vremi kentriki

«Η ελευθερία στη Βρέμη» του Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ –μια σύμπραξη του Θεάτρου Τέχνης Κάρολος Κουν με το ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης– παρουσιάζεται στο Θέατρο Τέχνης, Υπόγειο (Πεσμαζόγλου 5), σε σκηνοθεσία Νίκου Μαστοράκη. Φωτογραφίες © Γιώργος Αναστασάκης.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Νίκος Μαστοράκης σκηνοθετεί στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης το κείμενο του Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ «Ελευθερία στη Βρέμη», στη μετάφραση του Γιώργου Δεπάστα. Το έργο εντάσσεται στο γνωστό δραματουργικό ύφος του Φασμπίντερ, που κινείται ανάμεσα στο απόλυτα λευκό και το απόλυτα μαύρο και σοκάρει με τον ακραίο αντικομφορμισμό του. Η φράση του Ντελέζ «δεν θα μιλήσω ποτέ για την ελευθερία και την αλήθεια» μοιάζει δομική συνθήκη της παράστασης του κύριου Μαστοράκη, εφόσον ο συγγραφέας αρκείται στην αναπαράσταση της σχέσης θύτη και θύματος. Το έργο πρωτοανέβηκε στο Studio Ιλίσια το 1992, σε σκηνοθεσία Στέλιου Παυλίδη, με την Αμαλία Μουτούση στον κεντρικό ρόλο.

Η Γκέεσε Γκότφριντ ως χαρακτήρας είναι εμπνευσμένη από μιαν αληθινή δολοφόνο του 19ου αιώνα που εκτελέστηκε στη Βρέμη, εξιλαστήριο θύμα και σύμβολο για την υπόθεση της γυναικείας χειραφέτησης, πολύ πριν ο φεμινισμός σχηματοποιηθεί ως κίνημα. Οι σειραϊκοί φόνοι που επιτελεί η αντίστοιχη persona του Φασμπίντερ έχουν αμιγώς συμβολική διάσταση και συμπίπτουν με την κατάργηση αυτών των στερεοτύπων, όπως διαφαίνεται από τη φράση που επαναλαμβάνει η ηρωίδα κάθε φορά που δολοφονεί κάποιον.

Η Μαρία Κεχαγιόγλου, οδηγημένη από το έμπειρο χέρι του Νίκου Μαστοράκη, ερμηνεύει με διαφορετικoύς τρόπους αυτήν την επίκληση / προσευχή προς μια ιδιότυπη ατομική έννοια της δικαιοσύνης: με απελπισία την πρώτη φορά, με έκσταση τη δεύτερη, με αυτολύπηση την τρίτη, με χαιρεκακία την τέταρτη, με γαλήνη την πέμπτη, αλλάζοντας τον τόνο της φωνής της και σβήνοντας ένα ένα τα αναμμένα καντήλια της καθεστηκυίας αντίληψης – και της ζωής των οικείων της.

Η Μαρία Κεχαγιόγλου, οδηγημένη από το έμπειρο χέρι του Νίκου Μαστοράκη, ερμηνεύει με διαφορετικoύς τρόπους αυτήν την επίκληση / προσευχή προς μια ιδιότυπη ατομική έννοια της δικαιοσύνης.

Ανάμεσα στους φόνους, τα χορευτικά ιντερμέδια νεκρών με ζωντανούς δεν είναι παρά το σχόλιο του σκηνοθέτη πάνω στην κωμική διάσταση των ανθρωπίνων, και αυτό το βρίσκω ιδιαίτερα ερεθιστική σκηνοθετική ιδέα, παρά τις κακές κριτικές που απέσπασε. Η επαναληπτικότητα με την οποία παρίστανται οι φόνοι είναι γνώρισμα του ίδιου του κειμένου, το οποίο ο κύριος Μαστοράκης ερμήνευσε προσδίδοντάς του μεγαλύτερη ακόμη «κανονικότητα» από αυτήν που έχει: αυτό που κάποιοι κριτικοί χαρακτήρισαν «μονοδιάστατο» δεν είναι παρά το στοιχείο του προβλέψιμου και του αναμενόμενου που υπαγορεύει το κείμενο, και κακώς προσάπτεται στον σκηνοθέτη. Κατά πάσαν πιθανότητα η κριτική έχει εθιστεί στον να βλέπει εξτραβαγκάντσες επί σκηνής και αντιδρά με πλήξη απέναντι σε κάθε λιτή σκηνοθεσία.

Και η σκηνοθεσία του Μαστοράκη είναι όντως λιτή, με υπερτονισμό κάποιων κειμενικών στοιχείων, και την υπηρετούν επάξια τόσο ο Διαμαντής Καραναστάσης στον ρόλο του τυραννικού συζύγου, όσο και ο Γιωργής Τσαμπουράκης στον ρόλο του φαλλοκράτη εραστή, ο Άγης Εμμανουήλ στον ρόλο του άλλου εραστή και ο Χάρης Τσιτσάκης στον ρόλο του πατέρα. Αλλά οι γυναίκες κρατούν τα ηνία της παράστασης, με προεξάρχουσα τη Μαρία Κεχαγιόγλου και με υψηλού επιπέδου ερμηνείες της Καίτης Μανωλιδάκη ως μητέρας και της καρατερίστα Μαριάννας Δημητρίου ως αδιάκριτης γειτόνισσας. Κατά την άποψή μου η κυρία Κεχαγιόγλου όντως «σπάει» το αποστειρωμένο περίβλημα που κατασκεύασε για να στεγάσει την έκρηξή της ο σκηνοθέτης: η αντίστιξη που δημιουργεί η καλά συγκρατημένη ενέργειά της διαρρηγνύει θεαματικά το κέλυφος των κοινωνικών ρόλων τους οποίους θα αποποιηθεί έναν προς έναν, για να αποθεωθεί, στο τέλος, σε μια κίνηση αυτοχειρίας / αυτοακύρωσης που υποδηλώνεται με την απογύμνωση από κάθε ηρωική διάσταση.

Το επαναστατικό, αιρετικό του θέμα καθιερώνει αυτό το κείμενο ως κλασικό έργο μιας θεματικής που φάνταξε σοκαριστική όσο και ο Μάης του ’68, όμως για τα σημερινά δεδομένα είναι κοινότοπη, έχει απίστευτη επαναληπτικότητα δομής και απόλυτα προβλέψιμη έκβαση.

Η Γκέεσε απαιτεί να αγαπηθεί, να της χαριστούν οι ελευθερίες επιλογής και να χειραφετηθεί από τον κοινωνικό ρόλο του υποχειρίου και του σεξουαλικού αντικειμένου. Ο ηθικός πυρήνας της ακραίας επιλογής της Γκέεσε είναι –όπως και του προτύπου της– να θέσει κάθετα και αδιαπραγμάτευτα το αίτημα για αγάπη, σεβασμό, συντροφικότητα και άρση της δυναστικής θέσης των ανδρών, δηλαδή του ετεροκανονικού προτύπου που καταστρέφει τη ζωή κάθε γυναίκας. Ως εκ τούτου, το επαναστατικό, αιρετικό του θέμα καθιερώνει αυτό το κείμενο ως κλασικό έργο μιας θεματικής που φάνταξε σοκαριστική όσο και ο Μάης του ’68, όμως για τα σημερινά δεδομένα είναι κοινότοπη, έχει απίστευτη επαναληπτικότητα δομής και απόλυτα προβλέψιμη έκβαση.

vremi mesa

Ο Γιωργής Τσαμπουράκης και η Μαρία Κεχαγιόλγου.

Θα τολμήσω να ισχυριστώ ότι δεν πρόκειται για ένα κείμενο ισάξιο, αντίστοιχων έργων, φερειπείν, του Ζενέ ή του Κολτές. Είναι επίπεδο, στρατευμένο κατά εξώφθαλμο τρόπο, σχηματικό και ξεκάθαρα συνδεδεμένο με την κακοποίηση που υφίστανται οι ομοφυλόφιλοι και ο ίδιος ο Φασμπίντερ –ζήτημα που, υπό το δέμας μιας γυναίκας–ηρωίδας, στηλίτευσε στα έργα του κατ’ επανάληψιν.

Με αυτό δεν θέλω να ισχυριστώ ότι δεν παραμένει, για όλους μας, ο αγαπημένος Φασμπίντερ, το «κακό παιδί» της γερμανικής τέχνης. Αντιθέτως. Τα έργα του κρατούν τα σκήπτρα μιας πνευματικής βασάνου από την οποία περάσαμε όλοι οι κινηματογραφόφιλοι στα νιάτα μας και το παράδειγμά του καθόρισε την πνευματική μας πορεία σε μεγάλο βαθμό ακριβώς γιατί τα σύμβολά του ήταν εύκολα αποκρυπτογραφήσιμα και γιατί ο αμιγώς λαϊκός χαρακτήρας του κινηματογραφικού του ιδιολέκτου βρήκε μεγάλη απήχηση σε όλους τους αντικομφορμιστές διανοούμενους του δυτικού κόσμου. Αυτό που εισηγούμαι είναι πως η «Ελευθερία στη Βρέμη» είναι απλώς ένα έργο / μανιφέστο που αξίζει να ανεβαίνει στη σκηνή ώστε να παραγάγει το ποθητό επαναστατικό αποτέλεσμα.

Αντίθετα από την κριτική που έχει δεχθεί, κατ’ εμέ ο σκηνοθέτης κέρδισε απόλυτα την αναμέτρηση με το μέτριο κείμενο του Φασμπίντερ, πολλαπλασιάζοντας τις υποδηλώσεις του, αναβαθμίζοντας τη δυναμική του...

Υπό αυτήν τη συλλογιστική μπορώ να διακρίνω την πρωτοτυπία της προσέγγισης του κύριου Μαστοράκη: αντίθετα από την κριτική που έχει δεχθεί, κατ’ εμέ ο σκηνοθέτης κέρδισε απόλυτα την αναμέτρηση με το μέτριο κείμενο του Φασμπίντερ, πολλαπλασιάζοντας τις υποδηλώσεις του, αναβαθμίζοντας τη δυναμική του, κατανέμοντας τις εντάσεις με το σταγονόμετρο ώστε να διατηρήσει σε crescendo τη θερμοκρασία του και μετατρέποντάς το, μέσω ενός ιδιοφυούς χειρισμού, σε ενδιαφέρουσα πινακοθήκη χαρακτήρων και σε μανιφέστο φεμινισμού που άπτεται πολύ του σύγχρονου προβληματισμού.


Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική). 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«TELOS» της Ερμίρα Γκόρο στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Μια άμεση και πολυσήμαντη παράσταση

«TELOS» της Ερμίρα Γκόρο στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Μια άμεση και πολυσήμαντη παράσταση

Για την χορευτική παράσταση «TELOS» της Ερμίνα Γκόρο που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: © Karol-Jarek.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Τρεις χορογράφοι, η Maria Hassabi, ο Hannes Langolf κ...

«Μήδεια» σε σκηνοθεσία του Σάιμον Στόουν στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Ένα άρτιο και κομψό καλλιτεχνικό δημιούργημα

«Μήδεια» σε σκηνοθεσία του Σάιμον Στόουν στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Ένα άρτιο και κομψό καλλιτεχνικό δημιούργημα

Για τη «Μήδεια» του Σάιμον Στόουν που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: @ Dim Balsem.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Σάιμον Στόουν, ορμώμενος από τη «Μήδεια» του Ευριπίδη (η παράστασή του ...

Επίδαυρος: «Ιφιγένεια η εν Αυλίδι» (κριτική) – Ένας υπαινιγμός για τον παραλογισμό του πολέμου

Επίδαυρος: «Ιφιγένεια η εν Αυλίδι» (κριτική) – Ένας υπαινιγμός για τον παραλογισμό του πολέμου

Άνοιγμα των Επιδαυρίων με «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» του Ευριπίδη, σε σκηνοθεσία Τιμοφέι Κουλιάμπιν [Timofey Kulyabin]. Μια διεθνής παραγωγή του Φεστιβάλ σε παγκόσμια πρεμιέρα.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Τιμοφέι Κουλιάμπιν παρουσίασε, ως εναρκτήρια παράσταση τ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ