«Δε φάιναλ θολούθιον» και «Μπλε καστόρινα παπούτσια»: Δύο ανατρεπτικά ελληνικά έργα

«Δε φάιναλ θολούθιον»
Κείμενο: των Κωστάκη Ανάν και Suyako
Σκηνοθεσία: Σωτήρης Ρουμελιώτης
Θέατρο Πόρτα

Για δεύτερη θεατρική σεζόν, φέτος στο Θέατρο «Πόρτα» ανεβάζουν την παράσταση «Δε φάιναλ θολούθιον», σε σκηνοθεσία Σωτήρη Ρουμελιώτη, βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Κωστάκη Ανάν και σε κείμενα του Suyako. Τρυφερά και σουρεαλιστικά κείμενα, που στήνονται στην αφηγηματική γραμμή (trame) του rewind που κάνει ένας επίδοξος αυτόχειρας, ένας «μέσος» άνθρωπος που ανακαλεί όλη τη ζωή του πάνω στις γραμμές του τρένου. Οι Αλέξανδρος Γιαγκούσης, Ιωάννης Καμπούρης, Ερατώ Καραθανάση, Ανδρομάχη Μπάρδη, Γκαλ Ρομπίσα, Γιάννης Σαμψαλάκης και Βάσια Τσιαούση, άριστα συντονισμένοι σε μια θεατρική πανδαισία, εναλλάσσουν, με συλλογική αφήγηση και ερμηνευτικές «πάσες» μεταξύ τους, όλες τις σπουδαίες στιγμές-σταθμούς της ζωής αυτού του μέσου ανθρώπου σε ένα φλας μπακ που «παίζει» νοηματικά ανάμεσα στην κυριολεξία της «λήθης» και στην «τσιβδή» εκφορά της «λύσης» (διπλή νοηματοδότηση του τίτλου).

Ιστορίες από την ελληνική πολυκατοικία λίγο ως πολύ γνωστές, έντονη διακωμώδηση και αυτοσαρκασμός, αιχμές κατά του μικροαστισμού, η απελπισία ως κυρίαρχο συναίσθημα, καθώς όλες οι προσπάθειες του ανθρώπου να αναβαθμιστεί κοινωνικά, να διαφύγει συναισθηματικά, να αλλάξει τα δεδομένα της ζωής του ανευρίσκοντας μια «τελική λύση» αποβαίνουν σε παταγώδη αποτυχία. Και η αιτία είναι σαφώς η κοινοτοπία που χαρακτηρίζει τον ανθρώπινο βίο, και που μόνο με κυνισμό και χιούμορ μπορεί κανείς να την αντέξει. Όπως γράφει και ο Κωστάκης Ανάν:

«Είναι ένας από αυτούς, η ίδια ατελής ράτσα, το λαμόγιο της διπλανής πόρτας, ο σιχαμένος μικροαστός που είναι έτοιμος να πουλήσει την ψήφο του, την ιδεολογία του (ποιά;) και τη μάνα του, στην προσπάθειά του να σκαρφαλώσει μια κοινωνική τάξη παραπάνω. Είναι το απόλυτο πρότυπο της μετριότητας και η αποθέωση του μέσου όρου, που δεν ξέρει τι του γίνεται και όμως έχει γνώμη για όλα. Είναι ο σωτήρας πρωθυπουργός της μιας μέρας που θα μπει στο ασανσέρ με τσιγάρο και όταν του πεις να το σβήσει, θα απαντήσει “έλα μωρέ, στον δεύτερο κατεβαίνω”. Δεν είναι αυτό που ο μέσος άνθρωπος ονειρεύεται να γίνει, είναι η ίδια η αποθέωση του μέσου ανθρώπου και οι πιστοί του θα πληθαίνουν με τον καιρό, να μου το θυμηθείτε».

Ανέμελη σκηνοθεσία, ομαδικότητα, εφευρετικότητα, κέφι και μπρίο συνθέτουν μια παράσταση με συνεχείς κειμενικές υπερβάσεις και σκοτεινά σημεία, που όμως προσφέρεται στον ανοιχτόμυαλο θεατή ως δημιουργικό ερέθισμα.

Η σκηνοθεσία του Σωτήρη Ρουμελιώτη, απευθείας καταγόμενη από το Teatro Povero, επιστρατεύει ελάχιστα σκηνικά στοιχεία, ανάγοντάς τα σε σύμβολα ή σε αντικείμενα μεγάλης βαρύτητας. Ένα σκηνικό εύρημα ευρείας αποδοχής είναι οι πλαστικές σακούλες που φουσκώνουν και φοριούνται στα κεφάλια των ηθοποιών, μετατρέποντάς τους σε πολλαπλές εκδοχές ενός φαντάσματος – επίσης, ο τρόπος επαφής με το φάντασμα αυτό. Ανέμελη σκηνοθεσία, ομαδικότητα, εφευρετικότητα, κέφι και μπρίο συνθέτουν μια παράσταση με συνεχείς κειμενικές υπερβάσεις και σκοτεινά σημεία, που όμως προσφέρεται στον ανοιχτόμυαλο θεατή ως δημιουργικό ερέθισμα. Σκηνικά και κοστούμια Μαρίας Καραδελόγλου, μουσική Γιώργου Χρυσικού, φωτισμούς Ελευθερίας Ντεκώ και βίντεο Διδώς Γκόγκου.

Συντελεστές
Κείμενο: Βασισμένο σε κείμενα των Κωστάκη Ανάν και Suyako
Σκηνοθεσία - Δραματουργική επεξεργασία: Σωτήρης Ρουμελιώτης
Σκηνογράφος, Ενδυματολόγος: Μαρία Καραδελόγλου
Μουσική: Γιώργος Χρυσικός
Σχεδιασμός φωτισμών: Ελευθερία Ντεκώ
Βίντεο: Διδώ Γκόγκου
Δραματολόγος παράστασης: Ασπασία-Μαρία Αλεξίου
Φωτογραφίες: Πάτροκλος Σκαφίδας
Βοηθός φωτίστριας: Νάσια Λάζου
Βοηθός σκηνοθέτη: Νικόλας Λαμπάκης
Μακιγιάζ φωτογράφισης: Γεωργία Φιλίππα
Επιμέλεια κομμώσεων/περούκες φωτογράφισης: Γεωργία Φιλίππα
Παίζουν οι ηθοποιοί : Αλέξανδρος Γιαγκούσης, Ερατώ Καραθανάση, Γκαλ Ρομπίσα, Γιάννης Σαμψαλάκης, Ανδρομάχη Μπάρδη, Βάσια Τσιαούση, Ιωάννης Καμπούρης

«Μπλε καστόρινα παπούτσια»
Βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Θανάση Σκρουμπέλου
Σκηνοθεσία: Θανάσης Ζερίτης
Θέατρο Μπέλλος

Τα «Μπλε Καστόρινα Παπούτσια» είναι μια ροκ ιστορία που το υλικό της είναι οι ανθρώπινοι τύποι της δεκαετίας του εξήντα: πιο συγκεκριμένα, της μετεμφυλιακής Αθήνας του '63, όταν εξελέγη ο «γέρος» Παπανδρέου. Πρόκειται για μια πετυχημένη μεταφορά επί σκηνής του ομότιτλου μυθιστορήματος του Θανάση Σκρουμπέλου από τη Νεφέλη Μαϊστράλη, σε μια από τις καλύτερες στιγμές της ομάδας 4Frontal που προϋποθέτει ιστορική έρευνα και αξιοποιεί τους εξαιρετικούς ηθοποιούς Σταύρο Γιαννουλάδης, Χάρη Κρεμμύδα, Γιάννη Λατουσάκη, Νεφέλη Μαϊστράλη, Διονύση Πιφέα και Πάνο Τοψίδη. Το σκηνικό και τα κοστούμια είναι της Γεωργίας Μπούρδα, οι φωτισμοί του Σάκη Μπιρμπίλη και οι μουσικές επιλογές από τραγούδια της εποχής και από «λούμπεν» ρεμπέτικα είναι των Σταύρου Γιαννουλάδη και Γιάννη Λατουσάκη. Εξαιρετική η διδασκαλία της κίνησης από την Κατερίνα Φώτη.

Η σκηνοθεσία του κύριου Ζερίτη υιοθετεί ακραίες φόρμες και ελευθερόστομο λεξιλόγιο καλιαρντών, εφόσον στο έργο αυτό η σεξουαλική ορμή συστεγάζεται με την επαναστατική ορμή με φυσικό αποτέλεσμα τη βιαιότητα (το «Φιλί της γυναίκας-αράχνης», σ’ ένα κελί φυλακής της Λατινικής Αμερικής, δεν απέχει πολύ θεματικά από τους «πουστόμαγκες» που χορεύουνε ζεϊμπέκικο στο «Χαβάη»). Σκηνικό είναι μια μυθική ανάπλαση του ιστορικού κέντρου διασκέδασης «Χαβάη», που βρισκόταν κοντά στο σημερινό Θέατρο Περοκέ και ήταν το πρώτο μεταπολεμικό μαγαζί με drag show στα Βαλκάνια, θαμώνες του οποίου ήταν εργάτες, φαντάροι και –κρυφά– οικογενειάρχες, σε μιαν εποχή όπου ο διαχωρισμός Αριστερού και Δεξιού ήταν αποκρυσταλλωμένος, όπως και η διάκριση των σεξουαλικών χαρακτηρισμών που αφορούσαν το ταμπού της ομοφυλοφιλίας: κωλομπαράδες, κωλομπινέδες και πούστηδες, η «Φώτω», η «Σαλώμη», η «Βουγιούκλω», η «Θέμις» και η «Γκόλφω» ως παρωδία ανδρικής φιγούρας, όχι ακριβώς το αντίστοιχο μιας σημερινής τραβεστί, αλλά ως μια πολύ τρωτή εκδοχή άντρα μεταμφιεσμένου σε γυναίκα με φουρό, ξυρισμένες γάμπες και ψεύτικα στήθη. Πελάτες του «πουστράδικου» (τόσο του ιστορικού, όσο και του μυθοπλαστικού) ήταν «τσόλια» και καταπιεσμένοι ομοφυλόφιλοι μάγκες από τη Δραπετσώνα, τον Πειραιά, τον Κολωνό και τις υπόλοιπες λαϊκές συνοικίες, όπως και νεήλυδες Αμερικανοί του 6ου Στόλου, αντίστοιχοι με τις φιγούρες των «Κόκκινων Φαναριών».

Το οξύμωρο είναι πως ιδιοκτήτης είναι ένας πρώην χίτης, άνθρωπος του παρακράτους που κάνει κουμάντο σε Κολωνό-Μπύθουλα- Αϊ-Γιώργη-Βοτανικό-Μεταξουργείο και που, λόγω ταξικής υπεροχής, είναι εμφανέστερα έκφυλος: αυτή η αντίφαση δημιουργεί αφ’ εαυτής μιαν έντονα δραματική συνθήκη στα πλαίσια της ανέχειας, της ψευδοηθικής και του συντηρητισμού όπου κινούνται οι ήρωες, καθώς μιλούν για τον εαυτό τους σε τρίτο πρόσωπο. Πολύ ενδιαφέρον το ζευγάρι της Άρτεμης και του Μαλατσία, που είναι «κόκκινοι λαμπράκηδες», δηλαδή μέλη της Δημοκρατικής Κίνησης Νέων Γρηγόρης Λαμπράκης: στο έργο επικρατούν θεματικά το κυνηγητό της Αριστεράς, ο αντίκτυπος της ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοποτάμου και η δολοφονία του Κένεντι.

Σκηνικό είναι μια μυθική ανάπλαση του ιστορικού κέντρου διασκέδασης «Χαβάη», που βρισκόταν κοντά στο σημερινό Θέατρο Περοκέ και ήταν το πρώτο μεταπολεμικό μαγαζί με drag show στα Βαλκάνια, θαμώνες του οποίου ήταν εργάτες, φαντάροι και –κρυφά– οικογενειάρχες...

Η δραματική persona του Γαζούρη (Λάζαρου) συνδυάζει το φαλλικό/διονυσιακό στοιχείο με την αθωότητα: ο Γαζούρης δεν έχει συγκεκριμένη ιδεολογία, του αρέσει να χορεύει και να τραγουδά σαν τον Έλβις Πρίσλεϊ και μοιάζει με τον Νινέτο Ντάβολι του Παζολίνι, εφόσον το υπερμέγεθες πέος του ενσαρκώνει την κοινωνική διάσταση της απαγορευμένης ερωτικής επιθυμίας. Η Αριστέα είναι η μάνα του που, ενώ πλένει τα σεντόνια των πορνείων, παράλληλα προσεύχεται να μην έρθει σ’ επαφή το παιδί της με τον κόσμο της λαγνείας και της αμαρτίας. Το άδοξο τέλος του παιδιού της ανακλά τα αδιέξοδα της εποχής εκείνης, όπου προτεραιότητα είχε η επιβίωση και η στοιχειώδης κοινωνική αποκατάσταση. Αλλά κρούει και έναν κώδωνα κινδύνου για τις αντιφάσεις και τα πολιτικά αδιέξοδα της σημερινής ελληνικής πραγματικότητας.

Συντελεστές
Σκηνοθεσία: Θανάσης Ζερίτης
Διασκευή: Νεφέλη Μαϊστράλη
Σκηνικά - κοστούμια: Γεωργία Μπούρδα
Κινησιολογία - Χορογραφία: Κατερίνα Φώτη
Βοηθός σκηνοθέτη: Ελένη Τσιμπρικίδου
Φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης
Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή
Video promo: Θωμάς Παλυβός
Μακιγιάζ: Ρούλα Λιανού
Μουσική: Σταύρος Γιαννουλάδης, Γιάννης Λατουσάκης
Παίζουν οι ηθοποιοί: Σταύρος Γιαννουλάδης, Θανάσης Ζερίτης, Χάρης Κρεμμύδας, Νεφέλη Μαϊστράλη, Διονύσης Πιφέας, Πάνος Τοψίδης

^＊ Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Το νέο του μυθιστόρημα «Αλλοτεκοίτη – Εκεί που χάθηκε η βλάστηση» κυκλοφορεί στις 19 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κριτική.