alt

Για την παράσταση «Congo» σε χορογραφία του Faustin Linyekula, η οποία παρουσιάζεται –και απόψε 14 Φεβρουαρίου– στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση.

Του Νίκου Ξένιου

Αντικρυσμένη «εκ των έσω», υπό το πρίσμα του ποιητή/πεζογράφου –βραβευμένου με Γκονκούρ– Ερίκ Βυγιάρ και ερμηνευμένη από τον Κονγκολέζο χορογράφο Φωστέν Λινυεκουλά, η σύγχρονη ιστορία του Κονγκό είναι το θέμα της παράστασης «Congo» που είδα στην κεντρική σκηνή της Στέγης Ιδρύματος Ωνάση. Ο Βυγιάρ μοιράζεται την αντίληψή του για την Ιστορία του Κονγκό (το υπέροχο βιβλίο του Κονγκό κυκλοφορεί, μεταξύ άλλων, στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις), στοχεύοντας σε μια συλλογική συνείδηση των γεγονότων. Αφήγηση επί σκηνής από τον ηθοποιό Ντάντι Καμόνο Μοάντα, που περνά τον θεατή από την ιστορική συνείδηση στην οργή και από τον σαρκασμό και τη διακωμώδηση των Ευρωπαίων στη θλίψη για έναν κατεστραμμένο πολιτισμό. Η τραγουδίστρια και ηθοποιός Πάσκο Λοζανγκάνια, υπό τους εκπληκτικούς φωτισμούς του Κοσέιλα Αουάμπεντ, ερμηνεύει τραγούδια του Φρανκ Μόκα, θρηνώντας την περιοχή του βορειοδυτικού Κονγκό που υπέστη τα μεγαλύτερα δεινά της αποικιοκρατίας.

«Δεν ακούμε αρκετά ο ένας τον άλλον» 

Στα 1884-1885 ο Βίσμαρκ συγκαλεί τη διεθνή συνδιάσκεψη του Βερολίνου (Westafrika-Konferenz, απ' όπου απουσίαζαν τελείως οι Αφρικανοί) και μοιράζει την περιοχή στις ευρωπαϊκές δυνάμεις, ενώ ο Λεοπόλδος επιφυλάσσει για τον εαυτό του τη μερίδα του λέοντος: τα δυόμισι εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα του Βελγικού Κονγκό.

Μετά την Αλγερία, η Δημοκρατία του Κονγκό είναι η μεγαλύτερη χώρα της Αφρικής. Όταν ο πρώτος πορτογάλος εξερευνητής διέπλευσε τον ποταμό Κόνγκο (μεταξύ 1482 και 1483), το βασίλειο του Κονγκό βρισκόταν στο απόγειο της δύναμής του. Το 1879 ο Χένρι Μόρτον Στάνλεϊ, τυχοδιώκτης που ξεκίνησε τη ζωή του σε ορφανοτροφείο και από εκεί βρέθηκε σε φυτείες του Νέου Κόσμου, για να εξελιχθεί στον σκληρό εκμεταλλευτή που όλοι γνωρίζουμε, εξερευνά το εσωτερικό της χώρας ως εκπρόσωπος του Βέλγου βασιλιά Λεοπόλδου του Δεύτερου. Ο Στάνλεϊ εξαναγκάζει τους αρχηγούς των κονγκολέζικων φυλών να υπογράψουν συμβόλαια, σύμφωνα με τα οποία το Βέλγιο εκμεταλλεύεται απόλυτα τους φυσικούς πόρους και την εργατική δύναμη της πλούσιας αυτής χώρας. Στα 1884-1885 ο Βίσμαρκ συγκαλεί τη διεθνή συνδιάσκεψη του Βερολίνου (Westafrika-Konferenz, απ' όπου απουσίαζαν τελείως οι Αφρικανοί) και μοιράζει την περιοχή στις ευρωπαϊκές δυνάμεις, ενώ ο Λεοπόλδος επιφυλάσσει για τον εαυτό του τη μερίδα του λέοντος: τα δυόμισι εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα του Βελγικού Κονγκό. Με πρόσχημα τον αγώνα κατά του δουλεμπορίου, οι Βέλγοι στέλνουν ιεραποστόλους και τυχοδιώκτες προς αναζήτησιν πλούτου και με κάθε μέσον υποτάσσουν τους ιθαγενείς. Ιδιωτικές εταιρείες εκμεταλλεύονται το καουτσούκ, και στο τέλος του δέκατου ένατου αιώνα ανακαλύπτουν και τον μεγάλο ορυκτό πλούτο της χώρας: ουράνιο, χαλκό, χρυσό και διαμάντια. Οι σιδηροδρομικές γραμμές που εγκαινιάζονται προσκομίζουν αμέτρητα πλούτη στα θησαυροφυλάκια του Λεοπόλδου.

Προφορικές μαρτυρίες εντάσσονται στα κεφάλαια του ποιητικού αφηγήματος του Βυγιάρ, ενώ τρία παράλληλα «σενάρια» εκτυλίσσονται: ένα για τον αφηγητή, ένα για την ερμηνεύτρια και ένα για τον χορευτή. Το κορμί του Λιλυενκουλά, στη χορογραφική γραμμή που μελετά στο εργαστήριο χορού του στο Κισανγκάνι, προσπαθεί να αναπλάσει το βίωμα της φυτείας καουτσούκ και να υπερτονίσει τη δραματικότητα κάποιων αφηγηματικών λεπτομερειών. Κατ’ ουσίαν και οι τρεις ερμηνευτές επί σκηνής κινούνται σε μια δομική χορογραφική γραμμή γύρω από έναν ενεργειακό κύκλο, αξιοποιώντας τα ελάχιστα σκηνικά στοιχεία (σάκκους, σχοινιά, ένα τραπέζι, μια ντισκόμπαλα κι ένα λευκό τραπεζομάντιλο), καθώς και τους φωτισμούς που αναδεικνύουν «μικρά φώτα» μέσα από ένα κυρίαρχο σκοτάδι. Ο Λινυεκουλά μελετά τι μένει στη μνήμη και τι ξεχνιέται, ποια τραυματικά στοιχεία δομούν μια νέα πολιτική συνείδηση και ποια περνούν στα «άγραφα» της Ιστορίας, καθώς η άποψή του είναι πως «δεν ακούμε αρκετά ο ένας τον άλλον».

alt

«Το Κονγκό δεν υπάρχει... χρειάστηκε να το επινοήσουμε»

Το κείμενο του Ερίκ Βουιγιάρ απαγγέλλεται δραματικά από τον Νταντύ Μοαντά Καμονό και απαιτεί την προσήλωση και υπομονή ενός κοινού που σταδιακά αποχωρεί. [...] Στο μεταξύ οι αντοχές του κοινού δοκιμάζονται από τη διάρκεια του έργου, ενώ η απολυτότητα της πολιτικής δήλωσης που κάνει η παράσταση ενοχλεί.

Μεταξύ 1885 και 1908 ο πληθυσμός του Κονγκό υφίσταται δολοφονίες, ακρωτηριασμούς και βασανισμούς προκειμένου να φέρει σε πέρας την καταναγκαστική εργασία στην οποία τον υποβάλλουν οι ευρωπαίοι αποικιοκράτες, με αποτέλεσμα μια σειρά διαμαρτυριών που οδηγούν σε προσωρινή απόσυρση του Βελγίου (ανάμεσα στους ενιστάμενους καταλέγεται και ο συγγραφέας Μαρκ Τουέιν). Ωστόσο, το 1908, το Βελγικό κοινοβούλιο ανακαταλαμβάνει την «κηδεμονία» του Βελγικού Κονγκό, ως «κλασικής» πλέον αποικίας. Τώρα διορίζεται υπουργός Αποικιών στη χώρα, ενώ στην Μπόμα εγκαθίσταται γενικός κυβερνήτης, ιδρύονται νοσοκομεία και χορηγείται τροφή, ιδρύονται σχολεία και διδάσκεται η φλαμανδική. Εκτός από το Κονγκό, το Βέλγιο διατηρεί την κυριαρχία του και στις περιοχές Ρουάντα και Ουρούντι μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ οι Η.Π.Α. διεκδικούν το ουράνιο του Κονγκό. Η καταναγκαστική εργασία στα λατομεία συνεχίζεται έως και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο (1939-1945). 

Το κείμενο του Ερίκ Βουιγιάρ απαγγέλλεται δραματικά από τον Νταντύ Μοαντά Καμονό και απαιτεί την προσήλωση και υπομονή ενός κοινού που σταδιακά αποχωρεί. Κάτι μέσα μου μού λέει πως κάποια εσωτερικευμένη χορδή συλλογικού ονείδους θίγει η ανθρώπινη αυτή παράσταση. Στο μεταξύ οι αντοχές του κοινού δοκιμάζονται από τη διάρκεια του έργου, ενώ η απολυτότητα της πολιτικής δήλωσης που κάνει η παράσταση ενοχλεί. Τα ονόματα των αποικιοκρατών: «Bέλγιο», «Γερμανία», «Ιταλία», «Πορτογαλία» κοσμούν με λευκή μπογιά το μαύρο κορμί της τραγουδίστριας. Η Πάσκο Λοζανγκάνια, προσωποποίηση της Mother Africa, μεταμορφώνεται σε ζωντανό «χάρτη» αποικιοκρατικής εκμετάλλευσης, θυμώνει, εξοργίζεται, εκρήγνυται, και κατόπιν ξεσπά σε λυγμούς, αναδιπλώνεται, ενδύεται τον λευκό χιτώνα του σφαγίου και αποχωρεί μεγαλόπρεπα από τη σκηνή. Η καλύτερη στιγμή της παράστασης.

alt
Ο Φωστέν Λιλυενκουλά έχει συνεργαστεί με τον Ρέιμουντ
Χογκ («Sans-titre», 2009) και με τα Μπαλέτα της
Λορένης στη «Δημιουργία του κόσμου». Το 2019
συνεργάστηκε με τον Ουίλιαμ Κέντριτζ στην καλλιτεχνική
διεύθυνση του Holland Festival. Εμφανίστηκε για πρώτη
φορά στη Στέγη το 2013 με το έργο «Le Cargo».

Η κατ’ επίφασιν «ελεύθερη» Αφρική του σήμερα

Ποια είναι η μετα-αποικιακή συνθήκη ύπαρξης μιας κονγκολέζικης ταυτότητας; Ο Κονγκολέζος «εξευρωπαΐζεται», μορφώνεται και βρίσκει δουλειά στα ορυχεία, στον σιδηρόδρομο, στις φυτείες και ως «boy» (υπηρέτης) των λευκών, στο πλαίσιο ενός σαφούς ρατσιστικού διαχωρισμού (apartheid). Με τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κονγκό, το 1960, ο ντόπιος αποκτά πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση. Οι εγχώριοι ηγέτες της επανάστασης Λουμούμπα, Μομπούτου, Καζαβούμπου και Τσόμπε αναλαμβάνουν έκτοτε τα ηνία και το πρώην Βελγικό Κονγκό μετονομάζεται σε «Ζαΐρ». Ο Μομπούτου κυβερνά αυταρχικά έως το 1997, όταν οι δυνάμεις του Καμπίλα κάνουν πραξικόπημα και τον αναγκάζουν να αφήσει την πρωτεύουσα Κινσάσα. Εγκαταλελειμμένο από τις δυτικές δυνάμεις «ειρήνευσης» της περιοχής και διεφθαρμένο από την πολιτική εσωτερική κρίση, η χώρα γίνεται φερέφωνο του Καμπίλα κι αποκτά την τωρινή της ονομασία «Δημοκρατία του Κονγκό». Η δολοφονία του Καμπίλα το 2001 σηματοδοτεί το τέλος ενός εξοντωτικού εμφυλίου πολέμου και οι πρώτες ελεύθερες εκλογές γίνονται το 2006, το 2011 και το 2018, όταν αναλαμβάνει την πρωθυπουγία ο Τσισεκέντι.

Η λογοτεχνική κριτική αποδίδει στην προσωπικότητα του Φιεβέζ την έμπνευση του Τζόζεφ Κόνραντ για τον κεντρικό ήρωα της Καρδιάς του Σκοταδιού, τον Κουρτς.

Τα πορτρέτα των ψυχρών εκτελεστών είναι νοερές προεκτάσεις των πορτρέτων των γραφειοκρατών, διευθυντικών στελεχών, επιχειρηματιών και στυγνών διπλωματών που κατέστρωσαν το σχέδιο της βάρβαρης εκμετάλλευσης του Κονγκό: «Για τέσσερα ολόκληρα χρόνια ο υπολοχαγός Λεμέν εκτελούσε το φριχτό μικρό καθήκον του», και ακολουθούν στιγμές ενδοσκόπησης όπου η μεταμέλεια και η φρίκη αναμειγνύονται με τη σαδιστική ηδονή και την τρέλα. Το πορτρέτο του αποικιακού διοικητή Λεόν Φιεβέζ που ακολουθεί είναι ακόμη στυγερότερο. Η λογοτεχνική κριτική αποδίδει στην προσωπικότητα του Φιεβέζ την έμπνευση του Τζόζεφ Κόνραντ για τον κεντρικό ήρωα της Καρδιάς του Σκοταδιού, τον Κουρτς. «Τα όμορφα χωριά, όμορφα καίγονται» και ο ποταμός Κόνγκο διαπλέεται δια της βίας, ενώ η δολοφονία και η απανθρωπιά κυριαρχούν, ενώ τα κομμένα χέρια μικρών παιδιών που δεν μάζεψαν την ημερήσια ποσότητα καουτσούκ που επέβαλλε ο αποικιοκρατικός ζυγός απαθανατίζονται σε φωτογραφίες εποχής...

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο θείος Βάνιας», «Μια άλλη Θήβα», «Σεροτονίνη»: Τρεις έξοχες παραστάσεις που παίζονται αυτές τις μέρες

«Ο θείος Βάνιας», «Μια άλλη Θήβα», «Σεροτονίνη»: Τρεις έξοχες παραστάσεις που παίζονται αυτές τις μέρες

Τρεις έξοχες παραστάσεις, οι οποίες θα παρουσιάζονται μέχρι τις αρχές Ιανουαρίου. «Ο θείος Βάνιας» (σκην. Δημήτρη Καραντζά) στο θέατρο Προσκήνιο, «Μια άλλη Θήβα» (σκην. Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου) στο Θέατρο του Νέου Κόσμου και «Σεροτονίνη» (σκην. Δημήτρη Αγαρτζίδη, Δέσποινας Αναστάσογλου) σ...

«Σπιρτόκουτο» στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης: Στην άγρια γοητεία του musical

«Σπιρτόκουτο» στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης: Στην άγρια γοητεία του musical

Για την παράσταση «Σπιρτόκουτο: The Musical – Πόλεμος σε τέσσερις τοίχους», βασισμένη στην ταινία του Γιάννη Οικονομίδη, σε σκηνοθεσία Γιάννη Νιάρρου, η οποία παρουσιάζεται στη Στέγη έως τις 30 Δεκεμβρίου 2022. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Στη...

 «Solaris», «Βασίλισσα χωρίς φτερά» και «Ελευθερία εις θάνατον»: Τρεις αξιόλογες πολιτικές παραστάσεις του φθινοπώρου

«Solaris», «Βασίλισσα χωρίς φτερά» και «Ελευθερία εις θάνατον»: Τρεις αξιόλογες πολιτικές παραστάσεις του φθινοπώρου

Τρεις θεατρικές παραστάσεις προβάλλουν σαφείς πολιτικές τοποθετήσεις, υπερβαίνοντας την τρέχουσα επικαιρότητα. «Solaris», σε σκηνοθεσία Θοδωρή Αμπαζή, «Βασίλισσα χωρίς φτερά», σε σκηνοθεσία Μαρίας Γοργία και «Ελευθερία εις θάνατον» σε σκηνοθεσία Ηλέκτρας Ελληνικιώτη.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Οι New York Times δημοσίευσαν πρόσφατα μια λίστα με τα δέκα καλύτερα βιβλία που κυκλοφόρησαν μέσα στη χρονιά. Αξίζει να αναφερθεί πως, στην κατηγορία της μυθοπλασίας, τέσσερα από τα πέντε προτεινόμενα βιβλία είναι έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς. Στην κεντρική φωτογραφία, η βραβευμένη με Πούλιτζερ λογοτεχνίας ...

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Το ΝΠΔΔ του Δήμου Ζωγράφου και οι εκδόσεις Βακχικόν παρουσιάζουν το βιβλίο του Ντίνου Γιώτη Club 23.4. 

Επιμέλεια: Book Press

Για το βιβλίο θα συζητήσουν ο συγγραφέας Ντίνος Γιώτης με τον συγγραφέ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

10 Νοεμβρίου 2022 ΕΠΩΝΥΜΩΣ

«Γράφε για όσα ξέρεις»: Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες αποτιμούν την πιο διάσημη συγγραφική συμβουλή

Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες μιλούν για τη χιλιοειπωμένη συμβουλή που παροτρύνει τους άπειρους δημιουργούς να βασιστούν στα βιώματα και στις εμπειρίες τους, στην καθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ