«Kill the movement» της Ίριδας Καραγιάν (κριτική) – Ένας χορευτικός άθλος επί σκηνής

Είδα τη χορογραφία «Kill the Movement» της ‘Ιριδας Καραγιάν στο PalmTree MCA και μπορώ να καταθέσω ότι πρόκειται για έναν χορευτικό άθλο. Οι δύο ερμηνευτές (Μάνος Κότσαρης και Παγώνα Μπουλμπασάκου) εντάσσονται σε έναν κενό χώρο που αναπαριστά έναν αγώνα σύγκρουσης σε ύφος virtual game.

Κάποια απειλητική παρουσία υποδηλώνεται, ενώ το σώμα κάθε χορευτή διαδραματίζει τον ρόλο «αρχείου» όπου θα καταγραφεί το ψηφιακό ερέθισμα, θα ασκηθεί η δύναμη της σύντομης αφήγησης ενός διαδικτυακού σχολίου, θα αποτυπωθεί η εικόνα μιας καταστροφής και θα θεσπιστεί ένας κώδικας αναπαραγωγής του αφηγήματος. Με άλλα λόγια, το σώμα κάθε χορευτή προτίθεται να αναδιηγηθεί την ιστορία των κοινωνικών μέσων δικτύωσης, θα αναπαραγάγει τη βία των αναρτήσεων, θα αγανακτήσει, θα «ουρλιάξει» με τον δικό του τρόπο, κατά σημεία θα πενθήσει.

Το κινησιολογικό ζήτημα

Η χορογράφος εξωθεί τους δύο ερμηνευτές στην εξάντληση των ορίων αντοχής τους, βάζοντάς τους να επαναλαμβάνουν καθένας ένα διαφορετικό μοτίβο κινησιολογίας, που είναι λακωνικό- με άλλα λόγια, διατυπώνουν μια χορογραφική «φράση» που αρχικά είναι φειδωλή (ένα χτύπημα στο πόδι ή μια μικρή κίνηση), αλλά σταδιακά εμπλουτίζεται με άλλες, μικρές, αδιόρατες κινήσεις και συνεχίζει να απλώνεται στον χώρο.

Ο χώρος θα μπορούσε κάλλιστα να γίνει αντιληπτός ως «οθόνη» προβολής γνωστών παραστάσεων με τις οποίες μας βομβαρδίζουν καθημερινά τα μαζικά μέσα, όπως το πυρηνικό μανιτάρι και η καταστροφή του πλανήτη.

Ο χώρος θα μπορούσε κάλλιστα να γίνει αντιληπτός ως «οθόνη» προβολής γνωστών παραστάσεων με τις οποίες μας βομβαρδίζουν καθημερινά τα μαζικά μέσα, όπως το πυρηνικό μανιτάρι και η καταστροφή του πλανήτη, η άσκηση βίας εις βάρος μαύρων μειονοτήτων στις Η.Π.Α., ο αμετανόητος, πέτρινος λόγος της εξουσίας. Οι δυο χορευτές (ο άντρας σε μια πιο επιθετική, στερεότυπη κίνηση και η γυναίκα σε μια κάπως πιο αμυντική), επιδίδονται σε αλλεπάλληλες προσπάθειες ένστασης ή αντίστασης, προασπιζόμενοι με χαρακτηριστική επιμονή το βασικό τους μοτίβο κίνησης.

Πειραματιζόμενη με τη βιαιότητα της ανθρώπινης φύσης, τη σχέση του ατόμου προς την ομάδα, την κατασκευή τής κίνησης και τη διαδικασία εξέλιξής της, καθώς και τη διερεύνηση της δράσης στον χώρο και του ίχνους που αυτή αφήνει, η χορογράφος μελετά τις πολιτικοκοινωνικές καταγραφές που κάνει το ανθρώπινο κορμί.

Το σώμα, ο χρόνος και ο χώρος, ο τρόπος με τον οποίο συντίθενται αυτές οι καταγραφές, παράγουν ένα «σενάριο κίνησης» με αυτόνομη γλώσσα: κλασικές, ανδροπρεπείς κινήσεις γύρω από επινοημένο στόχο ενός πυγμάχου (που, εκτός από πυγμάχος, είναι και bully), hésitations και οπισθοχωρήσεις, βίαιη απόκρουση μιας άλτριας (που προσκρούει επαναλαμβανόμενα σε κάποιο νοερό εμπόδιο). Το βίωμα της χορευτικής εμπειρίας ενός άνδρα δεν διαφοροποιείται θεαματικά από εκείνο μιας γυναίκας, παρά τις εμφανείς του διαφορές ως προς τα σημεία.

Η ένσταση, όπως απορρέει από τη διαλεκτική κίνησης/εικόνας

Με αφόρμηση την αρχικά αργή κίνηση ( μια «ακολουθία» πανομοιότυπων αλμάτων), η ενσωματούμενη βία γίνεται όλο και πιο οικεία και αναγνωρίσιμη. Δεν είναι μόνον η ροή των κινήσεων που γίνεται καταιγιστική και βίαιη, είναι και οι αλλαγές κατευθύνσεων και τα «σημεία παρόρμησης» των σωμάτων που ποικίλλουν και εντείνονται συν τω χρόνω. Η Καραγιάν «σπάει» σε επεισόδια την παράστασή, με επιβραδύνσεις κι επιταχύνσεις, ενώ μεσολαβεί σκοτάδι και προβολή βίντεο όπου, με αρκετή ευκρίνεια, υπογραμμίζεται η βαρύτητα του «μέσου».

Η γνωστή φράση του επικοινωνιολόγου Μάρσαλ Μακ Λούαν «το μέσον είναι το μήνυμα» γίνεται θεματικός άξονας της παράστασης, καθώς οι δύο χορευτές αποτελούν μέρος ενός συγκεκριμένου tableau αναφοράς.

Η γνωστή φράση του επικοινωνιολόγου Μάρσαλ Μακ Λούαν «το μέσον είναι το μήνυμα» γίνεται θεματικός άξονας της παράστασης, καθώς οι δύο χορευτές αποτελούν μέρος ενός συγκεκριμένου tableau αναφοράς: πιθανώς ενός ηλεκτρονικού παιχνιδιού «εκμάθησης της βίας». Όπως ο τίτλος της παράστασης υπαινίσσεται, υπάρχει η ενδόμυχη διάθεση να καταργηθεί η ίδια η κίνηση μέσα από την επανειλημμένη εκτέλεσή της και να αντικατασταθεί από ένα νέο κινησιολογικό υλικό, κατάλληλο να επιτύχει τον επικοινωνιακό του στόχο της αγανάκτησης: «We did it! We did it! We did it!».

Μια ειρωνική διάθεση διαπνέει το όλο εγχείρημα. Τίτλοι, αρχειακό υλικό και αναρτήσεις από δίκτυα κοινωνικής δικτύωσης αρχειοθετούνται, τρόπον τινά, στο μοντάρισμα μιας ταινίας που, εν μέσω κυανών και μωβ λάμψεων, προοιωνίζεται την επερχόμενη καταστροφή διατρανώνοντας ότι «the medium is the message» και ότι «the message is massacre and murder»! Αυτό η χορογράφος το αποτυπώνει στην ωμή, σκληρή κίνηση των χορευτών- το σε ποιον βαθμό αυτό γίνεται αντιληπτό θα εξαρτηθεί από το πώς καταγράφεται η αλληλουχία των κινήσεων από τον θεατή. Πάντως, ο βαθμός επικινδυνότητας της επαφής των δύο ερμηνευτών παραμένει υψηλός, καθώς ποτέ δεν αγγίζονται, και παραμένουν ανέκφραστοι σαν να εκτελούν ένα τελεσίδιο έργο, ενώ μόνο στην κορύφωση της παράστασης οι ζωτικοί τους χώροι διασταυρώνονται και τα βλέμματά τους συναντιώνται (και είναι, και αυτό, μέρος της χορογραφίας).

Χαρακτηριστικό γνώρισμα της τεχνοτροπίας της Ίριδας Καραγιάν είναι το γεγονός ότι η χορογραφία, προς το τέλος της, ανακτά τις αρχικές της φόρμες και επανέρχεται στη μινιμαλιστική ακολουθία της αρχής.

Χαρακτηριστικό γνώρισμα της τεχνοτροπίας της Ίριδας Καραγιάν είναι το γεγονός ότι η χορογραφία, προς το τέλος της, ανακτά τις αρχικές της φόρμες και επανέρχεται στη μινιμαλιστική ακολουθία της αρχής: βέβαια, οι αρχικές αυτές φόρμες εκ των πραγμάτων έχουν μεταλλαχθεί, ενσωματώνοντας όλα τα στοιχεία απελπισίας, οργής και αφομοιωμένης βίας των ενδιάμεσων σταδίων. Πρόκειται, όπως ήδη έγραψα, για έναν χορευτικό άθλο του Μάνου Κότσαρη και της Παγώνας Μπουλμπασάκου, το αισθητικό αποτέλεσμα του οποίου δικαιώνει την άξια χορογράφο.

Βιογραφικό

Η Ίρις Καραγιάν ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Σπούδασε χορό στην Κρατική Σχολή Ορχηστικής Τέχνης και ακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στην Βρετανία (Goldsmiths College), με τίτλο Παραστατικές Τέχνες και Πολιτισμός: διαθεματική προσέγγιση (Performance and Culture: interdisciplinary perspectives). Είναι ιδρυτικό μέλος και χορογράφος της ομάδας ΖΗΤΑ και έργα της έχουν παρουσιαστεί στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Το 2003 το «Δάσος» παρουσιάστηκε στο Βουκουρέστι με την ομάδα Ζήτα. Το 2010, με τα έργα «A time to mourn» and «Legacy», απέσπασε το 1ο βραβείο χορογραφίας Jarmila Jerabkova Award στο New Europe Festival, στην Πράγα. Το «Μητέρες» παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών το 2012 και στο Φεστιβάλ Καλαμάτας το 2013, ενώ το 2014 παρουσιάστηκε στη Σουηδία, στο Σεράγεβο, στην Κοπεγχάγη και στη Βαλανσιέν.

Το 2013 η περφόρμανς «Root» ανέβηκε στη γκαλερί Καππάτος μαζί με τον Ματ Τσίβερς. Ανακηρύχθηκε καλλιτέχνης Aerowaves το 2013 με το έργο Mothers, καθώς επίσης το 2020 με το έργο Unauthorised. Το 2014 ίδρυσε μαζί με τον Μενέλαο Τσαούση ένα εργαστήριο για ανθρώπους με και χωρίς προβλήματα όρασης, που παρουσίασαν το 2015 στη Στέγη το «Ακούς έναν ήχο».

Το 2017 ήταν υπότροφος του Kone Foundation στο Saari της Φινλανδίας, τo 2018 απέσπασε την υποτροφία του Ιδρύματος Fulbright για την πραγματοποίηση της καλλιτεχνικής της έρευνας στη Νέα Υόρκη και το 2020 την υποτροφία του Ιδρύματος Bogliasco στην Ιταλία. Τα έργα της έχουν υποστηριχθεί και επιχορηγηθεί από το ΥΠΠΟΑ, το ΕΚΕΘΕΧ, τη ΣΤΕΓΗ του ιδρύματος Ωνάση, το Ίδρυμα Ιωάννου Φ. Κωστόπουλου, το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου.