Για την παράσταση «Κάθε Πέμπτη, κύριε Γκρην» του Τζεφ Μπάρον, σε σκηνοθεσία Κώστα Γάκη, στο θέατρο «Αργώ». Με τον Γιώργο Κωνσταντίνου και τον Αποστόλη Τότσικα.
Γράφει ο Νίκος Ξένιος
Είδα, στο θέατρο «Αργώ», το έργο του Τζεφ Μπάρον «Visiting Mr Green» (ελλην. απόδοση: «Κάθε Πέμπτη, κύριε Γκρην», 1996) σε μετάφραση και σκηνοθεσία Κώστα Γάκη. Ένα πετυχημένο έργο χαρακτήρων, με έντονες συγκινήσεις και απρόοπτες ανατροπές, που αφορά στην οικοδόμηση της σχέσης εμπιστοσύνης ανάμεσα σ' ανθρώπους διαφορετικών γενεών και την υπέρβαση των στερεοτύπων που μπαίνουν ως εμπόδιο σ’ αυτήν τη σχέση. Πέρα από τη λαμπρή του καριέρα στον αγγλοσαξονικό χώρο, το έργο του Μπάρον έχει μεταφραστεί σε 23 γλώσσες, έχει βραβευθεί κι έχει ανέβει στη θεατρική σκηνή σε περισσότερες από 50 χώρες, ενώ στην Αθήνα πρωτοπαρουσιάστηκε με πρωταγωνιστές τον Γιώργο Μιχαλακόπουλο και τον Γεράσιμο Σκιαδαρέση.
Χαρακτήρες και ηθοποιοί
Ένας ηλικιωμένος κάτοικος του Upper West Side του Μανχάταν έχει αποσυρθεί από τη ζωή μετά τον θάνατο της συζύγου του και αφήνει τον εαυτό του και το διαμέρισμά του να παρακμάσουν: πρόκειται για μια σύγχρονη εκδοχή του «Μισάνθρωπου». Η συσσώρευση αλληλογραφίας χρόνων στο πάτωμα του λόμπι του κτηρίου, η ξεκλείδωτη πόρτα, το μαραμένο μπουκέτο με τα λουλούδια, η κρυμμένη φωτογραφία της πεθαμένης συζύγου, όλα είναι μαρτυρίες της πεισματικής άρνησης του κύριου Γκρην να ενδιαφερθεί για τον έξω κόσμο. Μέχρι που η τύχη φέρνει στη ζωή του έναν νεότερο άνδρα – μοναχικό επίσης, αλλά ενστικτωδώς επικοινωνιακό και καλλιεργημένο. Χάρη στην άφιξη του άγνωστου επισκέπτη και στην τελική αποδοχή του από τον απρόθυμο οικοδεσπότη, και οι δύο χαρακτήρες ξαναγεννιούνται.
Ο κύριος Κωνσταντίνου δίνει ένα πραγματικό ερμηνευτικό ρεσιτάλ, αγγίζοντας όλες τις μικρές, ανεπαίσθητες εκφάνσεις του ψυχισμού αυτού του ανθρώπου και προκαλώντας ρίγη στο κοινό.
Ο Κώστας Γάκης εμπιστεύεται τον Γιώργο Κωνσταντίνου, έναν από τους καλύτερους ηθοποιούς που διαθέτει η νεοελληνική σκηνή, ώστε να φέρει εις πέρας τον δύσκολο ρόλο του κακότροπου, εσωστρεφούς υπερήλικα εβραϊκής καταγωγής που αρνείται την εισβολή ενός νεότερου άνδρα στον προσωπικό του χώρο. Ο κύριος Κωνσταντίνου δίνει ένα πραγματικό ερμηνευτικό ρεσιτάλ, αγγίζοντας όλες τις μικρές, ανεπαίσθητες εκφάνσεις του ψυχισμού αυτού του ανθρώπου και προκαλώντας ρίγη στο κοινό. Ο Αποστόλης Τότσικας στέκει επάξια στο πλευρό του, ενσαρκώνοντας τον ρόλο του Ρος, ενός νέου ανθρώπου που προσπαθεί να δημιουργήσει γέφυρες επικοινωνίας με τον δύστροπο κύριο με τον οποίο η μοίρα τον έφερε σε επαφή. Ο Ρος δεν είναι θαυματουργός προφήτης, αλλά η άφιξή του από μια ξεκλείδωτη πόρτα και ο ρόλος του στο να βελτιώσει τη διάθεση του κυρίου Γκριν και να φυτέψει ελπίδα στην καρδιά του παραπέμπει στον «προφήτη Ηλί» των Εβραίων που «μπαίνει από την ανοιχτή πόρτα».
Το ρεαλιστικό σκηνικό του Αντώνη Χαλκιά αποτυπώνει με σαφήνεια τα στάδια εξέλιξης της τόσο δύσκολης αυτής σχέσης που συνάπτεται σταδιακά ανάμεσα στους δύο άνδρες.
Το ρεαλιστικό σκηνικό του Αντώνη Χαλκιά αποτυπώνει με σαφήνεια τα στάδια εξέλιξης της τόσο δύσκολης αυτής σχέσης που συνάπτεται σταδιακά ανάμεσα στους δύο άνδρες. Η αρχική ακαταστασία του σκηνικού εκφράζει την ψυχοσυναισθηματική διαταραχή του ενοίκου του, ενώ η σταδιακή του μεταμόρφωση στις επιμέρους εννιά σκηνές του έργου απηχεί την εξέλιξη και το «άνοιγμά» του σε νέες αντιλήψεις. Τον ίδιο στόχο υπηρετούν οι εξελισσόμενοι φωτισμοί του Λευτέρη Παυλόπουλου και τα πολύ κομψά και λειτουργικά κοστούμια του Μάριου Ράμμου. Ευκρινώς προσωπική παρέμβαση στην παράσταση κάνει ο σκηνοθέτης Κώστας Γάκης με τη μουσική σύνθεση που την πλαισιώνει.
Το κοινωνικό-ιδεολογικό πλαίσιο
Η αδιαλλαξία, η ξεροκεφαλιά, ο αρνητισμός, αλλά και το βεβαρημένο παρελθόν και ένα μεγάλο οικογενειακό μυστικό που λειτουργεί ως πληγή που δεν επουλώνεται: αυτή είναι μια σχηματική διαγραφή της προσωπικότητας του κύριου Γκρην. Το κείμενο του έργου έχει ανανεωθεί με την πάροδο των χρόνων και την αλλαγή των ηθών, του νομικού πλαισίου και της ουδού ανοχής του κοινού, ωστόσο το κεντρικό του θέμα (η αποδοχή της διαφορετικότητας) παραμένει επίκαιρη και το πρόβλημα που θέτει παραμένει ανεπίλυτο. Ο νεαρός «εισβολέας» είναι, κατά παράδοξο τρόπο, και «σωτήρας», και εδώ έγκειται η επιτυχία των διαλόγων, που ξεχωρίζουν για τη λεπτότητα, την ενσυναίσθησή τους και τον ευθύβολο σαρκασμό της στενότητας αντίληψης.
Από την επιτυχημένη συνταγή δεν λείπει, φυσικά, η εβραϊκή ταυτότητα και η συνεχής υπόμνηση του Ολοκαυτώματος, πιθανόν γιατί είναι η πιο εξώφθαλμη μορφή εξευτελισμού του ανθρώπινου είδους που έχει καταγραφεί στη νεότερη Ιστορία.
Από την επιτυχημένη συνταγή δεν λείπει, φυσικά, η εβραϊκή ταυτότητα και η συνεχής υπόμνηση του Ολοκαυτώματος, πιθανόν γιατί είναι η πιο εξώφθαλμη μορφή εξευτελισμού του ανθρώπινου είδους που έχει καταγραφεί στη νεότερη Ιστορία. Επιπλέον, ίσως γιατί ο συντηρητισμός μιας παλαιότερης γενεάς Εβραίων δεν χωρούσε καμιάν άλλη μορφή σύναψης οικογενειακών σχέσεων πλην της ενδογαμικής και ενδοθρησκευτικής. Η «εβραϊκότητα» των δύο χαρακτήρων του έργου λειτουργεί και ως άξονας επαφής αλλά και ως φραγμός, γιατί γίνεται αντιληπτή με εντελώς διαφορετικό τρόπο από καθέναν τους. Είναι χαρακτηριστικό πως ο κύριος Γκρην αρχικά αρνείται να φάει οποιοδήποτε φαγητό δεν είναι «κόσερ» (όρος Γίντις για το αναίμακτο φαγητό), καθώς και να βάλει «μη κόσερ» φαγητά στην κατσαρόλα του, φοβούμενος μήπως «επιμολυνθεί» και «θάβοντας» την πραγματικότητα της ζωής του. Σε αυτό το σημείο είναι ευφυής η επινόηση της σταδιακής «εξημέρωσης» αυτού του «αγρίου» με τη γεύση της σούπας «κόσερ», που συνδέοντάς τον με την αυστηρότητα του ορθόδοξου Ιουδαϊσμού, θα ανασύρει επίσης και τις γευστικές και άλλες μνήμες του έρωτά του για τη γυναίκα του.
Καθώς οι καιροί αλλάζουν, ο κύριος Γκρην του έργου αναγκάζεται να έρθει σε επαφή και να διαχειριστεί τα νέα δεδομένα – κι αυτό θα γίνει το κλειδί που θα ξεκλειδώσει τις ψυχολογικές του εμπλοκές, θα διαρρήξει τον απαραβίαστο υμένα της ξεπερασμένης του ηθικής και θα τον οδηγήσει σε μιαν όψιμη μορφή αυτοσυνειδησίας, διανοίγοντας διαύλους επικοινωνίας με τον έξω κόσμο. Η άμβλυνση των αιχμών, η εξημέρωση μιας εμπαθούς συνείδησης, η υπαρξιακή γαλήνη και η συνεννόηση ανάμεσα στους ανθρώπους: το αξιακό σύστημα που πρεσβεύει το έργο του Μπάρον είναι και το μυστικό της επιτυχίας του. Παράλληλα, η τρυφερότητα με την οποία ο συγγραφέας πραγματεύεται τη μοναξιά και την εγκατάλειψη της τρίτης ηλικίας, ιδιαίτερα στις μεγαλουπόλεις, καθώς και το μείζον ζήτημα των ταυτοτήτων (θρησκευτικών, εθνικών, ταξικών κοκ) που συνεχίζει να εγείρεται στην εποχή μας με την έξαρση των μεταναστευτικών ρευμάτων. Τέλος, πολύ επίκαιρο ζήτημα που θίγει είναι η αναζωπύρωση του αντισημιτισμού και ένας έμμεσος, πλην οξύς σχολιασμός των προκαταλήψεων που αφορούν την ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα διεθνώς.
* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός, συγγραφέας και κριτικός θεάτρου.
Συντελεστές
Κείμενο Τζεφ Μπάρον
Μετάφραση Τζεφ Μπάρον & Κώστας Γάκης
Σκηνοθεσία – Μουσική σύνθεση Κώστας Γάκης
Ερμηνεύουν: Γιώργος Κωνσταντίνου, Αποστόλης Τότσικας
Σκηνογραφία Αντώνη Χαλκιάς
Ενδυματολογία Μάριος Ράμμος
Φωτισμοί Λευτέρης Παυλόπουλος
Βοηθός σκηνοθέτη Νατάσα-Φαίη Κοσμίδου
Γραφιστική Επιμέλεια Truly.gr
Φωτογραφίες Πάτροκλος Σκαφιδάς
Μάρκετινγκ και Διαφήμιση Γιάννης Βαλτινός
Υπεύθυνος επικοινωνίας Αντώνιος Κοκολάκης
Εταιρεία Παραγωγής Θεατρική Διαδρομή
