exthros tou laou1

Για την παράσταση «Ένας εχθρός του λαού» του Χένρικ Ίψεν που ανεβαίνει στο Θέατρο «Ρεκτιφιέ» σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη. Κεντρική εικόνα: © Νίκη Δουλγεράκη.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

«Τάσσομαι με την επανάσταση που αξιώνει ως προϋπόθεση για την ένωση των πολίτων την ελεύθερη φρόνηση και την πνευματική́ συγγένεια» Χένρικ Ίψεν, 17 Φεβρουάριου 1881 

Στο θέατρο «Ρεκτιφιέ» (Κωνσταντινουπόλεως 115) έκανε πρεμιέρα η νέα παράσταση της Γεωργίας Μαυραγάνη, με το κλασικό αριστούργημα του Ίψεν “Ενας εχθρός του λαού”. Το «Ένας εχθρός του λαού», γραμμένο το 1882, είναι κατεξοχήν έργο πολιτικό, και η κυρία Μαυραγάνη εφαρμόζει κι εδώ τη διαισθητική της προσέγγιση, στα πλαίσια της οποίας συμμετέχουν μαθητές από το εργαστήρι Κίνησης και Αυτοσχεδιασμού του Studio Trajectory: εν είδει συνέλευσης όπου ακούγονται off voice οι προσωπικές εκμυστηρεύσεις των βασικών ρόλων, έξι ηθοποιοί αναπαριστούν τη ζωή της πόλης Σκιέν, μιας μικρής αναπτυσσόμενης νορβηγικής λουτρόπολης με ιαματικές πηγές. 

Η ακηδία της πλειοψηφίας

Ο γιατρός Τόμας Στόκμαν είναι γεμάτος ενέργεια, δυναμικός και φιλαλήθης. Όταν ανακαλύπτει πως τα λουτρά της κωμόπολης είναι μολυσμένα, αποφασίζει να κοινοποιήσει το πρόβλημα με την υποστήριξη του Τύπου: ο μεν Τύπος θα βρει πεδίον δόξης λαμπρόν με το προκλητικό θέμα, ενώ η κοινή γνώμη θα φανεί τρομερά απρόθυμη να ακούσει την αλήθεια.

Ο Δήμαρχος, που είναι και αδελφός του, αρνείται την πρόταση του Τόμας για αλλαγή των υδραυλικών εγκαταστάσεων της πόλης, κάτι που θα σταματούσε τους επισκέπτες στο σπα και θα άφηνε την πόλη άπορη. Βέβαιος ότι το θέμα θα «λυθεί» γρήγορα, ενημερώνει τον Τόμας ότι, αν δημοσιοποιήσει τα ευρήματά του για το νερό, θα χάσει τη δουλειά του και θα γίνει αποσυνάγωγος. Οι μόνες που θα τον υποστηρίξουν θα είναι η σύζυγός του και η κόρη του. Θα συγκρουσθεί με τα διαπλεκόμενα συμφέροντα, με την παραπληροφόρηση και με τις χαλκευμένες ειδήσεις, θα βρει έναν τοίχο απροσπέλαστο μπροστά του.

exthros tou laou2

Στη συγκέντρωση των πολιτών που θα συγκληθεί, τόσο ο τοπικός Τύπος όσο και ο Δήμαρχος θα ταχθούν με τη γνώμη της άκριτης μάζας, επιστρατεύοντας υποκριτικά το πολυφορεμένο τσιτάτο περί δικαίου της πλειοψηφίας. «Είμαι ο ηθικός φύλακας αυτής της πόλης», θα ισχυριστεί υποκριτικά ο Δήμαρχος, εγνωσμένος φορέας της κρίσης που φέρεται ως σωτήρας. Θεσμοί, κανόνες και η έννοια της δικαιοσύνης θα παραποιηθούν, στο όνομα της οιονεί ευημερίας του λαού (που, ως έννοια, θα παραμείνει ένα κενό φώνημα). Στον αντίποδα αυτής της λαϊκίστικης πεποίθησης, ο Τόμας θα υπερτονίσει τη βαρύτητα της ατομικής κρίσης, της πνευματικής καλλιέργειας και της αγάπης για την αλήθεια, με αποτέλεσμα να ανακηρυχθεί παμψηφεί «εχθρός του λαού».

Όπως αποδεικνύει η περίπτωση της Γεωργίας Μαυραγάνη (και η όλη θεατρική της πορεία μέχρι σήμερα), υπάρχουν Έλληνες δημιουργοί που τολμούν να μεταφέρουν τη συγχυσμένη και επικίνδυνη περιρρέουσα πολιτική ατμόσφαιρα στη σκηνή του θέατρου.

Πολιτική επικαιροποίηση του Ίψεν

Όπως αποδεικνύει η περίπτωση της Γεωργίας Μαυραγάνη (και η όλη θεατρική της πορεία μέχρι σήμερα), υπάρχουν Έλληνες δημιουργοί που τολμούν να μεταφέρουν τη συγχυσμένη και επικίνδυνη περιρρέουσα πολιτική ατμόσφαιρα στη σκηνή του θέατρου, διακινδυνεύοντας την εμπορικότητα μιας παράστασης. Η σκηνοθεσία υπερτονίζει τη συμμετοχικότητα των δόκιμων ηθοποιών,φέρνοντας σε δεύτερο πλάνο τις ερμηνευτικές κορυφώσεις και αποβλέποντας στη συγκίνηση που θα αποπνέει το κείμενο.

Ο θεατρικός χώρος «Ρεκτιφιέ» διασκευάζεται κατά τρόπον ώστε να ανοίγει η πλαϊνή πόρτα που οδηγεί στον δρόμο και να επεκτείνεται το θεατρικό σημαίνον στο σήμερα. Η σκηνογραφία, λιτή, με ένα γραφείο και κάποιες κόκκινες καρέκλες, επιστρατεύεται μόνο για να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις εκφώνησης του κειμένου. Η λειτουργία των τριών παιδιών και η διάδραση με το κοινό αποδεικνύεται πολύ λειτουργική, με αποτέλεσμα η παράσταση να σφύζει από γνησιότητα, αυθορμητισμό και συναισθηματική ένταση.

exthros tou laou3

Το πολιτικό μήνυμα του έργου είναι ξεκάθαρο, καθώς η παράσταση είναι ειλικρινής ως προς τις προθέσεις: λειτουργεί, δε, ως πολιτικό μανιφέστο, όπως φάνηκε στις αντιδράσεις του κοινού. Στη «συνέλευση του λαού» που συγκαλεί ο γιατρός, οι συμπολίτες του, κινούμενοι από φόβο, ιδιοτέλεια ή την πρόθεση «να καρπωθούν το αίμα των άλλων» (όπως θα’λεγε ο Σεφέρης), χειραγωγούμενοι από τη δημαγωγία των πολιτικών και την αιτιαστική ψυχολογία του όχλου, αντιμάχονται σθεναρά το δίκαιο και τη λογική του «ενός». Πρόκειται για μια συμπεριφορά απολύτως σχιζοφρενική, που ωστόσο η Ιστορία την επιβεβαίωσε πολλάκις.

Ο «εχθρός του λαού» είναι ένας εύκολα διαχειρίσιμος χαρακτηρισμός, πολύ χρήσιμος στα λαϊκιστικά καθεστώτα και πολύ αποτελεσματικός για την περιθωριοποίηση των πολιτικών τους αντιπάλων.

Το αποτέλεσμα είναι πως το «ξεχωριστό» άτομο ισοπεδώνεται από τις μαζικές αντιλήψεις περί δικαίου και οι ηγέτες αξιοποιούν αυτήν την αντίθεση κατά τα συμφέροντά τους. Ο «εχθρός του λαού» είναι ένας εύκολα διαχειρίσιμος χαρακτηρισμός, πολύ χρήσιμος στα λαϊκιστικά καθεστώτα και πολύ αποτελεσματικός για την περιθωριοποίηση των πολιτικών τους αντιπάλων.

Η έκφραση «εχθρός του λαού» ανάγεται στους ρωμαϊκούς χρόνους, όταν η Σύγκλητος είχε χαρακτηρίσει, το 68 π.Χ., τον αυτοκράτορα Νέρωνα ως hostem publicum. Έκτοτε, ο χαρακτηρισμός ennemi du peuple χρησιμοποιήθηκε κατά τη Γαλλική Επανάσταση, στη Σοβιετική Ένωση, μετά την επικράτηση των Μπολσεβίκων (враг народа), καθώς και στην κομμουνιστική Κίνα.

Σήμερα επικαιροποιείται άνετα με τους φοροφυγάδες, τους τσαμπατζήδες, τους φορείς του μιντιακού μάρκετινγκ και όσους πολίτες αρνούνται να ενηλικιωθούν και να διακρίνουν το βολικό και συμφέρον από το δίκαιο - ενώ το πολιτικό status, εδώ και δεκαετίες, εθελοτυφλεί στο λαϊκό συμφέρον και στην ορθολογική αντίληψη περί προόδου και ευημερίας.

Πληροφορίες παράστασης 

Σκηνοθεσία: Γεωργία Μαυραγάνη
Μετάφραση: Μαργαρίτα Μέλμπεργκ
Πρωταγωνιστούν: Ειρήνη Αδάμου, Βαγγέλης Αμπατζής, Γιώργος Ζυγούρης , Γιάννης Κατσιμίχας, Στέφανος Λώλος, Σταύρος Τσιτσόπουλος
Μαζί τους εμφανίζονται: Ναταλία-Ανδριάνα Ειρηνάκη, Αναστασία Μπόλλα, Γιώργος Νάτσης, Μελίνα Παούρη, Νεφέλη Παούρη, Νάσια Στρατικοπούλου

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Το νέο του μυθιστόρημα «Αλλοτεκοίτη – Εκεί που χάθηκε η βλάστηση» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κριτική. 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Θέλω να πάω σπίτι» της Kατερίνας Κλειτσιώτη και της Χρυσής Βιδαλάκη και «Υπνοβάτες» των Ελένης Δημοπούλου και Ελένης Ευθυμίου: Δύο βαθύτατα ανθρώπινες παραστάσεις

«Θέλω να πάω σπίτι» της Kατερίνας Κλειτσιώτη και της Χρυσής Βιδαλάκη και «Υπνοβάτες» των Ελένης Δημοπούλου και Ελένης Ευθυμίου: Δύο βαθύτατα ανθρώπινες παραστάσεις

Για τις παραστάσεις «Θέλω να πάω σπίτι» της Κατερίνας Κλειτσιώτη και της Χρυσής Βιδαλάκη που ανεβαίνει στο «Θέατρο στη Σάλα» και «Υπνοβάτες» των Ελένης Δημοπούλου και Ελένης Ευθυμίου που ανεβαίνει στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Θέλω να πάω σπίτι» (© Βασιλική Πουλάκη), 

...
«Τα τραγούδια του ελληνικού λαού» σε σκηνοθεσία Γιάννη Σκουρλέτη (κριτική) –Ένα αιρετικό drag ορατόριο στο Φεστιβάλ Αθηνών

«Τα τραγούδια του ελληνικού λαού» σε σκηνοθεσία Γιάννη Σκουρλέτη (κριτική) –Ένα αιρετικό drag ορατόριο στο Φεστιβάλ Αθηνών

Για την παράσταση «Τα τραγούδια του ελληνικού λαού» με κείμενα του Αλέξανδρου Παπαδόπουλου και σκηνοθεσία Γιάννη Σκουρλέτη που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών. Κεντρική εικόνα: © Karol Jarek.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...
«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

Για την παράσταση της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν [Caroline Guiela Nguyen] «Lacrima: το υφαντό των δακρύων» που παρουσιάστηκε στο φετινό Φεστιβάλ Αθηνών/Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: © Jean-Louis-Fernandez.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος 

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

Σκέψεις για την Κουλτούρα της ακύρωσης (cancel culture) και την πατριαρχία στη λογοτεχνία, με αφορμή την έντονη συζήτηση για τον σεξισμό στη «Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση. 

...

Ο Καραγάτσης, η Γραμμή του Ορίζοντος και η αναγκαία κριτική

Ο Καραγάτσης, η Γραμμή του Ορίζοντος και η αναγκαία κριτική

Σκέψεις με αφορμή την έντονη συζήτηση που προκάλεσαν πρόσφατα οι νέες αναγνώσεις δύο πολυδιαβασμένων βιβλίων της νεοελληνικής πεζογραφίας, ενός παλιότερου, της «Μεγάλης Χίμαιρας» του Μ. Καραγάτση, κι ενός νεότερου, της «Γραμμής του ορίζοντος», του Χρήστου Βακαλόπουλου. Και τα δύο κυκλοφορούν από τις εκδόσεις της Εστ...

«Το καλοκαίρι της Κάρμεν» σε σκηνοθεσία Ζαχαρία Μαυροειδή (κριτική) – Ένας τρυφερός ύμνος για την ανδρική γκέι φιλία

«Το καλοκαίρι της Κάρμεν» σε σκηνοθεσία Ζαχαρία Μαυροειδή (κριτική) – Ένας τρυφερός ύμνος για την ανδρική γκέι φιλία

Για την ταινία του Ζαχαρία Μαυροειδή «Το καλοκαίρι της Κάρμεν». Τολμηρό φιλμ που όμως δεν πέφτει σε κλισέ και ανούσια δράματα. 

Γράφει η Φανή Χατζή

«Το Καλοκαίρι της Κάρμεν» είναι η απόλυτα καλοκαιρινή ταινία, ιδανική για ένα χαλαρό βραδάκι σε κάπ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...
«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η άλλη κόρη» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σειρά των δύο αφηγήσεων, η δική μου και η δ...

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ