Oedipus kentriki

Για την παράσταση «Οιδίποδας» της Maja Zade, σε σκηνοθεσία του Thomas Ostermeier, η οποία παρουσιάστηκε από τη βερολινέζικη Schaubϋhne, στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Φωτογραφίες © Θωμάς Δασκαλάκης.

Του Νίκου Ξένιου

Ο κύκλος «Contemporary Ancient» συνεχίστηκε με το ίδιο ποσοστό αποτυχίας: μετά από παραγγελία του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, και ορμώμενη από τους δύο Οιδίποδες του Σοφοκλή, η γερμανίδα συγγραφέας Μάγια Τσάντε, παλιά συνεργάτις του Τόμας Όστερμαϊερ, έγραψε για τη Σάουμπυνε ένα ψυχολογικό δράμα φτιαγμένο για κλειστό χώρο (το έργο θα ταίριαζε πολύ περισσότερο σε μια αίθουσα της Πειραιώς 260) με γλώσσα καθημερινή, αλλά και με μια δόση αττικής «καθαρότητας νοημάτων». Η Μάγια Τσάντε έριξε την έμφαση στην κατάρρευση των χαρακτήρων της, που διακρίνονται για το υψηλό κοινωνικό τους στάτους. Από τη σύνθεσή της, που φέρει ατυχώς τον τίτλο «ödipus», σκοπίμως απουσιάζει η συνάντηση του ανθρώπου με το θείο στοιχείο, καθώς ο σκηνοθέτης κύριος Όστερμαϊερ εξαρχής δήλωσε αδυναμία κατανόησης του αρχαιοελληνικού κοσμολογικού τοπίου προτιμώντας να ιχνηλατήσει κάποιες σύγχρονες απηχήσεις του κλασικού μύθου. 

Το σκηνικό και ο αδύναμος νέος μύθος

Το σκηνικό του Jan Pappelbaum είναι πολύ εντυπωσιακό, σε συνδυασμό με τη χρήση βίντεο των Matthias Schellenberg και Thilo Schmidt και των εξαιρετικών φωτισμών του Erich Schneider. Σε μια πολυτελή εξοχική κατοικία, κάπου στην Ελλάδα, η Χριστίνα, ιδιοκτήτρια μιας χημικής βιομηχανίας, και ο κατά πολύ νεώτερος εραστής της Μίχαελ περιμένουν παιδί. Η Χριστίνα φτιάχνει ένα σμούθι στο μίξερ, ο Μίχαελ κάνει τζόγκινγκ, ενώ ο Ρόμπερτ, ο αδελφός της Χριστίνας (πολύ καλή ερμηνεία από τον Christian Tschirner), έρχεται για να αντιμετωπίσει τον Μίχαελ, που έχει διατάξει έρευνα ενός οδικού ατυχήματος, κατά τη διάρκεια του οποίου ένα όχημα της εταιρείας αναφλέγεται και μολύνει την κοντινή λίμνη με χημικές ουσίες. Οι δύο άντρες συγκρούονται λεκτικά, ενώ μπαίνει επί σκηνής και η καλύτερη φίλη της Χριστίνας, η Τερέζα, με χειρότερες ακόμη ειδήσεις: η δημόσια εικόνα της εταιρείας επιδεινώνεται. Το ζητούμενο στο έργο είναι οι νέες ειδήσεις να ανατρέψουν τον καθημερινό ρυθμό ζωής, τις βεβαιότητες και την ασφάλεια των χαρακτήρων με την αποκάλυψη μιας τραγικής αλήθειας.

Το σκηνικό της ζητούμενο είναι να προκαλέσει το ενδιαφέρον και τη δραματουργική αγωνία που μόνο μια κλασική τραγωδία μπορεί να προκαλέσει. Και επειδή αυτό επιτυγχάνεται αποκλειστικά και μόνο με την ταύτιση προς τα πάθη των ηρώων, επιλέγει να πλέξει ένα σύγχρονο μύθο βιασμού, γέννας ανεπιθύμητου, μιαρού γόνου και εγκατάλειψής του μαζί με τα αντικείμενα της τραγικής αναγνώρισης. 

Τον πρωταγωνιστικό χαρακτήρα της Χριστίνας, που φέρει πατριαρχικού τύπου εξουσία (είναι μια business woman, μια manageress που τείνει να συγκαλύψει τα κακώς κείμενα και τις ευθύνες του καπιταλιστή) τον υποδύεται η σπουδαία Caroline Peters, ενώ τον συμμετρικό χαρακτήρα της Τερέζα έχει αναλάβει η πολύ καλή ηθοποιός Isabelle Redfern. Η συγγραφέας Μάγια Τσάντε έχει να διαχειριστεί έναν πραγματικά περίπλοκο, όσο και αρχετυπικά απλησίαστο μύθο. Προσπαθεί, λοιπόν, να διατηρήσει «ανοιχτό διάλογο» με το πρωτότυπο έργο του Σοφοκλή, διαβασμένο, εννοείται, με τον ηθμό της γερμανικής της κουλτούρας. Το σκηνικό της ζητούμενο είναι να προκαλέσει το ενδιαφέρον και τη δραματουργική αγωνία που μόνο μια κλασική τραγωδία μπορεί να προκαλέσει. Και επειδή αυτό επιτυγχάνεται αποκλειστικά και μόνο με την ταύτιση προς τα πάθη των ηρώων (τουλάχιστον σύμφωνα με την αριστοτέλεια προσέγγιση), επιλέγει να πλέξει ένα σύγχρονο μύθο βιασμού, γέννας ανεπιθύμητου, μιαρού γόνου και εγκατάλειψής του μαζί με τα αντικείμενα της τραγικής αναγνώρισης. 

Oedipus 01

Χαλαρή δραματουργία, μη πειστικοί χαρακτήρες

Για να πετύχει η συνταγή, και μη έχοντας θεούς προς τους οποίους θα μπορούσε να απευθύνει αιτιάσεις, η συγγραφέας πρέπει να αποδώσει τις ευθύνες «τω Καίσαρι» και μόνον. Σε αυτό το στάδιο σύνθεσης υποπίπτει στο ατόπημα να μιμηθεί ιψενικά κλισέ αντλημένα από το «Ένας εχθρός του λαού». Το αποτέλεσμα είναι ένα μετριώτατο έργο, κύριο γνώρισμα του οποίου είναι η απουσία δραματουργικής ενότητας. Το σασπένς παράγεται αποκλειστικά και μόνο από τον βραδύ ρυθμό αποκάλυψης του ένοχου μυστικού της Χριστίνας και από την καλπάζουσα Νέμεση που αυτή η αποκάλυψη θα επιφέρει. Δεν υπάρχει η παραμικρή αληθοφάνεια στους διαλόγους, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες να διανθιστεί το κείμενο με μικρές δόσεις χιούμορ. Δεν υπάρχει ίχνος πραγματικής εστίασης στην Ελλάδα, παρά την επιφανειακή τοποθέτηση της πλοκής σε κάποιο σημείο της ελληνικής υπαίθρου. Δεν υπάρχει ουδεμία αναφορά στον Λάιο, παρά την απόπειρα της συγγραφέως να επαναλάβει τη σκηνή της ακούσιας πατροκτονίας με μια δικής της κοπής εκδοχή ενοχοποίησης του Μίχαελ. Ο καλός ηθοποιός Renato Schuch εξαντλεί τόσο τις ερμηνευτικές του δυνατότητες όσο και τον υπερβάλλοντα ναρκισσισμό του στην ενσάρκωση του ρόλου του Μίχαελ/Οιδίποδα.

Το σασπένς παράγεται αποκλειστικά και μόνο από τον βραδύ ρυθμό αποκάλυψης του ένοχου μυστικού της Χριστίνας και από την καλπάζουσα Νέμεση που αυτή η αποκάλυψη θα επιφέρει. Δεν υπάρχει η παραμικρή αληθοφάνεια στους διαλόγους, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες να διανθιστεί το κείμενο με μικρές δόσεις χιούμορ.

Στο έργο της Τσάντε εγείρονται ζητήματα εγκόσμιας εξουσίας: ενώ η έρευνα του Μίχαελ-Οιδίποδα (εκπροσώπου μιας νεότερης γενεάς με αυστηρές αρχές και αυξημένο αίσθημα δικαιοσύνης) βρίσκεται εν εξελίξει, θίγεται μια σειρά από σύγχρονα ζητήματα, όπως το οικολογικό, που περιέργως συνδέεται με τον θανατηφόρο λοιμό που στον μύθο πλήττει τη Θήβα, με το άλυτο αίνιγμα της Σφίγγας και, αναπόφευκτα, με την πρόσφατη επιδημία του covid-19. Προφανώς η συγγραφέας είχε την πρόθεση να κρίνει ευθέως σύγχρονες μεθόδους διαχείρισης των ανθρώπινων προβλημάτων, ρίχνοντας τον φακό στον διαφορετικό τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τα πράγματα μια γυναίκα της παλαιότερης γενεάς: το σύστοιχο της δικής της εκδοχής Ιοκάστης. Ούτε λίγο ούτε πολύ, τα συνασπισμένα συμφέροντα καπιταλιστών της «παλαιάς φρουράς» τείνουν να καταπνίξουν την αλήθεια και φυσικά επικρατούν στο τέλος (όπως θα επικρατούσαν οι θεοί στην αρχαία τραγωδία), ενώ η νέα γενιά του Μίχαελ αφανίζεται μέσα στην ανάγκη της για διαφάνεια. Πιο αφελής προσέγγιση δεν υπάρχει. Και η εστίαση στην Ιοκάστη πάει τελείως χαμένη, στους δαιδάλους μιας ψυχολογικής προσέγγισης του περίγυρου της ηρωίδας.

Αδυναμία κατανόησης του αρχαιοελληνικού μύθου

Στο πρώτο μέρος του έργου δίνεται υπερβολική έκταση στη σχέση της Χριστίνας με τον αδελφό της, πράγμα που δεν υπηρετεί την εξέλιξη του μύθου. Στο δεύτερο μέρος χτίζεται η περσόνα του Μίχαελ, ενώ με την επιστράτευση της επί σκηνής κάμερας δίνονται οι απαραίτητες εμφάσεις που απαιτεί το τηλεόπληκτο κοινό της εποχής μας. Στο δε τρίτο μέρος η αποκάλυψη του μεγάλου ταμπού της αιμομιξίας, μέσω της ταύτισης των αντικειμένων αναγνώρισης, φέρνει σε πλήρες αδιέξοδο τους ήρωες και δίνει στους ηθοποιούς το έδαφος να «τραβήξουν στα άκρα» τις ερμηνείες τους. Υπάρχουν πολύ καλές ερμηνευτικές στιγμές, βεβαίως, υπάρχει όμως και καθυστέρηση στην πλοκή και χρήση παρατεταμένων σιωπών που δηλώνει αδυναμία υποστήριξης ενός συμπαγούς κειμένου. Η αυτοκτονία του Οιδίποδα και η άφιξη του νοσοκομειακού αυτοκινήτου στο τέλος κατακρημνίζει ό,τι έχει απομείνει από τις αντοχές των θεατών.

Η αυτοκτονία του Οιδίποδα και η άφιξη του νοσοκομειακού αυτοκινήτου στο τέλος κατακρημνίζει ό,τι έχει απομείνει από τις αντοχές των θεατών.

Οι τέσσερις εξαιρετικοί ηθοποιοί παγιδεύονται σε ένα άθλιο κείμενο και ο σκηνοθέτης –κύριος υπεύθυνος αυτής της κακογουστιάς– δεν είναι σε θέση να το διακρίνει. Έτσι, όχι μόνο αποτυγχάνει να «τραβήξει το χαλί κάτω από τα πόδια του κοινού» (forsennare il supporto) όπως θα το έλεγε ο Αρτώ, ή να ξεφύγει κατά το ελάχιστο από την ασφάλεια ενός αστικού θεάματος, όπως θα το έκανε ο Καστελούτσι: το χειρότερο είναι πως αναζητά τις αναλογίες σε μιαν ορθολογική κατασκευή μπουρζουά μελοδράματος, και μάλιστα κακής ποιότητας. Η αναφορά του στα σύγχρονα προβλήματα στέκεται στο συμβεβηκός, χωρίς την παραμικρή εμβάθυνση, αλλά με την απόδοση ευθυνών στους «κακούς» καπιταλιστές και με τη θυματοποίηση του «αθώου κι ανυποψίαστου» Οιδίποδα.

Oedipus 02

Ο Τόμας Όστερμαϊερ και η Μάγια Τσάντε.

 

Στις 13 Νοεμβρίου του 2015, λίγο πριν από την τραγωδία του Μπατακλάν, ο «Οιδίποδας Τύραννος» του Ρομέο Καστελούτσι επρόκειτο να ανέβει στο παρισινό Théâtre de la Ville σε παραγωγή της Σάουμπυνε: τότε πολλοί παράγοντες της παράστασης αρνήθηκαν να συμμετάσχουν, επειδή επικρατούσε ο φόβος της τρομοκρατίας. Ο Τόμας Όστερμαϊερ συνδέει τον τρόπο «αντίστασης» των δυτικών καλλιτεχνών με τη δική του οπτική του Οιδίποδα: ένα έργο που καταδεικνύει μια κοινωνία σε κίνδυνο, μια μελέτη χαρακτήρων που αναζητά τις ρίζες του προβλήματος, η απαραίτητη ενδοσκόπηση για τον εντοπισμό της λύσης. Εδώ αναπόφευκτα επιστρατεύονται τα στερεότυπα: πρέπει να στηλιτευθούν οι κοινωνικές διακρίσεις, οι διακρίσεις κατά των μεταναστών, τα οικολογικά εγκλήματα κατά του πλανήτη, οι οικουμενικές πανδημίες, πλημμύρες και πυρκαγιές. Η Θεία Δίκη για το μέγα πρόβλημα θα στραφεί κατά του ανθρώπινου πολιτισμού, σε μιαν εποχή όπου η ανθρωπότητα δεν πιστεύει πλέον στη θεϊκή παρέμβαση και σωτηρία. Η Γερμανία δεν κατανοεί τον μύθο του Οιδίποδα, μόνο απολογείται για τις οικολογικές επιπτώσεις του ύστερου σταδίου της κεφαλαιοκρατικής της ανάπτυξης και για το ενοχικό σύνδρομο των εγκλημάτων της στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η Γερμανία δεν κατανοεί τον μύθο του Οιδίποδα, μόνο απολογείται για τις οικολογικές επιπτώσεις του ύστερου σταδίου της κεφαλαιοκρατικής της ανάπτυξης και για το ενοχικό σύνδρομο των εγκλημάτων της στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Φυσικά, ο κύριος Όστερμαϊερ δεν είναι ούτε ο πρώτος ούτε ο τελευταίος που επιχειρεί να επικαιροποιήσει τον σοφόκλειο Οιδίποδα. Της δικής του αναζήτησης έχουν προηγηθεί ένα σωρό άλλες, με κορυφαίες τον «Οιδίποδα Τύραννο» του Φρήντριχ Χαίλντερλιν (που αξιοποίησε θεατρικά και φιλοσοφικά ο Ρομέο Καστελούτσι) και τη «Μηχανή του διαβόλου» (1934) του Ζαν Κοκτώ. Εννοείται, δε, πως εμφανίζεται σχετικά «αδιάβαστος» και σε ό,τι αφορά τις νεώτερες, φροϋδικές και άλλες ψυχαναλυτικές προσεγγίσεις του ισχυρότερου μύθου της δυτικής κουλτούρας. Απορώ πώς ο σκηνοθέτης δεν γνωρίζει τον «Αντι-οιδίποδα» των Jilles Deleuse και Felix Guattari, τη σπουδαία αυτή μελέτη που παρουσιάζει τη λιμπιντινική επιθυμία στα πλαίσια του καπιταλιστικού συστήματος ως το ανορθολογικό στοιχείο που καταστέλλεται διαρκώς διότι απειλεί να τινάξει το σύστημα στον αέρα...

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν

Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν

Τάσεις, στάσεις και το γυμνό μετέωρο σώμα του χορευτή. Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν.

Του Νίκου Ξένιου

Η σύγχρονη περφόρμανς αρνείται τον παραδοσιακό δυϊσμό σώματος και μυαλού και αναζητά τη συνείδηση που εδράζει στο γυμνό σώμα. Η εκτός πλαισίου χρήσ...

Δύο από τις καλύτερες παραστάσεις θεάτρου του Φεστιβάλ Αθηνών

Δύο από τις καλύτερες παραστάσεις θεάτρου του Φεστιβάλ Αθηνών

Για την παράσταση «Ιχνευτές» του Σοφοκλή, σε μετάφραση Εμμανουήλ Δαυίδ και σκηνοθεσία Μιχαήλ Μαρμαρινού και για την παράσταση «Βάτραχοι» του Αριστοφάνη, σε μετάφραση Νίκου Α. Παναγιωτόπουλου και σκηνοθεσία Αργυρώς Χιώτη. Και οι δύο παραστάσεις παρουσιάστηκαν στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού.

Του Νίκου Ξένιου...

Για τις «Βάκχες» της Νικαίτης Κοντούρη στην Επίδαυρο

Για τις «Βάκχες» της Νικαίτης Κοντούρη στην Επίδαυρο

Για την παράσταση «Βάκχες» του Ευριπίδη, του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Ιωαννίνων, σε σκηνοθεσία της Νικαίτης Κοντούρη, η οποία παρουσιάστηκε στην Επίδαυρο 13-15 Αυγούστου. Φωτογραφίες © Βάσια Αναγνωστοπούλου.

Του Νίκου Ξένιου

Ένας αρχετυπικός φόβος των ανδρών ήταν ανέκ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974, το νέο βιβλίο του Αλέξη Παπαχελά

Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974, το νέο βιβλίο του Αλέξη Παπαχελά

Είκοσι πέντε χρόνια έρευνας χρειάστηκε ο δημοσιογράφος και διευθυντής της εφημερίδας «Η Καθημερινή» Αλέξης Παπαχελάς για να καταλήξει στο αδημοσίευτο και σπάνιο υλικό που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του «Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974», το οποίο αφορά την επταετία που καθόρισε την ιστορική πορεία της χώρας μας και ανα...

Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν

Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν

Τάσεις, στάσεις και το γυμνό μετέωρο σώμα του χορευτή. Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν.

Του Νίκου Ξένιου

Η σύγχρονη περφόρμανς αρνείται τον παραδοσιακό δυϊσμό σώματος και μυαλού και αναζητά τη συνείδηση που εδράζει στο γυμνό σώμα. Η εκτός πλαισίου χρήσ...

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Μπλε ήλιος, του Διονύση Μαρίνου (προδημοσίευση)

Μπλε ήλιος, του Διονύση Μαρίνου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Διονύση Μαρίνου «Μπλε ήλιος», το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[Μαριάννα]

Μία φλοίδα φως, σαν κάτι ζωντανό που ανασα...

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ