Για την οπερέτα του Θεόφραστου Σακελλαρίδη «Θέλω να δω τον Πάπα!», σε μουσική διεύθυνση Νίκου Βασιλείου και σκηνοθεσία Νατάσας Τριανταφύλλη, η οποία παρουσιάζεται στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής μέχρι και τις 16 Φεβρουαρίου.
Γράφει η Έλενα Χουζούρη
Η οπερέτα του Θεόφραστου Σακελλαρίδη «Θέλω να δω τον Πάπα», θα εξακολουθούσε να είναι και επίκαιρη και εξίσου απολαυστική. Αυτό απέδειξε η παράσταση της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛΣ, που πραγματικά απολαύσαμε πριν λίγες ημέρες, και η οποία συνοδεύτηκε από τα αλλεπάλληλα θερμά χειροκροτήματα του κοινού. Ποιο είναι το μυστικό της τόσο ζωντανής και τόσο… σύγχρονης αυτής οπερέτας; Μα…ο γάμος και οι οικογενειακές σχέσεις. Φέρνει ευτυχία, δυστυχία ή και τα δύο, ο γάμος; Είναι ένα απλό κοινωνικό συμβόλαιο γεμάτο συμβιβασμούς και υποχωρήσεις ή ένα παραμυθένιο, ρομαντικό όνειρο; Τι ποσοστά καλύπτουν οι αλήθειες και τα ψέματα του; Τελικά, ναι ή όχι στον γάμο;
H υπόθεση της οπερέτας διαπλέκεται γύρω από τον διακαή και άκρως σουρεάλ πόθο της νεόνυμφης Άννας να δει τον... Πάπα κατά τη διάρκεια του γαμηλίου ταξιδιού του ζεύγους και, όταν ο κατάπληκτος σύζυγος δεν συναινεί στο αίτημά της, εκείνη, οργισμένη, απαιτεί να επιστρέψουν στην Αθήνα...
Τολμηρός για την εποχή του -και όχι μόνον όπως δείχνουν τα χρόνια - ο Θεόφραστος Σακελλαρίδης, τόσο με την οπερέτα του «Θέλω να δω τον Πάπα» όσο και με τον περίφημο «Βαφτιστικό» του τα βάζει ευθέως με τον αστικό θεσμό του γάμου και δυναμιτίζει τις οικογενειακές σταθερές μέσα από ένα ξεκαρδιστικό και φαρσικό παιχνίδι παρεξηγήσεων που παραπέμπει στον άλλο υπονομευτή του έρωτα και του γάμου, τον μετρ του είδους, Πιερ ντε Μαριβώ [1688-1763]. Ο Σακελλαρίδης [1883-1950], ο οποίος δικαίως θεωρείται ο Λέχαρ της Ελλάδας, για την δική του οπερέτα «Θέλω να δω τον Πάπα» θα βασιστεί στην φάρσα του Μωρίς Ενεκέν, «Οικογενειακές χαρές» που θα παρουσιαστεί στο Παρίσι, το 1894. Το ίδιο ισχύει και για τον «Βαφτιστικό» του, τον οποίο ξεσήκωσε από τον «Βαφτιστικό του κυρίου» επίσης του Ενεκέν. Με λίγα λόγια η υπόθεση της οπερέτας διαπλέκεται γύρω από τον διακαή και άκρως σουρεάλ πόθο της νεόνυμφης Άννας να δει τον... Πάπα κατά τη διάρκεια του γαμηλίου ταξιδιού του ζεύγους και, όταν ο κατάπληκτος σύζυγος δεν συναινεί στο αίτημά της, εκείνη, οργισμένη, απαιτεί να επιστρέψουν στην Αθήνα, αρνούμενη ταυτόχρονα κάθε γαμήλια απόλαυση!. Η παράλογη αυτή επιθυμία της Άννας και η περίεργη έλξη της προς την…παποσύνη οφείλεται τόσο στην μοναστηριακή της παιδεία –εδώ ο Σακελλαρίδης είναι απολαυστικά καταιγιστικός– όσο και στις συμβουλές της μητέρας της, μιας καταπιεστικής και αυταρχικής γυναίκας, μπροστά στην οποία ο σύζυγός της κυριολεκτικά τρέμει.
Και καθώς το παιχνίδι των παρεξηγήσεων και των εναλλασσόμενων ρόλων προχωρεί, μόλις η νεαρή νεόνυμφη συνειδητοποιεί πως με τα καπρίτσια της κινδυνεύει να χάσει τον νεοαποκτηθέντα συμβίο της αλλάζει τροπάριο διαλαλώντας ότι «δεν θέλει να δει τον Πάπα». Ανάμεσα στους δύο νεόνυμφους μπερδεύονται, εκτός από την αφόρητη σύζυγο και μητέρα, ο καταπιεσμένος σύζυγος που κάποια στιγμή επιχειρεί την επανάστασή του, ο χωρισμένος και νυν εργένης, θείος του γαμπρού, Βρανάς, ο οποίος προσβλέπει στην υποστήριξη και θαλπωρή που θα έχει στα γηρατειά του από το νεόνυμφο ζευγάρι αλλά του έρχονται όλα ανάποδα, το μήλο της έριδας, η σκανδαλιάρα, σουμπρέτα Ρίτα με τη μεγάλη καρδιά όπου χωράνε όλοι οι άνδρες, και ο υπηρέτης που θυμίζει Comedia del Arte, και που επάνω του συγκλίνει το φαρσικό οπερατικό παιχνίδι με τις συνεχείς μεταμορφώσεις.
Θέλει να δει τον... Πουτσίνι
Η οπερέτα λοιπόν, παρουσιάζεται, όπως ήδη είπαμε, στο Θέατρο Παπαιωάννου, στις 6 Ιουλίου 1920, με την περίφημη Εύα Σάντρη στον ρόλο της Άννας. Και γίνεται χαμός. Στους δρόμους της Αθήνας οι άνθρωποι τραγουδούν, με νόημα, το μεγάλο σουξέ «θέλω να δω τον Πάπα», οι παραστάσεις φτάνουν τις 72 και στο τέλος θυμώνει για τα καλά η Καθολική Εκκλησία της Ελλάδας που διαμαρτύρεται, εντόνως και επισήμως, ότι οπερέτα και άσμα γελοιοποιούν τον Μεγάλο προκαθήμενο του Βατικανού. Και σαν να μην φτάνουν όλα αυτά, το περιβόητο σουξέ γίνεται αφορμή να διαπραχθεί και ένας φόνος, μπροστά στην Καθολική Εκκλησία του Πειραιά, στις 11 Δεκεμβρίου 1921, τη νύχτα των Χριστουγέννων για τους Καθολικούς. Μια παρέα θερμόαιμων νεαρών άδει με πάθος «Θέλω να δω τον Πάπα», ένας πιστός καθολικός βγαίνει να διαμαρτυρηθεί και… φονεύεται. Μπροστά σε αυτόν τον απροσδόκητο, και για τον ίδιο, χαμό, ο Σακελλαρίδης υποχωρεί, εγκαταλείπει τον… Πάπα και στις επόμενες παραστάσεις τον αντικαθιστά με τον Πουτσίνι. Δηλαδή η ηρωίδα της παράστασης επιθυμεί διακαώς να δει τον… Πουτσίνι. Τα σχόλια περιττεύουν.
Άλλο στοιχείο των έργων του είναι ότι ακουμπά στην ευρωπαική μουσική του τέλους του 19ου αιώνα και των πρώτων δεκαετιών του 20ου.
Δεν θα είναι η πρώτη φορά που ο Σακελλαρίδης θα ξεσκεπάσει τις αλήθειες και κυρίως τα ψέματα του ιερού θεσμού του γάμου. Τα ίδια πράττει και στον «Βαφτιστικό» του και γενικότερα η ματιά του σε σχέση με άλλους ομοτέχνους του καιρού του δεν είναι εξωραιστική και χαιδευτική. Αυτό ακριβώς κάνει τις οπερέτες του να συνδιαλέγονται με το σήμερα και μάλιστα με αυτόν τον μοναδικό φαρσικό τους τρόπο. Άλλο στοιχείο των έργων του είναι ότι ακουμπά στην ευρωπαική μουσική του τέλους του 19ου αιώνα και των πρώτων δεκαετιών του 20ου. Η οπερέτα άλλωστε θα εισέλθει στα μουσικά ελληνικά ακούσματα και θεάματα από το 1908 και μετά και θα απευθύνεται στα αστικά και μεσοαστικά στρώματα των πόλεων, της Αθήνας κυρίως, που τότε αρχίζουν να γνωρίζουν άνθηση. Η οπερέτα «Θέλω να δω τον Πάπα» φτάνει μόλις ξεμυτάνε τα περίφημα swinging twenties. Δεν είναι τυχαία τα φοξ τροτ και οι τζαζ πινελιές που διατρέχουν το έργο, αντί του καθιερωμένου και συμβατικού βαλς. Όσο για την περιρρέουσα πολιτική ατμόσφαιρα, ο κόσμος είχε μπουχτίσει από τους δύο συνεχόμενους πολέμους, Βαλκανικούς και Πρώτο Παγκόσμιο και τον διαφαινόμενο, χειρότερο, από τους προηγούμενους, στην Μικρά Ασία, και ήθελε να διασκεδάσει, να χορέψει, και να τραγουδήσει δυνατά «Θέλω να δω τον Πάπα»!
Δεύτερη φορά σε δέκα χρόνια
Πολύ ορθά λοιπόν έπραξε η Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ που αποφάσισε να ανεβάσει την ανατρεπτική για την εποχή της -γιατί όχι και για την εποχή μας;- οπερέτα του Θεόφραστου Σακελλαρίδη, τιμώντας έτσι και τον Έλληνα Λέχαρ. Άλλωστε συμπληρώνονται αυτές τις ημέρες δέκα χρόνια από το 2015, όταν η ΕΛΣ, τότε ακόμα στο θέατρο ΟΛΥΜΠΙΑ, είχε ανεβάσει την περίφημη οπερέτα, σε αξέχαστη, ομολογώ, σκηνοθεσία του μετρ του θεάτρου των παρεξηγήσεων, Βασίλη Παπαβασιλείου. Ωστόσο καθόλου δεν υστερεί και η σκηνοθεσία της φετινής παράστασης, υπογεγραμμένη από τη Νατάσα Τριανταφύλλη, με το ιδιότυπο νεορομαντικό μάλιστα άρωμα που την διαπερνά.
Όπως μας πληροφορεί και η ίδια σχετικά με την δραματουργική επεξεργασία του κειμένου: «Η σύμπτυξη κάποιων σκηνών και το κόψιμο κάποιων ατακών έγιναν με πρόθεση να μην επηρεαστεί ο βασικός δραματουργικός πυρήνας, ενώ τα τραγούδια του παραμένουν στην πλειοψηφία τους άθικτα επιβεβαιώνοντας την διαχρονική αξία που προσέδωσε σε αυτά ο δημιουργός τους. Ο χαρακτήρας του υπηρέτη Δημοσθένη ενισχύθηκε με τέτοιο τρόπο ώστε τα λεγόμενα και οι δράσεις του να παίρνουν συχνά τη θέση του σχολίου απέναντι στον λαμπερό αλλά συνάμα καινοφανή κόσμο μέσα στον οποίο ζει και εργάζεται».
H σκηνοθεσία της Νατάσας Τριανταφύλλη, δεν πρόδωσε το ύφος του Σακελλαρίδη παρά τις δραματουργικές επεμβάσεις, τόνισε και φώτισε εύστοχα τα δυνατά σημεία της οπερέτας και μας πρόσφερε μια εξαιρετική και απολαυστική παράσταση.
Μεστή, με το απαιτούμενο νεύρο και μπρίο, με αίσθηση οικονομίας -τίποτε δεν ξεχειλώνει-, με σωστούς ρυθμούς στις εναλλαγές των ρόλων, των τραγουδιών και της συνοδευτικής μουσικής, η σκηνοθεσία της Νατάσας Τριανταφύλλη, δεν πρόδωσε το ύφος του Σακελλαρίδη παρά τις δραματουργικές επεμβάσεις, τόνισε και φώτισε εύστοχα τα δυνατά σημεία της οπερέτας και μας πρόσφερε μια εξαιρετική και απολαυστική παράσταση. Στην οποία βέβαια συντέλεσε τα μάλα ολόκληρη η ομάδα των άξιων ερμηνευτών: Η λαμπερή Χρύσα Μαλισμάνη στον πολύπλευρο ρόλο της Άννας, η έμπειρη οπερατικά Τζούλια Σουγλάκου στον ρόλο της… στρίγγλας μητέρας και συζύγου, ο Βαγγέλης Μανιάτης ως ο πολλά υπομένων δύσμοιρος σύζυγος, ο Νικόλας Μαραζιώτης στον ρόλο του κατάπληκτου γαμπρού μπροστά στα παράδοξα καπρίτσια της νεότευκτης συμβίας του, ο Δημήτρης Σιγαλός, εξαιρετικά άνετος στον διπλό ρόλο του αμετανόητου εργένη από τη μια και του θιασιώτη του γάμου από την άλλη, Βαρονά, η Μαρισία Παπαλεξίου πληθωρική στον ρόλο της πέτρας του σκανδάλου, αρτίστας Ρίτας, και τέλος ο Αντώνης Κυριακάκης, απολαυστικός στον ρόλο των συνεχών ονομαστικών μεταμορφώσεων και των συνεχών υπαινιγμών του για τα τεκταινόμενα γύρω του, φιγούρα με απόηχους παρόμοιων ρόλων της Comedia del Arte. Εννιά μουσικοί αποτελούσαν το, σε φόντο, μουσικό σύνολο που συνόδευε την σκηνική δράση και τα τραγούδια. Ο μαέστρος τους μάλιστα, Νίκος Βασιλείου, σε κάποια στιγμή της δράσης, εγκατέλειψε την διεύθυνση του μουσικού συνόλου για να… μεταμορφωθεί σε Ενωματάρχη!.
Οι παραστάσεις της οπερέτας θα συνεχιστούν έως τις 16 Φεβρουαρίου, στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ.
＊ Η ΕΛΕΝΑ ΧΟΥΖΟΥΡΗ είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος. Σύντομα κυκλοφορεί το βιβλίο της «“Ψυχή ντυμένη αέρα” – Ανθούλα Σταθοπούλου-Βαφοπούλου: Η μούσα της μεσοπολεμικής Θεσσαλονίκης» (εκδ. Επίκεντρο).
