληλα σε γιγαντοοθόνη, κουκλόσπιτα και επιφάνειες που παριστούν χιονισμένα τοπία, έρημα δάση, παραλίες με αμμουδιά, αλλά και μαύρες τρύπες που καταπίνουν τη μνήμη και μας μεταφέρουν σ’ ένα κόσμο ζοφερό, σε ένα «αντι-τοπίο», εκεί όπου κυριαρχεί η λησμονιά και οι μικροσκοπικές φιγούρες των ανθρώπων που αγαπήσαμε αλλά χάσαμε, εκείνων που πάντα περιμένουμε και δεν έρχονται, αλλά και εκείνων που δεν ήρθαν ακόμη.

Ένα μικροσκοπικό σπίτι καίγεται, ένα κουτί πούρων αποθηκεύει την ανάμνηση από τα χέρια των εραστών, το ανθρώπινο κορμί συνοψίζεται στις φάλαγγες των δακτύλων. Οι στιλιζαρισμένες κινήσεις δημιουργούν μιαν εντύπωση ασχεδίαστου, απροβάριστου χορού, ένα πόδι σταυρώνει πάνω από τον αστράγαλο του άλλου ποδιού, μια στροφή είναι αιφνίδια. Ένα ανεξακρίβωτης ταυτότητας σκηνικό αντικείμενο, αλλά και μια νέα ματιά στο ανθρώπινο χέρι, τόσο εκφραστικό και αύταρκες στις δυνατότητές του, με τη μνήμη του υπερρεαλιστικού κινηματογράφου που το έχει αυτονομήσει ήδη από τη δεκαετία του ’40. Απλή αφηγηματική μορφή, χωροχρόνος αμιγώς θεατρικός, νοσταλγική αναπόληση ερώτων ατελών, είναι το αποτέλεσμα της συνεργασίας δύο καλλιτεχνών που ιχνηλατούν την έννοια της Λήθης σαν να πρόκειται για τοπίο.

Κάπου βρίσκονται αυτοί που αγαπήσαμε

Χέρια που κοιμούνται αγκαλιά, χορεύουν πατινάζ και τανγκό, κάθονται, ξαπλώνουν, ντύνονται και γδύνονται, απογειώνονται, ταξιδεύουν κι αγκαλιάζονται, με όλο το νάζι και την εκφραστικότητα που έχει το ανθρώπινο σώμα συγκεντρωμένο στη μνήμη του χεριού, που δεν είναι παρά η ιστορία της τεχνολογίας

Η όλη ιδέα γεννήθηκε στο τραπέζι της κουζίνας της χορογράφου, με πειραματισμούς πάνω σε παιχνίδια των παιδιών. Σε μιαν αυτοσχεδιαστική δημιουργία in vivo, όπου μικροσκοπικά τοπία/επιφάνειες τραπεζιών, μικροκάμερες που εισβάλλουν στο μυαλό του καλλιτέχνη με ευφάνταστες τεχνικές επινοήσεις, αφήνοντας τη συγκίνηση της συμμετοχής στο μάτι του θεατή, η Μισέλ Αν ντε Με και ο Γκρέγκορι Γκροσζάν χορεύουν κι αγκαλιάζονται, εμείς όμως βλέπουμε μόνο τη συγκίνηση των χεριών τους. Χέρια που κοιμούνται αγκαλιά, χορεύουν πατινάζ και τανγκό, κάθονται, ξαπλώνουν, ντύνονται και γδύνονται, απογειώνονται, ταξιδεύουν κι αγκαλιάζονται, με όλο το νάζι και την εκφραστικότητα που έχει το ανθρώπινο σώμα συγκεντρωμένο στη μνήμη του χεριού, που δεν είναι παρά η ιστορία της τεχνολογίας. Μια απορία πλανάται σε όλη τη διάρκεια της παράστασης: πού έχουν χαθεί τόσα ανθρώπινα πρόσωπα από τη ζωή μας; Και πού πηγαίνουν αυτοί που έχουν ξεχαστεί; «Καλότυχοι οι νεκροί που λησμονάνε την πίκρα της ζωής…». Ναι, μεν, αλλά μεγάλη είναι η δυστυχία όσων λησμονούν εν ζωή. Η σκηνή μετατρέπεται σε κινηματογραφικό στούντιο, με τράβελινγκ της κάμερας, με φωτιστές και ειδικά εφέ και με θέμα τον Χρόνο που περνά, το πεπρωμένο του έρωτα και του θανάτου. Επιστροφή στο μέλλον, ταξίδι σε μια ντελικάτη μελαγχολία των δακτύλων και από πίσω να παίζει το Nothing compares 2 U στην παραλλαγή του Jimmy Scott, σύγχρονη τζαζ, πορτογαλική κιθάρα, άμμος, κούκλες playmobil, κάμεραμαν, φωτιστές και χορευτές χορογραφούνται μαζί με υφάσματα και μικροσκοπικά αντικείμενα για να ξυπνήσουν παιδικές μνήμες με τον εφήμερο κόσμο του θεάτρου.

Χορός, θέατρο και κινηματογράφος μαζί

Ο βραβευμένος σκηνοθέτης Ζακό Βαν Ντόρμαελ δημιουργεί ευφάνταστες, εξωπραγματικές, συχνά υπερρεαλιστικές ταινίες, αναφερόμενος στη μετά θάνατον ζωή ως σε κάποιο τοπίο γαλήνης, λησμονιάς και ευτυχίας (χωρίς να παραλείπει τη φιλμική απόδοση του θανάτου, το «Μεταξύ ουρανού και γης» ξεκινούσε με μια γέννηση και «περνά» τον χαρακτήρα στο σκηνικό ενός άγνωστου κόσμου). Η μουσική διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στις ταινίες του, και στη συγκεκριμένη παράσταση δεν υπογραμμίζει, απλώς, τον λυρισμό των κινήσεων, αλλά είναι δομικό στοιχείο της υπέροχης αυτής περφόρμανς.

Ο Βαν Ντόρμαελ συμμετείχε στο πετυχημένο project «Φως και Συντροφιά» (1995), δημιουργώντας μιαν ανθολογία φιλμ ενός λεπτού από διάσημους σκηνοθέτες και επιστρατεύοντας την πρώτη κάμερα των αδελφών Λιμιέρ. Ιδιαίτερο υπήρξε το ενδιαφέρον του για τα άτομα με σύνδρομο Ντάουν («Τοτό, ο ήρωας»). Η «Όγδοη Μέρα» του κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες, το 1996. Το 1998 συμμετείχε στο project «Προβολείς σε μια σφαγή» και υπήρξε μέλος της κριτικής επιτροπής στις Κάννες. Μεταξύ 2001 και 2007 ετοίμαζε το «Κύριος Κανένας», μια παραγωγή 27 εκατομμυρίων ευρώ, ίσως το πιο ακριβό βελγικό φιλμ που γυρίστηκε ποτέ, επιστρατεύοντας μη-γραμμική αφήγηση, με θέμα τη ζωή του τελευταίου εναπομείναντος στη γη ανθρώπου.

Η Michèle Anne De Mey μαζί με τον Jaco Van Dormael

Ποια είναι η Μισέλ Αν ντε Με 

H Mισέλ Αν ντε Με, Βελγίδα, χορεύτρια της ομάδας Keersmaeker, γεννήθηκε το 1959 στις Βρυξέλλες. Υπήρξε μαθήτρια του Φερνάν Σιρέν και του Μωρίς Μπεζάρ (φοίτησε στη σχολή Mudra) και συνεργάστηκε με τον Έρικ Πάουελς και την Αν Τερέζα ντε Κεερσμέκερ. Είναι συνεργαζόμενη καλλιτέχνις στο Charlerois Danses, το Χορογραφικό Κέντρο της Γαλλόφωνης Κοινότητας του Βελγίου (Ομοσπονδία Βαλονίας-Βρυξελλών) στο Σαρλερουά. Έχει συνεργαστεί για πολλά χρόνια με την Aν Τερέζα ντε Κέερσμέκερ, χορεύοντας μαζί της σε ντουέτο το περίφημο «Fases»(1982) και σε άλλες παραγωγές της γνωστής βελγίδας χορογράφου. Η Μισέλ Αν ντε Με υπήρξε ιδρυτικό μέλος της διάσημης ομάδας Rosas danst Rosas, απ’ όπου κράτησε το αφαιρετικό στιλ και τον έντονα εξπρεσιονιστικό τόνο στις χορογραφίες της, ανακαλώντας το στιλ της Πίνα Μπάους και το γαλλικό καμπαρέ. Οι πρώτες της υπογεγραμμένες χορογραφίες ήταν ο «Χρόνος αόριστος» (1981)και η «Ηρωϊκή συμφωνία» (1990), ενώ υπέγραψε επίσης τις χορογραφίες των ταινιών «Ερωτικά Σονέτα» (1993) και «21 χορευτικές σπουδές» (1999) σε σκηνοθεσία του αδελφού της, Τιερί ντε Με. Ανέβασε τις παραστάσεις «Μπαλάτουμ» (1984), «Η ιστορία του στρατιώτη» «Σονάτες 555» (1992), «Πουλσινέλα» (1994), «Τριανταπέντε τετραγωνικά» (2000), «Ουτοπία» (2001), «Βρέχει σκυλιά» (2002), «Δώδεκα εύκολα βαλς» (2004), P.L.U.G. (2007) και «Χιόνι» (2009). 

ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ