nitse-theatro250

Της Εύας Στάμου

Ο Ίρβιν Γιάλομ είναι γνωστός στο ευρύ κοινό για τα λογοτεχνικά βιβλία του. Σε όσους όμως ασχολούνται επαγγελματικά με την ψυχολογία το όνομά του είναι συνδεδεμένο με την ομαδική ψυχοθεραπεία (1970, Τhe Theory and Practice of Group Psycotherapy) και την θεμελίωση της Υπαρξιακής Σχολής Ψυχοθεραπείας (1980, Existential Psychotherapy).

Στα μυθιστορήματα του υπάρχει μία μεταφορά των επιστημονικών του απόψεων για την θεωρία και την πρακτική της ψυχοθεραπείας που καθιστούν τα κείμενά του ιδιαίτερα ελκυστικά σε ένα κοινό που επιθυμεί να αποκτήσει μία γενική εικόνα για την περιπέτεια της ψυχοθεραπείας. Στην Ελλάδα, αν και το επιστημονικό έργο του δεν είναι ιδιαίτερα δημοφιλές στους ειδικούς της ψυχικής υγείας (εν μέρει λόγω της σημαντικής επιρροής από την γερμανική και την γαλλική σχολή σκέψης), τα λογοτεχνικά βιβλία του βρίσκουν μεγάλη ανταπόκριση στο αναγνωστικό κοινό, όπως αναφέρει συχνά ο ίδιος στις συνεντεύξεις του, και όπως πιστοποιείται από τις πωλήσεις των τίτλων του. Κατά την άποψή μου αυτό δεν οφείλεται μόνο στο συγγραφικό χάρισμα του Γιάλομ αλλά και στην απουσία ευρύτερης παιδείας στην χώρα μας για συναφή ζητήματα. Σε χώρες όπου η ψυχοθεραπεία είναι ευρέως αποδεκτή και συστηματικά ασκούμενη από πλήθος ειδικών που μεριμνούν για μεγάλο αριθμό πελατών, η ζήτηση λογοτεχνικών αναπαραστάσεων αυτής της διαδικασίας είναι αναλογικά μικρότερη.

Η θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος Όταν έκλαψε ο Νίτσε που γράφτηκε το 1992 και αγαπήθηκε από το ελληνικό αναγνωστικό κοινό παρουσιάζεται αυτή τη σεζόν στο θέατρο Θησείον. Το έργο, που ανεβαίνει για πρώτη φορά σε θεατρική σκηνή στην Ευρώπη, φέρει την σκηνοθετική σφραγίδα των Ακύλλα Καραζήση και Νίκου Χατζόπουλου οι οποίοι κρατούν και τους πρωταγωνιστικούς ρόλους. To καστ συμπληρώνει ο Χάρης Φραγκούλης.

1823_otanΗ ιστορία εκτυλίσσεται στη Βιέννη στο τέλος του 19ου αιώνα. Ένας έρωτας χωρίς ανταπόδοση, η κρίση μέσης ηλικίας και η αναζήτηση του νοήματος της ζωής, συμπλέκονται σε μια υπόθεση που σκοπό έχει να μεταφέρει στο κοινό τις ρηξικέλευθες ιδέες δύο σημαντικών διανοουμένων: του Αυστριακού γιατρού Ζόζεφ Μπρόιερ (Καραζήσης) και του Γερμανού φιλόσοφου Φρίντριχ Νίτσε (Χατζόπουλος). Η σκέψη τους μας δίνεται μέσα από το πρίσμα του νεαρού τότε, ειδικευόμενου γιατρού Ζίγκμουντ Φρόυντ (Φραγκούλης), μαθητή του καθηγητή Μπρόιερ. Οι μορφές τριών γυναικών με καθοριστική σημασία για την ανάπτυξη του μύθου, εμφανίζονται ως αντικείμενο των εκτενών αφηγήσεων και των, αρχικά ανομολόγητων, πόθων των ανδρών. Η σαγηνευτική Λου Σαλωμέ, μούσα καλλιτεχνών και στοχαστών της εποχής, η ασθενής του Μπρόιερ με το ψευδώνυμο Άννα Ο. που αναστατώνει ερωτικά τη ζωή του θεραπευτή της και η γλυκιά, πιστή Ματίλντε Μπρόιερ άλλοτε παρεισφρέουν στο νου κι άλλοτε καθοδηγούν τη βούληση των δύο συνομιλητών.

Το ουσιαστικό διακύβευμα όμως της φανταστικής συνάντησης ανάμεσα στον επιστήμονα και στον στοχαστή είναι η δυνατότητα άρθρωσης ενός νέου λόγου για την ψυχή, λόγου τον οποίο θα επιχειρήσουν για πρώτη φορά να διατυπώσουν ο Μπρόιερ κι ο νεαρός Φρόυντ στις μελέτες τους για την υστερία (1893-94). Η λογοτεχνική αναπαράσταση μιας πρώτης μορφής ψυχοθεραπείας περνά από το βιβλίο στη σκηνή με τρόπο που φέρνει στο φως την εσωτερική δυναμική και την αλληλεπίδραση των συνομιλητών καταδεικνύοντας πως η ψυχοθεραπευτική διαδικασία μπορεί να επιφέρει δραματικές αλλαγές στη ζωή τόσο του θεραπευόμενου όσο και του θεραπευτή.

Η αναζήτηση της αυτογνωσίας περνά μέσα από την σχέση μας με τον άλλο: αυτό ήταν ένα από τα βασικά μηνύματα του έργου. Το έτερο σημαντικό μήνυμα, για μένα, ήταν ότι όσο και να παρατηρεί κάποιος τον εαυτό του και να ασκείται στην ενδοσκόπηση, δεν θα μπορέσει να αναπτυχθεί συναισθηματικά και να ωριμάσει νοητικά χωρίς τα θεμέλια που μπορεί να παρέχει μία φιλοσοφική θεώρηση της ζωής. Συνεπώς η παρουσία του Νίτσε, παρά το γεγονός ότι αποτελεί μυθοπλασία, είναι αυτό που απελευθερώνει την διαδικασία της θεραπείας, νοηματοδοτώντας την αμοιβαία συναισθηματική έκθεση των συνομιλητών.

Η παράσταση αποδίδει εύστοχα κάποιες από τις ιδέες του Νίτσε, ιδιαίτερα την καίρια, αλλά συχνά παρερμηνευμένη, υπόθεσή του περί ‘αιώνιας επιστροφής’. Σκιαγραφεί επίσης με τρόπο αποτελεσματικό την δημιουργία ενός νέου θεραπευτικού παραδείγματος, μέσα από την διαπλοκή προσωπικών εντάσεων και ερευνητικών αποριών. Οι ηθοποιοί είναι εξαιρετικοί στους ρόλους τους. (Όταν ήμουν φοιτήτρια κάπως έτσι φανταζόμουν τη μορφή και τους τρόπους του Νίτσε). Η πρωτοπρόσωπη παρουσία εναλλάσσεται με την τριτοπρόσωπη αφήγηση με τρόπο που μετατρέπει τους πρωταγωνιστές σε παρατηρητές των όσων εκτυλίσσονται στην σκηνή. Η σκηνή της ανάγνωσης από κοινή παρτιτούρα των τριών ηθοποιών και το φυγόκεντρο ‘χορευτικό’ στιγμιότυπο ανάμεσα στο Νίτσε και τον Μπρόιερ είναι από τα ωραιότερα ευρήματα της παράστασης, και αφήνουν βαθιά εντύπωση στο θεατή. Πιθανόν η παράσταση λόγω της χρονικής της έκτασης να φανεί κουραστική τόσο σε κάποιον που δεν είναι εξοικειωμένος με τις σχετικές θεωρίες (καθώς θα πρέπει να αφομοιώσει έναν μεγάλο αριθμό πληροφοριών) όσο και σε κάποιον που γνωρίζει ήδη τις επιστημονικές και φιλοσοφικές τοποθετήσεις των πρωταγωνιστών (ιδίως αν έχει διαβάσει το βιβλίο του Γιάλομ). Ωστόσο είναι μία ξεχωριστή προσπάθεια που εγείρει πολλά ζητήματα τόσο για την επιστήμη της ψυχής, όσο και για την τέχνη του θεάτρου και που σίγουρα αξίζει την ανταπόκριση του κοινού.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μελάνι» του Δημήτρη Παπαϊωάννου στο Μέγαρο Μουσικής: Από τον νεοκλασικισμό στο νεομπαρόκ

«Μελάνι» του Δημήτρη Παπαϊωάννου στο Μέγαρο Μουσικής: Από τον νεοκλασικισμό στο νεομπαρόκ

Για την παράσταση «INK» του Δημήτρη Παπαϊωάννου, η οποία παρουσιάστηκε στο Μέγαρο Μουσικής. Φωτογραφίες: Julian Mommert

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Παραμένοντας σταθερά ένας ύψιστης αισθητικής créateur/auteur σκηνικών γεγονό...

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

Το ανατρεπτικό έργο του καταξιωμένου Ευριπίδη Λασκαρίδη παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

16 – ...

«Στη μοναξιά των κάμπων με βαμβάκι» του Μπερνάρ-Μαρί Κολτές, με τον Τζον Μάλκοβιτς στη Στέγη

«Στη μοναξιά των κάμπων με βαμβάκι» του Μπερνάρ-Μαρί Κολτές, με τον Τζον Μάλκοβιτς στη Στέγη

Ο υποψήφιος για Όσκαρ Τζον Μάλκοβιτς και η πολυβραβευμένη Λιθουανή ηθοποιός Ινγκεμπόργκα Νταπκουνάιτε δίνουν ρεσιτάλ ερμηνείας σε ένα από τα πιο μυστηριώδη έργα του σύγχρονου ρεπερτορίου, στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 9 έως τις 12 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Māris Morkāns

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Ο Φίλιππος Τσιμπόγλου, Γενικός Διευθυντής της Εθνικής Βιβλιοθήκης, έφυγε ξαφνικά από τη ζωή σήμερα το πρωί σε ηλικία 66 χρονών.

Επιμέλεια: Book Press

Η ανακοίνωση της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος

...
Ο Μάριο Ντεζιάτι, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ασυμβίβαστοι» που τιμήθηκε με το βραβείο Strega 2022, έρχεται στην Αθήνα

Ο Μάριο Ντεζιάτι, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ασυμβίβαστοι» που τιμήθηκε με το βραβείο Strega 2022, έρχεται στην Αθήνα

Ο βραβευμένος συγγραφέας Μάριο Ντεζιάτι θα παρουσιάσει το βιβλίο του στις 9 Φεβρουαρίου 2023, στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών.

Επιμέλεια: Book Press

O Mario Desiati, συγγραφέας του μυθιστορήματος Ασυμβίβαστοι (πρωτ. τίτλος Spatriat...

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ