Όταν έκλαψε ο Νίτσε

Στα μυθιστορήματα του υπάρχει μία μεταφορά των επιστημονικών του απόψεων για την θεωρία και την πρακτική της ψυχοθεραπείας που καθιστούν τα κείμενά του ιδιαίτερα ελκυστικά σε ένα κοινό που επιθυμεί να αποκτήσει μία γενική εικόνα για την περιπέτεια της ψυχοθεραπείας. Στην Ελλάδα, αν και το επιστημονικό έργο του δεν είναι ιδιαίτερα δημοφιλές στους ειδικούς της ψυχικής υγείας (εν μέρει λόγω της σημαντικής επιρροής από την γερμανική και την γαλλική σχολή σκέψης), τα λογοτεχνικά βιβλία του βρίσκουν μεγάλη ανταπόκριση στο αναγνωστικό κοινό, όπως αναφέρει συχνά ο ίδιος στις συνεντεύξεις του, και όπως πιστοποιείται από τις πωλήσεις των τίτλων του. Κατά την άποψή μου αυτό δεν οφείλεται μόνο στο συγγραφικό χάρισμα του Γιάλομ αλλά και στην απουσία ευρύτερης παιδείας στην χώρα μας για συναφή ζητήματα. Σε χώρες όπου η ψυχοθεραπεία είναι ευρέως αποδεκτή και συστηματικά ασκούμενη από πλήθος ειδικών που μεριμνούν για μεγάλο αριθμό πελατών, η ζήτηση λογοτεχνικών αναπαραστάσεων αυτής της διαδικασίας είναι αναλογικά μικρότερη.

Η θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος Όταν έκλαψε ο Νίτσε που γράφτηκε το 1992 και αγαπήθηκε από το ελληνικό αναγνωστικό κοινό παρουσιάζεται αυτή τη σεζόν στο θέατρο Θησείον. Το έργο, που ανεβαίνει για πρώτη φορά σε θεατρική σκηνή στην Ευρώπη, φέρει την σκηνοθετική σφραγίδα των Ακύλλα Καραζήση και Νίκου Χατζόπουλου οι οποίοι κρατούν και τους πρωταγωνιστικούς ρόλους. To καστ συμπληρώνει ο Χάρης Φραγκούλης.

Η ιστορία εκτυλίσσεται στη Βιέννη στο τέλος του 19ου αιώνα. Ένας έρωτας χωρίς ανταπόδοση, η κρίση μέσης ηλικίας και η αναζήτηση του νοήματος της ζωής, συμπλέκονται σε μια υπόθεση που σκοπό έχει να μεταφέρει στο κοινό τις ρηξικέλευθες ιδέες δύο σημαντικών διανοουμένων: του Αυστριακού γιατρού Ζόζεφ Μπρόιερ (Καραζήσης) και του Γερμανού φιλόσοφου Φρίντριχ Νίτσε (Χατζόπουλος). Η σκέψη τους μας δίνεται μέσα από το πρίσμα του νεαρού τότε, ειδικευόμενου γιατρού Ζίγκμουντ Φρόυντ (Φραγκούλης), μαθητή του καθηγητή Μπρόιερ. Οι μορφές τριών γυναικών με καθοριστική σημασία για την ανάπτυξη του μύθου, εμφανίζονται ως αντικείμενο των εκτενών αφηγήσεων και των, αρχικά ανομολόγητων, πόθων των ανδρών. Η σαγηνευτική Λου Σαλωμέ, μούσα καλλιτεχνών και στοχαστών της εποχής, η ασθενής του Μπρόιερ με το ψευδώνυμο Άννα Ο. που αναστατώνει ερωτικά τη ζωή του θεραπευτή της και η γλυκιά, πιστή Ματίλντε Μπρόιερ άλλοτε παρεισφρέουν στο νου κι άλλοτε καθοδηγούν τη βούληση των δύο συνομιλητών.

Το ουσιαστικό διακύβευμα όμως της φανταστικής συνάντησης ανάμεσα στον επιστήμονα και στον στοχαστή είναι η δυνατότητα άρθρωσης ενός νέου λόγου για την ψυχή, λόγου τον οποίο θα επιχειρήσουν για πρώτη φορά να διατυπώσουν ο Μπρόιερ κι ο νεαρός Φρόυντ στις μελέτες τους για την υστερία (1893-94). Η λογοτεχνική αναπαράσταση μιας πρώτης μορφής ψυχοθεραπείας περνά από το βιβλίο στη σκηνή με τρόπο που φέρνει στο φως την εσωτερική δυναμική και την αλληλεπίδραση των συνομιλητών καταδεικνύοντας πως η ψυχοθεραπευτική διαδικασία μπορεί να επιφέρει δραματικές αλλαγές στη ζωή τόσο του θεραπευόμενου όσο και του θεραπευτή.

Η αναζήτηση της αυτογνωσίας περνά μέσα από την σχέση μας με τον άλλο: αυτό ήταν ένα από τα βασικά μηνύματα του έργου. Το έτερο σημαντικό μήνυμα, για μένα, ήταν ότι όσο και να παρατηρεί κάποιος τον εαυτό του και να ασκείται στην ενδοσκόπηση, δεν θα μπορέσει να αναπτυχθεί συναισθηματικά και να ωριμάσει νοητικά χωρίς τα θεμέλια που μπορεί να παρέχει μία φιλοσοφική θεώρηση της ζωής. Συνεπώς η παρουσία του Νίτσε, παρά το γεγονός ότι αποτελεί μυθοπλασία, είναι αυτό που απελευθερώνει την διαδικασία της θεραπείας, νοηματοδοτώντας την αμοιβαία συναισθηματική έκθεση των συνομιλητών.